“Bonusi i Rijetësimit”, nis restaurimi i banesës Mbrica në Kalanë e Beratit

Drejtoria Rajonale e Trashëgimisë Kulturore Berat njoftoi se ka nisur puna për restaurimin dhe rijetësimin e banesës së familjes Mbrica. Banesa Mbrica gjendet në lagjen Kala të qytetit të Beratit dhe ka përfituar nga programi i Ministrisë së Kulturës, “Bonusi i Rijetësimit”.

Ndërhyrjet që do të realizojnë specialistët e DRTK Berat, përfshijnë rindërtimin në gjurmën e konfiguracionin origjinal të një shkalle guri të jashtme me qemer, e cila është rrëzuar. Do të bëhet gjithashtu pastrimi nga bimësia e inertet, nivelim e sistemim si dhe ngritjen e një pjergullate druri, dhe sistemimin e verandës për të shërbyer mëngjes.

Berati si qytet i mbrojtur nga UNESCO, është një nga përfituesit më të mëdhenj nga “Bonusi i Rijetësimit”, në kuadër të të cilit, në të gjithë vendin kanë nisur restaurime dhe rijetësime banesash me vlerë për trashëgiminë kulturore. /atsh / KultPlus.com

Murale në fasadën e pallatit, e para në peizazhin e Beratit

Në qytetin e Beratit për herë të parë ka nisur puna për shndërrimin e fasadave të pallateve në murale.

Kryetari i bashkisë së Beratit, Ervin Demo ndau në rrjetet sociale momente nga puna e artistëve në realizimin e muraleve në një pallat pranë shëtitores së qytetit.

Duke i cilësuar një histori në mur, Demo tha se “kjo është vetëm e para vepër artistike në peizazhin e Beratit”.

“Në muralen e parë është pikturuar Kalaja, motra e cila përjetoi zënkën e vëllezërve, Shpiragut me Tomorin, lotët e së cilës krijuan lumin Osum”, u shpreh Demo.

Muralet janë kthyer në atraksionin më të ri turistik në disa qytete të vendit, ku syri kureshtar i qytetarëve mahnitet nga ngjyrat, ndërthurja e elementëve dhe sidomos nga mesazhet që transmeton ky art. / atsh / KultPlus.com

Shifra në rritje të vizitorëve në muzetë e Beratit

Berati vazhdon të jetë një nga qytetet më të frekuentuara të vendit, nga turistët e huaj e vendas.

Shifrat tregojnë se sezoni veror ka rezultuar i suksesshëm për Qendrën Kombëtare të Muzeumeve, Berat.

Edhe me këtë verë të nxehtë, muzeumet e QKM, Muzeu i Ikonografisë “Onufri” dhe Muzeu Etnografik kanë qenë destinacionet më të preferuara të vizitorëve dhe turistëve vendas e të huaj në qytetin e Beratit.

Këto muze në periudhën maj-korrik 2022 rezulton të jenë vizituar nga 17280 vizitorë.

Ndërsa gjatë muajit korrik, muzeumet e Beratit patën 5629 vizitorë nga të cilët 1172 vendas dhe 4557 të huaj.

Kombësitë e turistëve të huaj janë kryesisht të vendeve europiane, si francezë, polakë, spanjollë, italianë, gjermanë, holandezë, etj./atsh/ KultPlus.com

Del në dritë ikona “Shën e Premtja me 4 shenjtorë”

Ikona “Shën e Premtja me 4 shenjtorë” doli në dritë në laboratorin e restaurimit të veprave të artit pranë Drejtorisë Rajonale të Trashëgimisë Kulturore në Berat.

Specialistët e DRTK Berat rikthyen në jetë këtë pasuri të trashëgimisë kulturore, me autor Kostandin Zografin.

“Puna e imtësishme, delikate dhe me pasion e restauratorëve të DRTK-Berat ka nxjerrë në dritë një tjetër vepër arti nga laboratori i restaurimit”, theksoi DRTK, Berat.

DRTK Berat ndau pamje para dhe pas restaurimit të ikonës “Shën e Premtja me 4 Shenjtorë”.

Kjo ikonë është gjetur në Kishën e Shën Kollit, në fshatin Vanaj të Fierit. Shën Kolli është një ndër shenjtorët më të njohur si për Kishën Katolike Perëndimore, por edhe për Kishën Lindore Ortodokse. Kulti i këtij shenjtori daton që në shek. VI ndaj edhe trojet shqiptare nuk përjashtohen për shkak të besimit dhe devotshmërisë së vjetër ndaj Krishtërimit.

Drejtoria Rajonale e Kulturës Kombëtare Berat, ka si qëllim kryesor nxjerrjen e këtyre veprave të artit nga faza e degradimit duke i dhënë mundësinë e ekspozimit në vijimësinë e një procesi që ka për qëllim ruajtjen dhe promovimin e Trashëgimisë Kulturore./ atsh / KultPlus.com

Biblioteka në natyrë edhe në Berat

Në qytetin e Beratit është përuruar sot minibiblioteka e re në pedonalen e qytetit.

Kryetari i bashkisë së Beratit, Ervin Demo, u shpreh se biblioteka e re është tashmë një mundësi e mirë për të gjithë lexuesit.

Sipas tij, nën sloganin “Merr një libër, lër një libër” biblioteka është gjithnjë pranë qytetarëve të cilët do të gjejnë aty, libra për fëmijë ose të rritur, shqip ose anglisht.

“Mund të merrni një libër i cili u pëlqen dhe ta zëvendësoni me një tjetër që keni në shtëpi të cilin e keni lexuar”, tha Demo, teksa shtoi se modeli i bibliotekave të tilla i jep mundësi qytetarëve të afrohen më shumë me librin. / KultPlus.com

Vjen për herë të parë në Berat kampionati ndërkombëtar i hedhjes me parashuta

65 pilotë nga 7 vende të ndryshme fluturuan në qiellin e Beratit në kuadër të kampionatit ndërkombëtar të hedhjes me parashuta “Berati Open Air”.

Në këtë event sportiv, që u zhvillua në datat 11-13 mars, morën pjesë pilotë nga Shqipëria, Kanadaja, Kosova, Maqedonia e Veriut, Mali i Zi, Sllovenia dhe Bullgaria.

Drejtori i Eventeve dhe garave në Federatën e Aeronautikës së Shqipërisë, Alket Islami theksoi se kjo është hera e parë që organizohet një aktivitet i tillë në qytetin e Beratit.

“Jemi shumë të kënaqur nga mikpritja dhe organizmi që ka bërë pushteti vendor për këtë event të rëndësishëm botëror. Qëllimi i organizimit është që të kthenim Ditën e Verës në një festë të madhe të fluturimit. Teknikisht është një garë shumë e vështirë sepse kemi një lumë në mes siç është Osumi, i cili është shumë afër vendit të uljes së parashutave dhe kjo shkakton turbulenca e rryma të forta, duke e bërë të vështirë për pilotët marrjen e pikës maksimale që është pika zero”, tha ai.

Në përfundim të këtij kampionati, fitues i vendit të parë u shpall Adam Spirkoski nga Maqedonia e Veriut, në vendin e dytë Matjas Sluga nga Sllovenia dhe në vendin e tretë Xhonatan Islami nga Shqipëria./atsh/ KultPlus.com

Veshjet popullore të Beratit ekspozohen në Muzeun Arkeologjik të Durrësit

“Vishu me trashëgimi” titullohet ekspozita e hapur në Muzeun Arkeologjik të Durrësit, një koleksion veshjesh popullore të qytetit të Beratit.

Kjo ekspozitë u hap nga Qendra Muzeore e Durrësit dhe Qendra Muzeore e Beratit, me qëllim njohjen dhe promovimin e vlerave tona kombëtare.

Përmes kësaj ekspozite është sjellë pranë publikut durrsak një pjesë e çmuar e trashëgimisë beratase, veshje autentike dhe origjinale, të fotografuara mjeshtërisht nga Ardian Fezollari në mjediset e Muzeut Etnografik të Beratit.

“Vishu me trashëgimi” është një formë e re edukimi, ndërgjegjësimi e sensibilizimi në shërbim të njohjes së vlerave muzeale e trashëgimisë sonë kulturore. Veshjet popullore janë pa dyshim një pasuri e madhe e kombit shqiptar.

Ekspozita do të jetë e hapur deri në datën 11 shkurt, në pritje të vizitorëve nga qyteti i Durrësit. /atsh/ KultPlus.com

Kthimi në identitet i urës së Vokopolës në Berat

Ura e Vokopolës, monument kulture i kategorisë së parë në Berat, është kthyer në identitet pas punimeve restauruese.

Drejtoria Rajonale e Trashëgimisë Kulturore ‘Berat’ bën të ditur se “punimet u përqendruan në heqjen e betonit mbi kalldrëm, restaurimin e kalldrëmit me gurë lumi, konsolidimi i  muraturës së harkut të madh, pastrimi nga bimësia, etj.”.

Projekti për restaurimin e urës së Vokopolës u hartua dhe u financua nga DRTK Berat dhe Ministria e Kulturës.

Kjo urë, e cila lidh fshatin Vokopolë me atë të Tërpanit, përbëhet nga harku kryesor dhe nga dy harqe më të vegjël bregorë anash. Monumenti futet në tipin e urave me një qemer dhe me një dritare shkarkuese.

Ura është me kurriz të theksuar në kyç, gjë që i jep një pjerrësi të madhe kalldrëmit nga të dyja anët. Nga ana e majtë e urës ndodhet një mbishkrim, i cili për arsye të dëmtimit nga koha është i padeshifrueshëm.

Kjo urë mendohet të jetë ndërtuar rreth viteve 1750, gjatë kohës së Kurt Pashës së Beratit dhe ka shërbyer si pikë e rëndësishme në lidhjen e luginës së Osumit me luginën e Vjosës. / KultPlus.com

Kisha e Shën Gjergjit në Berat, objekti ku kanë lënë gjurmë ndryshimet historike

Në kishën e Shën Gjergjit në Berat vijon puna për kthimin e saj në identitet.

Ministrja e Kulturës, Elva Margariti, në kuadër të muajit të Trashëgimisë Kulturore solli sot në vëmendje punën që po bëhet në këtë monument kulture të ndërtuar në shekullin XVIII në Berat.

“Kisha e Shën Gjergjit në Berat, një objekt i veçantë, ku kanë lënë gjurmë ndryshimet historike”, – tha Margariti.

Kjo kishë, në vitet ’80, u transformua në një rezidencë dhe pikë turistike qeveritare dhe si rrjedhojë u shemb pjesa e sipërme e kishës, për të ndërtuar një imitim të shtëpisë karakteristike beratase.

Nga gjurmët që ruhen ende sot, duken muret origjinalë në katin përdhe, ku janë përdorur brezat e tullës së kombinuar me gurë.

Kisha e Shën Gjergjit ndodhet në anën juglindore të kalasë së Beratit dhe aktualisht ruan shumë pak nga ndërtimi i saj origjinal i shek. XVIII.

Një nga dëshmitë e para që kemi lidhur me arkitekturën e mëparshme të saj, është një imazh fotografik bardhezi nga agjencia LUCE gjatë viteve ‘40 të shekullit të kaluar. Në të duket se bëhet fjalë për një kishë tipmanastir, të rrethuar me mure prej guri dhe hyrje kryesore nga perëndimi.

Një element arkitektonik me rëndësi ishte prezenca e këmbanores me dy vendosje këmbanash në anën perëndimore të monumentit. Kisha, duke iu përshtatur terrenit shquhej për lartësinë dhe madhësinë e saj. Planimetria ishte drejtkëndore dhe në anën perëndimore ndodhej edhe një portik me kolonadë prej guri. Kisha e Shën Gjergjit është pjesë e monumenteve të tjerë të kulturës në Berat me vlera për trashëgiminë tonë kulturore. / KultPlus.com

The Telegraph: Bëni një pushim në Berat, para se ta bëjë pjesa tjetër e botës

Media britanike The Telegraph i ka kushtuar një artikull qytetit të Beratit. Nën titullin “Bëni një pushim në Berat, para se ta bëjë dhe pjesa tjetër e botës”, artikulli i gazetares Elise Morton, flet për bukuritë historike dhe natyrore të këtij qyteti muze.

ARTIKULLI

Rruga për në Berat ishte më e gjatë nga sa dukej në hartë. Edhe pse afërsisht 62 milje nga kryeqyteti shqiptar, Tirana, udhëtimi me autobus ose “furgon” zgjat dy deri në tre orë, zakonisht duke bërë një devijim jo plotësisht logjik në vendpushimin në qytetin bregdetar të Durrësit. Udhëtimi në jug kalon nëpër një numër fshatrash, ku autobusi lëviz në mënyrë të çrregullt për të marrë të tjerët që shkojnë drejt “qytetit të një mijë dritareve”.

Ishin këto dritare në dukje të pafundme, të vendosura brenda shtëpive të zbardhura, që siguruan një pjesë kryesore të listës për të vizituar për Shqipërinë, i hapur tani për vizitorët nga Britania. Këto shtëpi të mrekullueshme të epokës osmane, shumë me ballkone tradicionale të mbuluara, ngjiten në kodrat e thepisura që kufizojnë lumin Osum dhe janë ruajtur jashtëzakonisht mirë. Nuk është vetëm statusi i Beratit si një vendbanim i rrallë i paprishur osman që e bën atë të jashtëzakonshëm; arsyeja e mbijetesës së saj është po aq befasuese. Jo vetëm që qyteti mbijetoi ndaj regjimit komunist të Enver Hoxhës, i cili pa shumë trashëgimi arkitektonike myslimane të çmontuar si një mbetje e padëshiruar e periudhës osmane – është, në fakt, pjesërisht falë Hoxhës që arkitektura e tij mbetet dhe sot. Një nga vetëm dy qytetet që mori titullin muze nën regjimin e Hoxhës, Berati u caktua një “qytet muze” në 1961, duke i dhënë atij mbrojtje të veçantë nga planifikuesit e zellshëm urban.

Nëse spastrimi madhështor i shtëpive osmane është ëmbëlsira e kushtueshme, kështjella e shekullit të 13-të (Kala) është qershia shkëlqyese metaforike. E ulur në një kodër të ashpër me pamje nga qyteti, kalaja është një ngjitje e madhe nga qyteti i vjetër. Ne kaluam lart, duke iu shmangur gërmuesve dhe punëtorëve me lopata përgjatë rrugës kryesore drejt kalasë: përgatitjet për vizitorët ishin duke u zhvilluar. Rreth njëqind familje akoma jetojnë brenda mureve të Kalasë së madhe, shtëpitë e tyre të vendosura mes kishave bizantine, tezga që shesin dantella dhe restorante që shërbejnë mish të pjekur në skarë me ajvar (një erëz e ëmbël e bërë me piper të kuq dhe patëllxhan). Afrim, i cili shet reçel shtëpie dhe kishte hapur dyqan për atë ditë pranë rrënojave të ish Xhamisë së Kuqe, e gjen të arsyeshme që ai të shesë ushqime të rrethuara nga ndërtesa të shenjta: “Njerëzit ndonjëherë vijnë këtu për ushqim shpirtëror,” thotë ai, ” qyteti e siguron këtë, dhe unë siguroj një lloj tjetër ushqimi. ”

Arkitektura fetare e Beratit është një emblemë fizike e një kulture të thelluar të pranimit; qyteti vazhdon të dëshmojë për bashkëjetesën harmonike të bashkësive të ndryshme fetare dhe kulturore. Si një londineze mijëvjeçare, unë jam e prirur të kap thelbin e kësaj tradite. Sot, pas ndalimit të fesë nën regjimin e Hoxhës, fetë mbizotëruese janë Islami dhe Krishterimi, me myslimanët që përbëjnë shumicën.

Ndërsa në vitin 2014 Papa Françesku vlerësoi Shqipërinë si një shembull të tolerancës së jashtëzakonshme fetare, Berati është veçanërisht i rëndësishëm. Megjithëse shumë pohojnë se kjo është një trashëgimi pozitive e politikave të shtetit komunist, Berati mban thesare që japin një mendim më të gjatë të tolerancës. Midis tyre është Muzeu Ikonografik Kombëtar Onufri i qytetit, kushtuar ikonave bizantine dhe objekteve liturgjike. Muzeu është shtëpia e Ikona Burimi Jetedhenes të shekullit të 18-të, një ikonë ortodokse që përmban minaret në sfondin e saj dhe është bërë simbolike e bashkëjetesës fetare për të cilën Berati lavdërohet.

Pjesa më e madhe e qytetit është e dukshme nga kalaja; shtëpitë e zbardhura që mblidhen në bregun verior të lumit përbëjnë qytetin e vjetër historik, lagjen Mangalem. Kjo zonë tradicionalisht myslimane është shtëpia e tre xhamive të mëdha: Xhamia Mbret (ose Sulltan) e shekullit të 15-të; Xhamia e Plumbit e shekullit të 16-të; dhe Xhamia e Beqarit e shekullit XIX. Përtej lumit, përtej shtëpive të Mangalemit, qëndron lagja Gorica, kryesisht e krishterë. Këto pjesë të qytetit janë të lidhura nga Ura e mrekullueshme Gorica, e bërë fillimisht prej druri në 1780 dhe e rindërtuar me gur në vitet 1920. Vendi i legjendave lokale që përfshijnë birucat dhe shpirtrat e këqij, ura tani është një pikë e nxehtë për të ushqyer të rinjtë që dëshirojnë atë foto të përsosur të profilit. Këto fotosesione shërbejnë si një kujtesë prekëse e Trashëgimisë Botërore të Unesco-s apo jo, Berati është një qytet i shekullit 21. Një kalim i shpejtë përmes Instagramit është i mjaftueshëm për t’ju ​​thënë se qyteti qëndron në pragun e ndryshimit: ndikuesit dhe blogerët, vendas dhe ndërkombëtarë, kanë filluar të depërtojnë.

Në vëzhgimin e horizontit nga kalaja, syri tërhiqet nga një kube e artë shkëlqyese. Ky nuk është një imitim i shkëlqyeshëm i ndërtesës së Kapitolit të SHBA, por një universitet. E themeluar në vitin 2009, Universiteti Shqiptar në Berat është fytyra shkëlqyese e marshimit gradual të qytetit përpara, dhe një përpjekje për të tërhequr një demografi më të re në këtë qytet.

Nora nëntëmbëdhjetë vjeçare u transferua këtu nga një fshat rreth 40 minuta larg, pasi kishte kaluar vitin e saj të parë të studimeve duke udhëtuar me furgon: “Vendosa të lëvizja këtu, edhe pse është më e shtrenjtë sesa të qëndrosh në shtëpi. Doja të përjetoja jetën në një qytet më të madh”, thotë ajo.

Më pak shkëlqyes por po aq domethënës, kodrat përreth Beratit kërkojnë vëmendjen tonë ndërsa ne admirojmë peizazhin nga Kalaja. Shikoni nga afër faqen e malit të lartë Shpirag dhe do të vini re një mesazh nga e kaluara, i konfiguruar si një vend i kujtesës dhe reflektimit kolektiv. Në vitin 1968, në kulmin e regjimit komunist, një brigadë fshatarësh vizatuan emrin “ENVER” në anën e këtij mali për nder të Hoxhës. Të larta 100 metra, shkronat gati u fshinë nga një sulm napalm nga qeveria e parë e zgjedhur në mënyrë demokratike e Shqipërisë në 1994, por më vonë u rivendosën nga vendasi Sheme Filja. Në vitin 2012, si pjesë e një dokumentari, ai nisi një ribërje delikate por radikale të mesazhit. Filja ndërroi dy shkronjat e para, duke lënë fjalën “KURRË (NEVER)” si një shprehje e jashtme e një kërkese të brendshme: kurrë më, kurrë. Koha nuk qëndron për askënd, as për Hoxhën.

Ylli i kuq me pesë cepa që vazhdon të ngrihet mbi varrezat partizane të qytetit e ndërlikon këtë premtim. Ndërsa shkronjat e bardha të pikturuara të malit Shpirag thonë “kurrë”, mbetje të tilla të epokës komuniste duket se shfaqin një spektakël më të nuancuar që pasqyron, pranon dhe afirmon të kaluarën komplekse të qytetit, politikën dhe popullsinë. Por përsëri, mbase kjo ishte e pritshme. Siç mishërohet nga shkronjat e ripunuara ndaj Hoxhës, Berati është i prirur të përshtatet. Vizitojeni tani që gjërat janë mirë. / KultPlus.com

Miratohet projekti për restaurimin e Kishës së Shën Gjergjit në Berat

Këshilli Kombëtar i Trashëgimisë Kulturore Materiale ka miratuar projektin për restaurimin e Kishës së Shën Gjergjit në qytetin e “një mbi një dritareve”, përcjellë KultPlus.

Ministrja e Kulturës Elva Margariti ka bërë të ditur se ndërhyrjet do të konsistojnë në restaurimin dhe konsolidimin e fasadës dhe çatisë së kishës që i përket shek. XVIII në Berat.

Margariti shprehet se edhe pse shumë pak ka mbetur nga ndërtimi origjinal, objekti është dëshmi edhe disa etapave historike që ka kaluar jo vetëm ky objekt, por edhe vendi ynë dhe se si diktatura shkatërroi objektet e kultit, duke i shndërruar në magazine, pallate sporti apo i shembi.

“Kjo kishë në vitet ’80, u transformua në një rezidencë dhe pikë turistike qeveritare dhe si rrjedhojë u shemb pjesa e sipërme e kishës, për të ndërtuar një imitim të shtëpisë karakteristike beratase. Nga gjurmët që ruhen ende sot, duken muret origjinalë në katin përdhe, ku janë përdorur brezat e tullës së kombinuar me gurë”, ka shkruar ministrja. / KultPlus.com

“1 mbi 1 dritaret”, Festivali Kombëtar për fëmijë çel siparin në Berat

Festivali Kombëtar i Teatrit për fëmijë, që po zhvillohet në qytetin e Beratit çeli mbrëmjen e djeshme siparin me trupën teatrore të Durrësit.

Artdashësit  e vegjël beratas, të shoqëruar nga prindërit e tyre duartrokitën në natën e parë artistët e teatrit të Durrësit, të cilët sollën një performancë të magjishme.

Mbrëmjen e sotme në këtë festival do të jenë fëmijët e qytetit të Vlorës, në 28 qershor
fëmijët e Elbasanit, në 29 të Gjirokastrës, në 30 të Korçës dhe në 1 korrik fëmijët e Beratit.

Kjo risi që sjell qyteti i Beratit bën të mundur edukimin e fëmijëve nëpërmjet teatrit, duke shkëmbyer kështu kulturën dhe traditat. Kështu për herë të parë organizohet Festivali Kombëtar i Teatrit për fëmijë, “1 mbi 1 dritaret”, i cili do të zhvillohet në datat 26 qershor- 1 korrik.

Bashkia e Beratit, nën kujdesin e kryetarit Ervin Demo ka marrë iniciativën e zhvillimit të shfaqjes më të madhe teatrale me qëllim promovimin e qyteteve shqiptare, ka prezantuar “Berati, qyteti i fëmijëve”./atsh/KultPlus.com

Fillon Festivali Kombëtar për Fëmijë ‘1 mbi 1 dritare’ në Berat

Festivali Kombëtar i Teatrit për fëmijë “1 mbi 1 dritaret”, që po zhvillohet në qytetin e Beratit çeli mbrëmjen e djeshme siparin me trupën teatrore të Durrësit.

Artdashësit  e vegjël beratas, të shoqëruar nga prindërit e tyre duartrokitën në natën e parë artistët e teatrit të Durrësit, të cilët sollën një performancë të magjishme.

Mbrëmjen e sotme në këtë festival do të jenë fëmijët e qytetit të Vlorës, në 28 qershor
fëmijët e Elbasanit, në 29 të Gjirokastrës, në 30 të Korçës dhe në 1 korrik fëmijët e Beratit.

Kjo risi që sjell qyteti i Beratit bën të mundur edukimin e fëmijëve nëpërmjet teatrit, duke shkëmbyer kështu kulturën dhe traditat. Kështu për herë të parë organizohet Festivali Kombëtar i Teatrit për fëmijë, “1 mbi 1 dritaret”, i cili do të zhvillohet në datat 26 qershor- 1 korrik.

Bashkia e Beratit, nën kujdesin e kryetarit Ervin Demo ka marrë iniciativën e zhvillimit të shfaqjes më të madhe teatrale me qëllim promovimin e qyteteve shqiptare, ka prezantuar “Berati, qyteti i fëmijëve”. /atsh/ KultPlus.com

Festa e Qershisë në Berat, Klosi: Produktet tradicionale, ftesa më e mirë për turistët vendas dhe të huaj

Zona e Beratit konsiderohet si një nga më të mëdhatë në Shqipëri për prodhimin e qershive.

Qytetarët e Beratit festuan dje “Festën e qershisë” me aktivitete të ndryshme, duke promovuar këtë produkt që konkurron në tregjet e vendit, por edhe jashtë tij.

Ministri i Turizmit dhe Mjedisit në Shqipëri, Blendi Klosi, publikoi një album me fotografi nga kjo festë.

“Festa e Qershisë në Berat e bëri më të gëzueshme këtë ditë vere. Festat, gatimet dhe produktet tradicionale janë ftesa më e mirë për turistët vendas dhe të huaj”, – tha Klosi, transmeton KultPlus.

Fermerët beratas promovuan qershinë në stendat e vendosura në bulevardin e Beratit, ndërsa fëmijët dhe të rriturit shijuan aktivitetet e shumta. / KultPlus.com

Restaurim banesave ‘monument kulture’ Nova dhe Bilali në lagjen ‘Kala’ në Berat

Drejtoria Rajonale e Trashëgimisë Kulturore Berat vijon punën për ruajtjen e trashëgimisë kulturore.

Specialistët e Drejtorisë Rajonale të Trashëgimisë Kulturore në Berat kanë nisur punën për restaurimin e banesës së familjeve Nova dhe Bilali në lagjen “Kala”.

Ministrja e Kulturës, Elva Margariti, tha se “ka nisur rregullimi i çatisë për të vijuar me fasadën, dritaret, ambientet e jashtme e elemente të tjera, që e bëjnë këtë ndërtesë monument kulture”.

Banesa Nova është monument kulture kategori e II dhe ndodhet përgjatë rrugicës që të çon tek çanaku. Ndërhyrja restauruese konsiston në ndërhyrje në çati me zëvendësimin e elementëve drusorë të degraduar, mbulim me letër katrama, restaurim fasade, suvatim çatmaje në ambientet e jashtme, restaurim dritareve, vendosje kolona qoshe dhe fashature horizontale.

Projekti i ndërhyrjes është hartuar nga specialistët e DRTK-Berat.

Arkitektura unikale e banesave në Berat duket se i përket kryesisht fazës ndërtimore të shek. XVIII-XIX me ndërthurjen e elementëve të gurit me atë të drurit.

Kompaktësia e ndërtimeve, lidhja e përkryer e tyre me truallin ku vendosen dhe pamja pak a shumë e njëjtë arkitekturore, i bëjnë këto banesa një prej pikave më tërheqëse në tërësinë e vlerave të qendrës historike të Beratit.

Zona e Kalasë ka fortifikime guri që nga gjysma e parë e shekullit të 4-t. Në kohët e lashta ai ishte i njohur si Antipatreja, një qytet i fortifikuar që ka arritur t’u rezistojë legjioneve romake të kohës. /atsh/ KultPlus.com

Ujëvara e Sinecit, një tjetër bukuri shqiptare

Një vend ende jo shumë i rrahur nga turistët por i mrekullueshëm për tu vizituar. Flasim për Ujëvarën e Sinecit në Berat, një perlë natyrore që gjendet rrëzë malit të Tomorrit me një lartësi prej 20 metrash.

Për të shkuar në Ujëvarë, do ju duhet të ndaloni në fshatin e Lumasit, e më pas do ju duhet të ecni në këmbë për më pak se 1 orë. Pasi të arrini në destinacion do të hasni në një oaz ku ujëvara bie poshtë në një pishinë të kaltër, të thellë rreth 12 metra.

Gjatë muajve të nxehtë të verës tundimi për t’u zhytur në pishinën natyrore është i madh, por vetëm më guximtarët ja dalin të përballojnë ujin e ftohtë.

Sineci është një vend plot surpriza duke mahnitur edhe turistin më skeptik. I gjendur mes maleve është një vend ku mund të befasohesh nga kultura dhe nga panoramat e saj natyrore. Peizazhe shumëngjyrëshe, ujëvara kanione të larta, male të larta, kjo është panorama që ofron zona e Sinecit për çdo turist të huaj që dëshiron të eksplorojë një vend të panjohur më parë./ KultPlus.com

Filharmonia e Kosovës udhëton në Berat me koncertin e Kuintetit të Tunxhit

Filharmonia e Kosovës nesër do të vazhdoj me koncertin e Kuintetit të Tunxhit që do të mbahet në parkun e bulevardit “Republika” në Berat, me ç’rast do të performohen vepra nga kompozitorë si: Rossini, Ewazen, Mozart, Rizvanolli, Beqiri, Rota dhe Kompanek, shkruan KultPlus.

Koncerti vjen në kuadër të edicionit të gjashtë të ‘International Albanian Brass Festival’, dhe pritet të filloj në orën 18:00.

Ky koncert zhvillohet në kuadër të sezonit 2020/2021 dhe mbështetet nga Ministria e Kulturës e Republikës së Shqipërisë dhe Ministria e Kulturës, Rinisë dhe Sportit e Republikës së Kosovës.

KultPlus ju sjell njoftimin e tyre të plotë:

Kuinteti i Tunxhit përbëhet nga instrumentistë profesionistë njëherësh gjenerata e parë e tunxhit në Kosovë. Ansambli ka një repertor mjaft të gjerë. Stili muzikor është një kombinim i periudhave të ndryshme muzikore duke mos përjashtuar edhe veprat dhe këngët e ndryshme te ditëve të sotme. Ansambli rëndësi të veçantë i kushton interpretimit të muzikës shqiptare, duke mos përjashtuar edhe muzikën xhaz dhe atë të popullarizuar. Anëtarët e ansamblit përveç se njihen si promotor i muzikës në hapësira publike përbëjnë edhe Kuintetin e Tunxhit brenda Forcës së Sigurisë së Kosovës. Kunteti i Tunxhit është prezantuar në festivale të ndryshme të cilat janë bartëse të kultivimit dhe zhvillimit të muzikës serioze në Kosovë dhe Shqipëri si: Kosova Kamerfest, International Albanian Brass Festival, Netët e Prishtinës, Festivali HAPU, Kosova Brass Festival etj.

Për më shumë informacion mund të klikoni në: [email protected]. / KultPlus.com

Berat: Banesat karakteristike me çardak, tipologjia më e njohur e ndërtesave

Banesat karakteristike me tipet dhe format që përfaqësojnë zënë vendin kryesor në kompozimin urbanistik dhe arkitekturor të lagjeve muzeale të Beratit.

Drejtoria rajonale e Trashëgimisë Kulturore në Berat thekson se “vendosja e tyre në truall për vetë terrenin nuk ndjek ndonjë kriter të përcaktuar. Kjo përcaktohet në një masë të madhe nga kushtëzimi i daljes në rrugica por edhe i përkatësisë sociale të pronarëve që i zotëronin”.

Sipas DRTK Berat, ndryshe nga qendrat e tjera, në Berat pjesa më e madhe e banesave kanë pak oborr, ose në disa raste mungon fare duke dalë direkt në rrugë.

Tipologjia më e njohur e banesës beratase është ajo me çardak, një element që gjendet kryesisht në banesat me vëllime të mëdha në zotërim të shtresave të pasura të qytetit.

Çardaku ndërtohet kryesisht në fasadën kryesore të banesës dhe në fazën e tij origjinale ishte i hapur. Ai shërben njëkohësisht edhe si ambient ndërlidhës për hapësirat e tjera të banesës.

Ky ambient shfrytëzohej së tepërmi nga banorët gjatë stinës së ngrohtë duke shfrytëzuar në maksimum dritën natyrale. Për vetë kompozimin dhe përdorimin e gjerë të tij, banesa me çardak ndahet në disa nën tipe; banesa “me çardak në gjithë ballin”, “me çardak në një krah” dhe “me çardak në qendër”. Mendohet se banesa më çardak si fazë ndërtimi duhet t’i përkasë shek. XVIII – fillimit të shek. XIX.

“Gjatë gjysmës së dytë të shek. XIX shikojmë një përpjekje për modifikimin e tij, duke e mbyllur në shumë raste me muraturë çatmaje për ta shfrytëzuar si dhoma banimi. Përveç tipit të banesës me çardak, në Berat gjenden e dhe tipe të tjera si banesa me gjysmë kat dhe ajo me kat. Në pak raste ruhet ende edhe banesa perpendikulare me konstruksion guri në gjithë gjatësinë e saj”,- thekson DRTK, Berat.

Në vështrimin planimetrik të banesave dallohen këto ambiente kryesore sipas rastit: dhoma e zjarrit kryesisht me oxhak, oda e miqve me element dekoratik si tavanet, musëndrat dhe mafili, çardaku, katoi, sterna dhe mjediset sanitare. Përveç tyre në banesat beratase dallohen për përpunimin dhe rëndësinë që i kushtohet edhe shumë elementë të veçantë si; qoshku, kamerija, testekët, qemerët, dritaret e dekoruara, portat, tymaret, etj.

Një element që spikat shumë në Berat është përdorimi i gjerë i erkerit që del në rrugë që kushtëzohet në pjesën më të madhe nga ngushtësia e terrenit ku vendosen banesa.

Arkitektura unikale e banesave në Berat duket se i përket kryesisht fazës ndërtimore të shek. XVIII-XIX me ndërthurjen e elementëve të gurit me atë të drurit.

Kompaktësia e ndërtimeve, lidhja e përkryer e tyre me truallin ku vendosen dhe pamja pak a shumë e njëjtë arkitekturore, i bëjnë këto banesa një prej pikave më tërheqëse në tërësinë e vlerave të qendrës historike të Beratit. /atsh/ KultPlus.com

Nënshkruhet projekti i restaurimit të shtëpive monument kulture në Gjirokastër e Berat

Kryeministri Edi Rama priti sot në Gjirokastër, Ministrin e Kulturës dhe Turizmit të Turqisë, Mehmet Nuri Ersoy, me të cilin u nënshkrua projekti i përbashkët i restaurimit të shtëpive monument kulture në Gjirokastër e Berat.

Kryeministri theksoi se në kuadër të kësaj vizite “u nënshkruan edhe marrëveshjet që synojnë forcimin dhe nxitjen e bashkëpunimit të mëtejshëm në fushën e turizmit, artit, arkeologjisë, muzeologjisë, luftën kundër trafikut të paligjshëm të objekteve të trashëgimisë kulturore dhe mbrojtjes së të drejtave të autorit”.

Kryeministri e priti ministrin turk në një godinë karakteristike gjirokastrite, e restauruar së fundmi dhe e çelur dy ditë më parë.

Marrëveshje të veçanta u nënshkruan mes ministrit të Kulturës dhe Turizmit të Turqisë, Mehmet Nuri Ersoy dhe Ministres së Kulturës, Elva Margariti dhe ministrit të Turizmit dhe Mjedisit, Blendi Klosi. /atsh /KultPlus.com

Nis hartimi i planit për menaxhimin e qendrave historike të Gjirokastrës e Beratit

Ka nisur sot procesi i hartimit të Planit të Menaxhimit të Integruar të Qendrave historike Gjirokastër dhe Berat.

Lajmi bëhet i ditur nga Ministria e Kulturës e cila sqaron se Instituti Kombëtar i Trashëgimisë Kulturore zhvilloi një takim koordinues me Qendrën e Trashëgimisë Botërore, UNESCO dhe trupat këshillimore të saj ICOMOS dhe ICCROM, mbi nisjen e procesit të hartimit të Planit të Menaxhimit të Integruar të Qendrave historike Gjirokastër dhe Berat.

Asistenca Ndërkombëtare e hartuar nga IKTK, mbi këtë projekt është aprovuar nga Qendra e Trashëgimisë Botërore në vitin 2019.

Projekti parashikohet të zhvillohet gjatë periudhës Janar-Dhjetor 2021. Ai do të përfshijë angazhimin e 3 ekspertëve ndërkombëtarë nga ICOMOS dhe ICCROM si dhe do të sigurojë përfshirjen e të gjitha palëve të interesit për këto pasuri botërore në Shqipëri. /ata/ KultPlus.com

Kalaja e Beratit, destinacion i përhershëm turistik edhe në pandemi

Kalaja e Beratit, një nga monumentet më të mëdha historike të Ballkanit, gjatë 2020 tërhoqi sërish një numër të lartë vizitorësh vendas e të huaj.

Drejtori i Drejtorisë Rajonale të Kulturës Kombëtare Berat, Eugen Kallfani tha sot për ATSH-në se “që prej janarit deri në dhjetor  kalaja e Beratit u vizitua nga 24.050 vizitorëve nga të cilët  4891 ishin të huaj”.

Sipas tij, këto janë shifra goxha më të ulëta në krahasim me vitet e tjera.

“Për vitin 2020 situata e pandemisë së COVID-19 ka bërë që vizitorët të jenë shumë herë më pak se vitet e kaluara dhe përgjithësisht të jenë vizitorë ditorë, por gjithsesi në krahasim me sitet e trashëgimisë dhe kalatë e tjera, kalaja e Beratit ka pasur një frekuentim më të madh”, – theksoi Kallfani.

Drejtori Kallfani u shpreh se “shpresojmë që në 2020 të kemi sërish një numër të lartë turistësh nga e gjithë bota, që të vizitojnë Beratin dhe monumentet kulturore të tij, ku në pjesën më të madhe kemi kryer edhe restaurime të rëndësishme”.

Në të gjithë qarkun e Beratit numërohen rreth 486 monumente kulture dhe kjo ka një impakt të jashtëzakonshëm, sidomos në rritjen e fluksit të turizmit kulturor sidomos vitet e fundit.

Kalaja e Beratit është një nga monumentet më të mëdha historike të Ballkanit, një fortesë e madhe që sundon mbi lumin Osum. Kalaja është ngritur sipas një plani në formë trekëndëshi. Kjo kala, po të shihet nga poshtë, duket si pjesë e kodrës.

Kulla e hyrjes së brendshme është e bërë nga blloqe guri, që u përkasin fortifikimeve ilire, të cilat janë ndërtuar në shekujt IV-II para Krishtit. Maja e kodrës është e rrethuar me një mur të jashtëm periferik me 24 kulla. Në brendësi të kësaj kalaje ndodhen rreth 14 kisha, të cilat e kanë bërë mjaft të dëgjuar atë. /atsh/ KultPlus.com

Berati, Olimpi shqiptar që ngjan shumë me Monakon

Historia e lashtë e saj dhe burrat e mëdhenj që ajo nxorri në shekuj, të përshkruar me aq mjeshtëri nga kronikanët e huaj, si Evla Celebi, e më pas Pukvili e Bajroni, apo bukuritë përrallore të shumë qyteteve piktoreske dhe krahinave të saj nga jugu në veri, kalatë madhështore mijravjeçare, njerëzit e mrekullueshëm e bujarë me kostumet e tyre karakteristike, dhe kushedi sa çfarë tjetër që ai kishte dëgjuar për vëndin e shqipeve, e shtynë gazetarin rumun, Vlad Vanteanu, që më 1934-ën, të ndërmerrte një udhëtim të gjatë në të gjitha krahinat dhe qyetet e Shqipërisë.

Dhe më pas i mahnitur nga ato që pa, të shkruante disa reportazhe në gazetën “Cuvantul” të Bukureshtit ku ai punonte. Nga ato impresione e mbresa të hedhura me mjeshtëri në reportazhet e tij, ne kemi përzgjedhur për botim ato ku ai flet për Beratin e Gjirokastrën, të cilat po i botojmë të plota dhe pa asnjë shkurtim, në versionin origjinal ashtu siç u përkthyen dhe botuan plot 86 vjet më parë, në gazetën “Besa” të Tiranës, me pronar e botues, Fiqri Rusin.

Reportazhi i gazetarit rumun: “Berati, Margaritar i Shqipërisë qendrore”

Një nga të bukurat qytete të Shqipërisë, me pamje shqiptare të posaçme sikurse edhe Gjinokastra në juglindje, është Berati. Pozita e këtyre dy qyteteve është nga më piktoresket. Berati është shtruarë në rrëzë të maleve të Tomorrit, që është më i larti në Shqipërinë e Mesme e që ka një lartësi mbi 2.500 metra. Është Olimbi shqiptar me perëndi legjendare në të cilën shëtisnin në verë me qindra të krisherë dhe muahamedanë. Ky është themli i qytetit i cili në lindje dominohet edhe prej malit Sinia, prej afro 1.200 metra lartësi, kurse nga anët e tjera rrethohet prej kodrash të nalta që arriojnë pothuaj se 1000 metra. Në këtë rreth është shtrirë Berati, jo në tatëpjetën e lumit Osum i cili ka bërë vend brënda midis kodrave, por në dy krahët e maleve që rrethojën lumin. Një pozitë kjo që s’mund të jetë më e bukur. Mos sigurimi i kohëve të vjetra të hershme e donte që qytetet të largoheshin nga fushat. Prandaj në qytete gjejmë qytete që s’kanë histori. Shqipëria që as një herë ka qenë sunduar me të vërtetë, por gjithnjë në luftë duhet të siguronte qytetet e katundet prej armikut dyke i ngrehur ata nëpër male dhe kodra të paprekshme sikurse janë instaluar qytetet: Durrës, Krujë, Gjinokastër dhe Tepelenë, ku është kalaja e Ali Pashës që eternizohet prej Byron-it në “Child Harold”. Në rast se qytetet instalohen në majë të një bregu që mund të preken kollaj ose në tatëpjeta, mbronin me kalara madhështore e të forta si ajo e Shkodrës, e Alessio-s ose Berati. Këto qytete janë ndonjëherë aq shumë të ngjitura prej mureve të maleve se shkëmbijtë shumë herë mvaren mbi ta dhe si në Cattaro hedhin hijen e tyre mbi qytet.

“Shtëpitë e bardha me qeparize, të mahnitëshme”!

Në këtë mënyrë edhe Berati ngreh shtëpitë në lartësitë që rrethojnë lumin Osum. Në rrëzë të djathtë ngrehet i tmerrshëm mbi qytet një mal i thatë të cilin Osumi e pret duke e ndarë nga mali Zhitom me të cilën kish qenë i bashkuarë. Këndej lumi ka formuar një udhë të ngushtë dhe mbi mal është ngrehur që në kohën e Bizantinëvet një kala e madhe prej një farë Mihail Commnenu sikur thotë tradita. Turqit e quanin qytetin Arnaut Beligrad, d.m.th. qytet i bardhë i shqiptarëvet. Ky emër i përshtatet. Të dy kodrat e nalta që sbresin mbi lumë janë të mbuluara me shtëpi me kate, të bardha ose të bojatisura me trëndafil ose boj qiell të hapur dyke u dukur si pika të bardha midis errësirës së qeparizevet. Ngrihen lart njera mbi tjetrën dhe duken sikur formojnë shkallë mbi të cilat mund të hipësh gjer në majë të kodrës. Aty këtu nga qiparisat dalin nja dhjetë minare të mprehta të xhamive të vjetra sikurse edhe majat e të pesë kishave orthodhokse. Karakteristikë e shtëpive të Beratit sikurse edhe t’atyre të Shqipëris së Jugës, përgjithësisht janë dritoret e shumta dhe ballkonet e mëdhenjë me xhame të mbyllura me mure gjer lart (veranda). Shtëpitë dyke qenë të rradhitura e të ngritura njera mbi tjetrën, mbrëmanet dritoret e tyre ndritin gjithë tatëpjetën. Sheh dritat që ngrihen prej poshti lart gjer sa bashkohen me ndriçimin e hyjve. Këtë pamje të vetme ta japin të dy të përpjetat që ngrihen njera kundër tjetrës. Dyke ardhur nga qyteti i vogël i Lushnje, shkon më parë në lagjen më të re që është ngritur në një shesh të gjerë që ka qenë shtrati i vjetër i lumit Osum, derdhja e të cilit u rregullua. Kjo lagje është caktuar të marrë një zhvillim modern. Këtu shohim një kopsht Englez dhe një shkollë industriale shumë moderne, instalimi i së cilës ka kushtuar 35 millona lei.

“Ura e Kurt Pashajt”

Më tutje sheh një urë të bukur sistem turk, shumë me gusto dhe të mbështetur mbi disa arkë të gjera që lidhin qytetin nga ana e djathtë e lumit me lagjen Goricë që ka kundrejt. Për këtë urë thuhet po ajo legjendë që dëgjova në Shkodër për ngrehjen e fortesës së Rozafat; që ura të mos rrëzohet ka qenë murosur brenda një grua. Dyke hyrë në qytet, anës kalasë gjendesh në një të vetmen rrugë të rëndësishme, Rruga Mbretnore që zgjatet anës lumit që prej urës së Kurt Pashait e deri tek Posta. Vetëm kjo rrugë dhe disa të tjera që dalin në të, formojnë lagjen tregtare ku janë instaluar autoritetet, sepse Berati është qëndër Prefekture. Vetëm kjo lagje tregtare mund të pranojë ndryshimet që parashikohen prej arhitektëvet dhe ingjinierëvet që rregullojnë në të gjithë Shqipërinë qytetet e rinj në vend të të vjetërvet. Prandaj këtu po gërmohet dheu për punime dhe kanalizime të ujit, këtu po ngrihen dhe do të ngrihen ndërtesa moderne. Por rrugat që ngjiten përpjetë ku është i pamundur një rregullim, mbeten të pacenuara dyke mbajtur kështu karakterin shqiptar dhe oriental.

“Berati, Antipatraeha apo Pulcheriopolis”

Berati që gjer tash është prekur vetëm pak prej kazmave t’ ingjinierëvet dhe arhitektëve ka mundur të ruajë fshehtësinë e qytetit shqiptar, por s’ka fituar dhe aq nga mirësitë e qytetërimit oksidental sepse i mungojnë komoditetet që qytetet e tjerë i kanë me tepricë. Kështu mungojnë hotelet; Sot Berati ka një hotel modern “Kolombo”, gjenë vetëm hane mjaft primitive, ndonëse në dhoma gjen shtrat dhe komodina. Fryma e qytetërimit që bëri një qytet tjetër Elbasanin, qytet i posaçëm shqiptar të ngrehi një hotel shumë modern që plotëson nevojat e oksidentëvet, nuk do të vonëojë të arrijë edhe në Berat. Hë për hë gjithë poezia e posaçme e qytetit është ruajtur. Mbi anë të mëngjër të lumit, mbi malin Shpirak, është ngritur lagjia e orthodhokse; Goricë, në të cilën banojnë shumë dhe ku duket kubeja e kishës së bukur. Dyke vërejtur historinë shohim se historianët edhe nuk kanë caktuar gjë mbi idenitifikimin e qytetit. Disa thonë se është fjala për kalanë e vjetër Antipatraea, për të cilën flet edhe Tit-liviu e çquar prej kohës së luftës parë Maqedhonjane, të tjerët gjejnë se është Pulcheriopolis i shekullit të V-të. Shkrimtarët bizantin e quajn qytetin në fjalë Belagrita, kurse sllavët, Beligrad, gjë që na bën të pandehim se qyteti është themeluar prej sllavëvet në themele më të vjetra bizantine ose Ilirianë. Sidoqoftë vetëm studimet e arheollogëve që këtu kanë material shumë të begatëshëm do të mundin të gjejnë të vërtetën.

“Kalaja e lashtë me mure veneciane”

Kalaja siç duket është bizantine, por muret që janë më këmbë, kolonat dhe kubet, për mbrojtje, janë veneciane. Mbas vizitës së lagjes, ngjitesh për në kala. Rrallë guxojnë shoferët të ngjitin makinën në të përpjetën e dredhur që shpie lart, por zotësia e shoferit t’onë që na ka gjezdisur nëpër të gjithë Shqipërinë dhe shumë herë na pa të trembur nga disa gremina, i kalon pengimet me sukses. Sa herë nuk e ngacmoja të famshmin shofer që quheshë Fadil Sopoti, dyke thënë: “Udha është e mirë, vetëm shoferi është i keq”. Më në fund arrijtëm lart, kalojmë nëpër dy porta me kube dhe gjendemi në një qëndër. Maqina duhet lënë këtu, sepse nuk mund të kalojë nëpër rrugët e ngushta të shtruara me gurë të mëdhenj e të lëmuar, të cilët që prej shumë kohësh nuk i ka shkelur potkoi i kalit. Bëjmë rrethimin e mureve me kollona dhe me kubera prej ku sheh poshtë thellë, gjithë qytetin. Pamje e këndëshme. Topa të vjetër të mëdha me mbishkrime veneciane dhe turke lëngojnë në qëndër dhe dhe nëpër muret dyke dhënë shkak fëmijvet të lozin luftazi. Këtu gjenden dhe disa burime e puse të fshehur nën tokë, për raste tradhëtije ose rrethimi. Dyke zbritur shumë shkallë të ngrëna, arim në një dhomë të gjerë e të naltë prej guri ku ndodhen burimet me ujë të ftohtë. Po me këtë formë gjenden sot edhe në Stamboll burime që prej kohës së byzantinëvet. Ngjitemi në një rrugë përpjetë kundrejt katedrales ku ësht dhe banesa e Peshkopit. Këtu admiron pastërtinë e rrugëvet e cila në qytet mungon. Shkojmë para shtëpivet të pastërta dhe me kopshte të bukura. Duke shëtitur, ky vend të bën përshtypje të çuditëshme se të transporton fantazinë në kohën e mesme, por menjëherë të del përpara shtylla me fije elektriku që zgjeten prej njërës shtëpi në tjetrën. Është pamje shum e bukur, kur shikon në mbrëmanet këtë pamje të ndriçuar me elektrik.

“Qyteti i Beratit më ngjan shumë me Monakon”

Në reportazhin e tij për qytetin e lashtë të Beratit, gazetari rumun, Vlad Vanteanu, midis të tjerash ka bërë një përshkrim edhe për kishat e shumta që ndodheshin sidomos në kalanë e tij dhe gjithë qytetin që i kujtonte Monakon. Lidhur me këtë, ai shkruan: “Kisha janë shumë, më shumë se 30 të grumbulluara në vëndin e ngushtë të kalasë, një pjesë e tyre janë krejt të shkatërruara. Kudo kube bizantine. Këto kisha të vjetra (njëra prej tyre që është prej shekullit të IX) thesarizojnë monumente të vërteta të artit bizantin shqiptar. Muret e brendshme të kishave janë të zografisura me styl bizantin, por për fat të keq vetëm disa janë ruajtur mirë, nga shkaku i kujdesjes së vogël t’autoritetit të vendit nuk janë ruajtur të gjitha. Të gjitha kishat janë plot piktura si edhe në Voskopojë që është qëndra e vjetër e arumunëve (vlleh) të Korçës. Disa shenjtor nga këto zografime janë të prezantuar në kostumet shqiptare. Kështu shohim në kishat e Sh’ Marisë, Shën Jan Pagëzmitarin të mveshur me një mbelerinë prej leshi prej bariu shqiptari. Të tjerë shenjëtorë përfaqësohen me të tjera hollësira të kostumeve shqiptare. Disa kisha vëndet e koravet,(ikonostase) i kanë të skulpturuara me shenja karakteristike të holla shqiptare. Në një kishë gjenden disa kollona me shenja romane. Këto kanë ardhur nga gërmadhat e kalavet të vjetar romane dhe greke. (Në të gjithë Shqipërinë takon kisha ose xhamia në të cilat sheh kolona ose gurë të vjetër styli që mbajnë kubetë). Këto kanë qenë të gjetura prej vëndasvet që i kanë çmuar bukuritë e tyre dhe prandaj i kanë përdorur për ngrehjen e kishave ose xhamive. Edhe në oborrin e një shtëpije të kalasë së Beratit duken të vëna në mure disa mermerr. Berati me kalanë e sajë të banueshme dyke pasur mbi një shkëmb udhëheqësit e krishterimit dhe t’autoritetit kishtar, e më tjetër anë qyteti tregtar që ngrihet nalt deri në majën e malit, më kujtoi Monakon”.

“Gjirokastra, si qytetet dalmate të Bosnjes”

Një tjetër qytet me fizionomi shumë karakteristike është Gjirokastra, që quhet prej grekërvet Argjirokastra. Është i ngrehur në greminat e të vjetërit emër Argjyrion ose ndofta në Panhotese; por identifikohet sigurisht me Adrianopolis-in të shekullit të V-të, për këtë datë kronikat shënojnë qenien e një peshkopi në këtë qytet. Gjinokstra gjendet në rrugën që shpije prej Tepelene në Janinën e Greqisë, atdheu i Ali Pashës, Shqiptar kryengritës që dëshironte të çrobërojë vëndin e tij nga sundimi i Turqisë. Pra jemi në tokë historike. Gjinokstra ka një pozitë shumë të çuditshme sepse është vendosur në pesë kënde të larta të malit Qar, me përrej të thellë në të cilat zbresin ujrat prej malesh. Këta përrej e përshkojnë dhe ndajnë qytetin në shumë lagje. Shtëpitë janë si dhe në Berat me kate të rradhitura mbi të përpjetat e malit Qar. Mbi të shumat janë bojë hiri nga shkaku i vjetërsisë së tyre. Janë të mbuluara me pllaka guri prandaj nga ky shkak e meriton emrin që i është dhënë: “qytet i hirosurë”. Vetëm pak shtëpi janë të reja dhe moderne. Boja e hirit predominon se shtohet edhe prej mungesës së gjelbërimit: në malin Qar nuk duket asnjë bimë veçse disa qepariza dhe plepa të izolluar. Pamjes i japin pak gjallëri minaret e holla dhe madhështore që duken midis qeparizavet. Ky qytet është krejt i ndryshëm nga qyteti që pamë gjer tani, por jo më pak interesant nga sa ngjan me disa qytete të maleve t’ona të Dalmacisë dhe Bosnjes. Pamja që shfaq ky qytet kur e shoh së poshtmi, prej rrugës që zgjatet përtej Drinos, është e ndryshme nga bukuritë e kandëshme të rrugës së gjelbëruar t’ë anës së mëngjër të Drinos. Para se të kalojmë kurben e fundit që të ngjitemi me maqinë mbi një të përpjetë që të shpije në qytet, ndalim që të shohim qytetin së poshtmi.

“Kalja madhështore e ngritur nga inxhinerët francezë”

Një kala madhështore e ngrehur prej ingjinjerësh francezë për Ali Pashanë e Janinës, predominon qytetin. Muret që e rrethojnë kalanë edhe sot janë të mirë. Kjo kala asht e transformuese prej shtetit në burg. Maqina fillon të ngjitet në një të përpjetë të rrezikshme. Shpresojm se në qytet rrugët do të jenë të drejta por u gënjyem, se ato janë të dredhura dhe të përpjeta sikurse edhe në pjacën e madhe përpara prefekturës. Kur hymë në qytet nuk duket aq keq. Tregtia është shumë e zhvilluar prandaj në të gjitha anët e rrugës ka shumë kallaballëk. Shumica janë të veshur me kostume karakteristike të ksaj krahine që ngjan me kostumet greke. Një fustanellë të bardhë me shumë pala, tirq, opinga, majat e të cilave mbarojnë me një xhufkë, jelek shqiptar dhe qylaf. Kështu janë veshur katundarët e rrethit që vijnë në treg për blerje dhe shitje. Kudo sheh magazina sepse tregtia është në lulzim; Gjinokastra lidh një pjesë të Shqipërisë me skelën e Sarandës që është në detin Jonio. Ulica (rrugë, shënimi ynë) të ngushta të formuara prej shkallësh që lidhin një rrugë me tjetrënë që ndodhet më lart, kanë një bukuri piktoreske të posaçme. Të shtruara me gurë të madhejë, ulicat përshkojn nëpër oborre, nëpër strehët e shtëpive, ndënë galeria e ndënë pjergulla që zgjaten prej një shtëpie në tjetrën kundrejt, duke u ngjitur me shkallë si në Raguzë. Kalon me maqinë nëpër rrugë të shtruara, anës përrenjëve të thellë dhe çuditesh si mund të bëhet udhëtimi me karroca në këto vende. Asgjë nuk është vënë që të pengojë karrocierin ose shoferin për të mos rënë në përrua të tmershëm, me gabimin më të vogël. Pamë një vend ku ish rrëzuar një maqinë në përrua dhe prandaj që n’ atë moment këshillojmë shoferin t’onë që të ketë mëndjen, por ay na qetëson duke na thënë: “Jam shqiptar trim dhe sportist”. Rrugë të drejta pothuaj nuk ekzistojnë, të gjitha janë shumë a pak të dredhura dhe të pjerrta.

“Qyteti që ka dhe aeroplan”

Shtëpitë më të bukura me dy apo tre kate banohen prej bejlerësh. Disa nga këto shtëpitë e Gjinokastrës si dhe shumë shtëpi përgjithsisht të jugës së Shqipërisë të bëjnë përshtypjen e fortesave duke pasur formën e kullave të mbrojtura jo vetëm prej pozitës së tyre natyrale por edhe prej forcimeve artificiale, prandaj janë me të vërtetë fortesa. Gjinokastra asht kryeqytet i Epirit Shqiptar dhe qëndra e një Episkopit. Gjysma e popullsisë së rrethit është rritur me kulturë greke, por karakteri i qytetit është shqiptar, jo vtëm nga pamja, por edhe përgjithësisht nga arkitektura, nga shpirti që dominon në të. Këtu vazhdojnë më shumë shkolla sepse Gjinokastra, Korça dhe Shkodra, janë tre qytetet e Shqipërisë që kanë më shumë shkolla dhe më pak analfabetë. Prej këtij qyteti mund të marrësh aeroplanë për në Tiranë ose Vlorë. Është një nga qytetet e Shqipërisë që është pajosur me spital të madh. Ky qytet çquhet edhe nga sendet t’ artit Shqiptar që ruhen sidomos me skulpturë të hollë në dru. I denjë për të kujtuar është edhe depoja e madhe e ujit e ngrehur prej Ali Pashë Tepelenës që sjell ujin prej maleve të Sopotit. Sot është e shkattëruar por kollonat e larta të depos që janë më të larta se ato Romane që kam parë në Francë predominojnë. Ajo që më dëshpëroj më tepër në këtë qytet trheqës dhe piktoresk ish gjendja e hoteleve. Në sa i përket hygjenës, pastërtia dhe edukatën, popullit i mbetet shumë për të bërë, janë të mbeturat e shekujve të sundimit turk kur të gjithë dridheshin të kishin vende të kujdesura e të pastra, sa herë që pamja bëhej më e mirë, shtoheshin taksat. Por përgjithësisht kur hynë nëpër shtëpitë, qoftë dhe të vobegtëve, konstaton kujdes të çquar për pastërti.

Vanteanu: “Grekët vrisnin, digjnin dhe shkatërronin katunde të tëra dhe përpjekjet e Greqisë për të aneksuar Gjirokastrën”

Në reportazhin e tij për qytetin e gurtë të Gjirokastrës, gazetari rumun, Dr. Vlad Vanteanu, është ndalur gjat dhe në përpjekjet e Greqisë për të aneksuar Gjirokastrën. Lidhur me këtë, në shkrimin e tij ai shkruan: “Në historinë e Shqipërisë, Gjinokstra, është njohur me provën e  Greqisë të vitit 1914 që të ndajë këtë vend të bukur nga Shqipëria që sapo kish fituar indipendencën, dyke krijuar një republikë Greko-Shqiptare nën kryesinë e një ish-ministri grek. Qëllimi ish që më pastaj këtë vend t’ia bashkonin Greqisë. Në vitin 1917, gjenerali italian, Ferrero, në Gjirnokastër promovojë indipendencën e Shqipërisë, duke përfshirë dh këtë vend. Të gjitha vuajtjet e shqiptarëvet dhe t’arumunevet (vlleht) që hiqnin gjer në atë kohë prej grekëvet muarrën fund, por pushtimet e grekëvet vazhdojnë. Ata vrisnin dhe shkatërronin, digjnin katunde dhe qyete, kishin për qëllim të çduknin nga Shqipëria e Jugët elementin shqiptar dhe arumun që në këtë mënyrë më vonë të mundnin të proklamonin Jugun si vend të banuar prej grekësh. Edhe një qytet më piktoresk të maleve t’Epirit shqiptar, Leskoviku (qytet i preferuar për shëtitje prej shqiptarëve të pasur), që sot asht gërmadhë. Këtu kam dëgjuar për tmerrimet e mëdha që kanë bërë grekët. Vetë një njeri me kompetencë, arumun nga elita e Korçës, z. Ballamaqi, që rrjedh prej familjes kreshnike arumune e cila u shkatërrua prej grekëvet, tregon masakrat. Prej Gjinokastre një rrugë shumë piktoreske-ndonëse e rrezikshm të shpije në Sarandë, piktoreske sepse zgjatet gjatë Drinos e cila më anën e mëngjër ka qytete dhe katunde të ngjitura me shkëmbenjë, në maje të maleve si fole të vërteta zhgabash. Më anë të djathtë të lumit duken katundet”./ Memorie.al/ KultPlus.com

Shtatë pasuritë shqiptare që janë pjesë e trashëgimisë botërore

Një vend i vogël si Shqipëria por me pasuri të rralla dhe një trashëgimi të pasur kulturore, ku shtatë prej tyre janë tashmë të vendosura nga UNESCO në listat e trashëgimisë botërore. IntoAlbania i sjell ato së bashku duke na treguar pasuritë e saj të shumta natyrore, shpirtërore dhe kulturore, përcjellë KultPlus.

Butrinti

Ky mikrokozmosi i rrallë i historisë së Mesdheut u shpall si Vend i Trashëgimisë Botërore nga UNESCO në vitin 1992 dhe kryeson çdo listë ndërkombëtare të atraksioneve që duhen parë në Shqipëri! Rrënojat 2500-vjeçare të Butrintit, brenda një parku madhështor të gjelbërt e me një hapësirë prej 30 km, janë disa nga më të bukurat e të mirëmbajturat në Evropë. Teatri i shekullit të III-të para Krishtit, Tempullit i Eskulapit (shek I – II), perëndisë antike të shëndetit, dhe mozaiku me 69 medaljone kishtare janë vetëm tre prej kryeveprave të Butrintit. Liqeni i Butrintit, kanali i Vivarit që lidh luginën e Butrintit me detin Jon, Kalaja trekëndore e ndërtuar aty pranë, si dhe pyjet e dendura që veshin gjithë peizazhin janë disa nga arsyet pse Buthrotum-i i lashtë përmendet në poemën epike të Virgjil-it, Eneidi!

Gjirokastra

I njohur si një nga vendet e shpallura Trashëgimi Botërore e UNESCO-s, ky qytet i veçantë është ndërtuar në shpatet e pjerrëta, me shtëpitë prej guri që duket sikur janë ngritur mbi njëra-tjetrën. Bashkë me shtëpitë më të famshme në vend, si ajo e fëmijërisë së Ismail Kadarsë apo Enver Hoxhës, por edhe të familjeve të tjera vendase të shquara, në rrugët me kalldrëm të këtij qyteti gjendet pazari dhe kalaja më e vjetër e gjithë Ballkanit. Qyteti i gurtë njihet jo më pak edhe për panoramën e tij malore, e cila e rrethon Gjirokastrën në tërësi. E sikur të duhej më tepër, në rrethinat e Gjirokastrës gjenden qytetet e bukura antike të Antigonesë dhe Adrianopolit si edhe disa bukuri të rralla natyrore si Liqeni i Viroit dhe Kanioni i Lengaricës ndër shumë të tjera.

Berat

Është arkitektura e veçantë e qytetit që e ka pozicionuar Beratin si një nga vendet e Trashëgimisë Botërore UNESCO në Shqipëri. I ndarë në dy lagje historike, Mangalemin dhe Goricën, nga lumi Osum, qyteti bashkohet përmes urës së gurtë të Goricës. Ky qytet, një herë e një kohë i quajtur Antipatrea, është i rrethuar nga Tomori dhe Shpiragu, dy nga malet më mitike të Shqipërisë. E kështu Berati zë vend të veçantë dhe në hartën e adhuruesve të natyrës. Ngjitje mali, çiklizëm, rafting apo kayaking janë vetëm disa nga aktivitetet në natyrë që mund të realizoni përreth këtij qyteti. Kalaja mesjetare e Beratit bashkë me Muzeun Kombëtar të Onufrit ofrojnë gjithashtu një udhëtim të rrallë. Për mos t’u harruar janë edhe Qendra Mesjetare në Berat e kuzhina e famshme e këtij qyteti!

Kodikët e Beratit

Vlen të përmenden këtu këto dorëshkrime me rëndësi të veçantë historike për fillimet e letërsisë biblike të cilat quhen zyrtarisht “Kodiku i Purpurt i Beratit.” Kodiku u regjistrua në listën e veprave më të rëndësishme të njerëzimit, të ashtuquajturën Kujtesën e Botës të UNESCO-s, në vitin 2005. Dy kodikët e Beratit, të botuar në vitin 1887, janë pjesë e grupit të “shtatë kodikëve të purpurt” të shkruar në 13 vende të ndryshme në Europë midis shekullit VI-të dhe VIII-të. Një herë e një dy kodikët, të shkruar në greqishten e lashtë, mbaheshin në kishën e Shën Gjergjit në Berat por sot ata gjenden në Arkivin Kombëtar të Shqipërisë.

Liqeni i Ohrit

Me një thellësi prej 285 m, Liqeni i Ohrit është më i thelli në Ballkan dhe lag në pjesën më të madhe të tij Maqedoninë (Ohër, Strugë), dhe Pogradecin në Shqipëri. “Liqeni i dritës” u shpall pasuri natyrore nga UNESCO në vitin 1980 dhe, që prej korrikut te vitit 2019, është pjesë e listës së UNESCO-s edhe pjesa shqiptare e liqenit. Plot 4 milionë vjet janë dashur që të krijohet një liqen i këtyre përmasave, dhe gjithçka filloi kur nisi të shembej toka në pjesën perëndimore të Alpeve Dinarike. Sot, ky liqen i bukur i mjelmave është një ekosistem që përmban më shumë se 200 specie, duke përfshirë koranin, peshkun e shijshëm i cili noton vetëm në këto ujëra. Ka shumë vende të bukur, si Pogradeci, fashti Lin apo edhe shumë fshatra të tjerë në këtë zonë të cilët rrethohen nga pamja qetësuese e këtij liqeni e ku kjo e fundit mund të shijohet më së miri.

Lumi i Gashit

Lumi i Gashit është një prej dy rezervateve natyrore shqiptare të pëfshirë në listën e trashëgimisë botërore të natyrës të UNESCO-s. Me një sipërfaqe prej 3000 ha, lugina e Gashit gjendet në pellgun e parkut kombëtar të Valbonës, në verilindje të Alpeve, në rrethin e Tropojës, shumë larg zonës së banuar. Një pjesë e madhe e sipërfaqes së Lumit të Gashit mbulohet me pyje të virgjëra ahu e këto pyje të lashta janë arsyeja pse Shqipëria i është bashkuar 12 vendeve të tjerë në listen e UNESCO-s. Kjo mrekulli natyrore ruan një nga natyrat më të paprekura në Shqipëri! Në afërsi të Lumit të Gashit ndodhen liqejtë akullnajorë të Dobërdolit dhe Sylbicës, të cilët i dhurojnë gjithë zonës një pamje përrallore.

Rrajca

E dyta në listën e trashëgimisë botërore të natyrës të UNESCO-s është Rrajca, pjesë e European Green Belt të pyjeve të ahut si edhe një prej vendeve të pakta ku gjendet rrëqebulli ballkanik. Pranë zonës së Përrenjasit apo Librazhdit, kjo hapësirë prej 4700 ha, pëfshin katër liqene të mahnitshme akullnajore. Rrajca është pjesë e Parkut Kombëtar Shebenik-Jabllanica, i cili është ende relativisht i panjohur sepse ka qenë zonë e ndaluar kufitare gjatë gjysëm shekulli të diktaturës komuniste. Ishte pikërisht kjo mbyllje, që sot përbën dhe një nga asetet më të mëdha të tij, pasi rreth 34 mijë ha sipërfaqe plot me pyje, livadhe e lule shumëngjyrëshe, janë tejet të paprekura.

Iso-polifonia

Kjo mënyrë të kënduari e trashëguar në breza, tashmë njihet dhe si pasuri e të gjithë botës. Arti i iso-polifonisë është shpallur nga UNESCO në vitin 2005 si trashëgimi gojore dhe shpirtërore e njerëzimit si edhe përfshihet në 50 atraksionet më tërheqëse të popujve në botë. Edhe poeti i njohur britanik Bajroni, i sugjestionuar nga magjia e iso-polifonisë, i ka dedikuar disa vargje asaj. Koha e shpërbleu këtë trashëgimi të shqiptarëve nga shekulli në shekull, e ajo mbetet një nga më të mbrojturat e të paharruarat në vend. Kjo këngë po aq e qetë sa edhe tronditëse mund të këndohet ose, më saktë, isoja të mbahet, prej dy, tre apo katër zërave, të cilët bashkohen për të arritur harmoninë e vërtetë. Iso-polifonia mbahet si një praktikë komunikuese që ka mbërritur në ditët tona që nga periudha e Homerit!/intoalbania/ KultPlus.com