“Vetëm gjuha e muzikës, verës dhe dashurisë nuk ka nevojë të përkthehet”

Thënie të pavdekshme nga Dritëro Agolli:

“Gabimi i një doktori varroset në tokë. Gabimi i një arkitekti bie në tokë, kurse gabimi i një mësuesi ecën nëpër tokë”.

“Vetëm gjuha e muzikës, verës dhe dashurisë nuk ka nevojë të përkthehet”.

“Nëse njeriu nuk ndjen as kënaqësi, as dhimbje; nëse nuk ndjen as gaz, as hidhërim, as shpresë, një gjë po jua them me ndershmëri dhe bindje, lëreni të vdesë”.

“Ka fjalë që qajnë dhe lotë që flasin”.

“Për të gjetur miqësinë e vërtetë kapërcehet lumi, për të gjetur dashurinë e vërtetë deti”.

“U zumë të dy aq shumë për punën
Dhe s’flasim dhe s’vemë e s’vijmë!
Eh, budalla!
Edhe dhëmbët zihen me gjuhën,
Zihen dhe bashkë rrinë”.

“Dashuria është një libër që e lexojnë të gjithë, por të paktë janë ata që arrijnë deri në faqen e fundit”.

“Duaje gruan edhe me gabime, ashtu siç do një libër të bukur edhe me gabime shtypi”.

“Dashuria nuk i dhuron, por i jep të gjitha. Ndofta kjo mund të mos jetë e përjetshme, por i përjetshëm mbetet çasti”.

“E vërtetë e pabesueshme
E mbajta në krah tërë ditën
Edhe zemër i dhashë:
‘Mbahu!’
Të nesërmen ne fshat kur arritëm,
U tha te tjerëve:
‘Më rrahu!’”

“Jeta është e vështirë . Po vdekja ? Kur do të kthehet ndonjëri të na tregojë?”. /KultPlus.com

Pritja

Poezi nga Dritero Agolli

Gjysma e qiellit me re dhe gjysma tjeter e kalter
Kete harmoni shkrepetima e prish
Gjysma e shpirtit e ngrire dhe gjysma tjeter e vaket
Dhe ne gjoks nje ankth si iriq.

Ndaj sot nuk do shkojme kurrkund,
As ne koncert, as ne park, as ne varre;
Ti shko ne dhomen tjeter dhe mbesen perkund
Dhe une po ndez nje cigare.

Mbase kujtohet im bir arratisur ne bote
Dhe prish heshtjen e dhjamur mbi telefon!
Ah, kjo cigare qe pi eshte e forte,
E ndiej kur ne gjoks me shtrengon. /KultPlus.com

“Dhe ti, qe s’vdiqe nga plumbi, vdes një ditë nga thumbi”

Poezi nga Dritëro Agolli

Rastësitë

Në supin tim papritur erdhi të ulej një flutur,
Një sup të tillë kjo flutur c’pati që zgjodhi?
Të thuash se ishte një sup i bukur,
Gjepura! Kjo duhej të ndodhte dhe ndodhi!
Shumë gjera s’dime pse ndodhin ne lufte a ne paqe,
Për shembull, s’të zuri mes luftrave plumbi,
Në paqe të vjen një grerëz, me thumb të thumbon në faqe
Dhe ti, qe s’vdiqe nga plumbi, vdes një ditë nga thumbi…. /KultPlus.com

Një mendim vetëtimthi

“Një mendim vetëtimthi”, vargjet e trishta të Dritëro Agollit mbi kalimin e viteve dhe moshimin.

I humba të gjitha, po lypës s’u ktheva,
S’ia zgjata dorën askujt dhe veten e mbajta.
Ç’u bënë vajzat më të bukura, Drita, Maria dhe Eva?
Atyre dorën me gaz mund t’ua mbaja.

Po të gjitha ato u plakën si unë
Dhe bukurinë e dikurshme s’e kanë,
Megjithatë drejt tyre synoj nganjëherë më shumë
Sesa drejt guhakerve me qyrk e famë.

I humba të gjitha, më mbetën vetëm kujtimet dhe kockat,
Më mbeti lëkura dhe bebja e syrit tok me shkëndijat.
Tani përballë shtëpisë sime këndojne bretkosat,
Gëzohem se janë të gjitha të mijat. /KultPlus.com

Dëshira

Poezi nga Dritëro Agolli

Dëshira

Lerme t’i shoh plantacionet e trupit tend;
Jam bujk I vecante e si bujk me vjen mire:
Dy buzet, qershite me leng,
Ku hesht nje mall, nje psheretire.

Lerme t’i shoh plantacionet e trupit tend,
Te mbjellat aq te begata:
Dy kodrat e gjoksit qe te lene ma mend,
Luginen mahnitese mes kofsheve te bardha.

Lerme t’i shoh plantacionet e trupit tend:
Fushezen joshese nen kemishe,
Ne mesin e fushes cipez argjend
Gropken kerthize… /KultPlus.com

Edukata

Poezi nga Dritëro Agolli

Edukata

Dy macka qimebardha porsi shkumës,
në pjatë hanin tok përshesh me qumësht.

Dy qentë shikonin vëngër të mërzitur,
dhe kuvendonin, veshët duke ngritur.

-Këto nuk paskan fare edukatë,
e sheh si futin hundët në një pjatë?

Ndërkohë u ra një kockë mu në këmbë,
për kockën qentë u shqyen keq me dhëmbë.

U ngrit një zhurmë e madhe e shamatë,
dhe macet thanë: “Kjo është edukatë!” /KultPlus.com

Shpirti

Poezi nga Dritëro Agolli

Është natë dhe dhoma u fundos në errësirë,
E vetmja dritëz u venit dhe u shua;
Tani per asgje s’kam deshire,
U drodh çka ishte e shenjtë për mua.
Veçse ka mbetur si mall e kujtim i hershëm
Dhimbja për hirin e të dashurve në varret,
Ndaj ne germadhat e shpirtit tim të djeshëm
Ende digjen e tymojnë zjarret… /KultPlus.com

‘Të rrosh është dhimbje’

Poezi nga Dritëro Agolli

Me dhimbje

Te rrosh është dhimbje,
Është dhimbje vertet!
Ngrysesh, gdhihesh i zgjuar a në ëndërr
S’e di se c’të ndodh, a c’te prêt.
Dhimbje të ecësh i vetëm në rrugë,
Këpucet e tua të ndjesh,
Dhimbje të hash pak supe e pak bukë,
Të presësh me dhëmbë një presh.
Dhimbje të ndjesh një sharje pas shpine
Nga një udhëtar qe s’e njeh,
Dhimbje kur miqtë s’ta shkelin shtëpinë
Dhe s’duan të dinë si je./ KultPlus.com

Kujdes me fjalën

Nga Dritëro Agolli

Kujdes me fjalën, zonjëz me çantë
Kujdes me fjalën dhe ti zotëri
Pushteti i fjalës është i veçantë
Gatuan male dhe kakërdhi.

Me fjalën rrjedhin përrenj me mjaltë
Pikojnë çezma me helm të zi
Kujdes me fjalën zonjëz me çantë
Kujdes me fjalën dhe ti zotëri!

Nga fjala humbën Judë e Pilatë
Strategë e mbretër me mbretëri
Kujdes me fjalën zonjëz me çantë
Kujdes me fjalën dhe ti zotëri!

Kur fjala nxiret nga buzët jashtë
Si dallëndyshja s’vjen në shtëpi
Kujdes me fjalën zonjëz me çantë
Kujdes me fjalën dhe ti zotëri!

Unë fjalën vetë e shtroj në kartë
Dhe brenda syve se ç’është e di…
Kujdes me fjalën zonjëz me çantë
Kujdes me fjalën dhe ti zotëri!

Poezia ‘Poçari’ nën interpretimin e aktores Margarita Xhepa (Video)

Vargjet e poetit të madh shqiptar Dritëro Agollit tashmë janë ngulitur edhe në këngë të Ilir Shaqirit e Selami Kolonjës, kurse me një emocion të jashtëzakonshëm e sjell edhe aktorja e madhe shqiptare, Margarita Xhepa, shkruan KultPlus.

Poezia “Poçari”, është shkruar vite më parë nga poeti i njohur shqiptar Dritëro Agolli. “Fjala shqipe s’blihet në Pazar”, është një nga fjalitë e fuqishme të kësaj poezie që tregon rëndësinë e gjuhës për një mërgimtar. Kjo poezi tregon se si në një dyqan në Stamboll, një vazo e thyer nxjerrë një sharje në gjuhën shqipe, e që e shuan mallin e poçarit shqiptar për të dëgjuar qoftë edhe një sharje në këtë gjuhë.

KultPlus ju sjellë tekstin e plotë të kësaj poezie.

Vajta në Stamboll të bëj pazar,
për kujtim të ble një vazo balte:
– Paqe dhe selam, usta poçar,
Vazon më të mirë po e pate
Paqe dhe selam, usta poçar!

Vazoja nga dora shkau e ra
Dhe m’u bë njëzet e pesë copë,
Më erdhi rrotull deti Marmara
Dhe m’u hap dyqani turk si gropë,
Më erdhi rrotull deti Marmara.

Pa më shau poçari keq turqisht,
Unë e shava shqip e mend i rashë;
Për çudi poçari nuk u ligsht,
Veç dy lot në sytë e kuq i pashë,
Për çudi poçari nuk u ligsht!

Mos u çmend ky turk, ky musliman?
Unë e shaj, ai me duar në qafë!
Poçe tjetër mori në dyqan
Dhe më tha: ” Më shaj, për besë, prapë!”
Poçe tjetër mori në dyqan.

Psheretiu si unë: ” Jam shqiptar,
Shqip, vëlla, ti shamë dhe një herë,
Fjala shqipe s’blihet në pazar,
Në dyqan ka vjet që s’e kam ndjerë,
Fjala shqipe s’blihet në pazar!”

Ikën nga dyqani burra e gra,
Unë e një poçar e tjetër s’kishte,
Vazot frynte deti Marmara,
Vazove poçari shqip u fliste,
Vazot mbushte deti Marmara./KultPlus.com

“Mjegulli i dashurisë” poezia fantastike nga Dritëro Agolli

“Mjegulli i dashurisë” është një ndër poezitë më të bukura kushtuar dashurisë nga poeti i njohur shqiptar Dritëro Agolli. Në këtë poezi, autori trajton afërsinë dhe largësinë, të dyja me emocionet e veta në njëlidhje. Largësia nxit mallin, ndërsa afërsia shton emocionet. Të dyja e trembin autorin, edhe pse shprehet vetëm për largësinë se e tremb, kurse për afërsinë shprehet se “i bëhet çark”, pasi afërsia i shton më shumë ndjenjat dhe emocionet.

“Mjegulli i dashurisë”

Kur ikja larg, drejt teje vija
Kur vija afër, ikja larg
Për dreq më trembte largësia
Dhe afërsia bëhej çark.

As e kuptoja si të desha
një mjegull pus një çmenduri,
si një poet që shkruan vjersha
dhe ndez një shkrepëse dhe i bën hi

dhe ndoshta kjo ish dashuria
e çakërdisur kuturu…
për dreq më trembte largësia
dhe afërsia gjithashtu. /bota.al/ KultPlus.com

Qetësia e bukur

Shkruan: Dritëro Agolli

Gruaja fle ne carcafin e bardhe e jastekun e bardhe
E bukur si perendi e lashte e Greqise;
Flene syte e saj qe me mahniten vite me rradhe,
Flene buzet e saj si kokrra e prere ne mes e qershise;
Flene qerpiket si halat naten ne grure,
Flene mollezat e faqeve qe bejne gropeza kur qeshin,
Fle balli i hijshem qe s’e desha te ngrysur kurre
Dhe nen balle vetullat si krah dallendyshe heshtin.
Ne cast me pushton nje ndjenje fajesie dhe malli,
Para saj i vetem, para saj I pagjume,
Dhe mbulohet me rrudha te dendura balli
Dhe them me vete: grua e dashur te kam lodhur shume.
Kam ikur shpesh ne rruge te gjata ne fusha e shpata,
Te kam lene femije e shqetesime mbi shpine,
Te kam lene pazarin, radhen e netet filikate,
Te kam lene mbi shpatulla gjithe shtepine.
Fli e vuajtura ime! /KultPlus.com

Në rrugën e gjatë

Poezi nga Dritëro Agolli

U lodh dhe plaku Dritëro, u lodh!…
Me briskun “Astra” mirë e bukur rruhet
Dhe pi duhan dhe pret këtej ç’po ndodh,
Se loja politike nuk i luhet.

Sa keq që s’e besoi të madhin zot,
Sa keq që para tij nuk di të skuqet,
Se zoti mund t’ia mbushte hejbet plot,
Madje në varr t’i kishte plot sunduqet!

Eh, s’ke ç’t’i bësh!…I tillë u gdhend ky dreq
Dhe le të shkojë atje ku shkuan miqtë,
Atje ku prehin kockat shokët pleq…
Po varri kurrizdalin nuk e ndreq,
Në varr i mbledh të mirët dhe të liqtë,
Rakinë e gjen dhe vallen prapë e heq.

28 janar 1998./KultPlus.com

‘Kam ëndërruar t’i gjeja një nuse tim nipi të dashur në fshatarat e thella andej nga Kosova’

Poezi nga Dritëro Agolli

Kam dashur t’i gjeja dhe nipit tim të vogël një nuse
Andej nga Kosova në fshatrat e thella,
Po kjo ka qenë një ëndërr pas zjarrit me flakë të kuqe
Si valë e flamurit tek shpella.

Ka qenë vërtet një ëndërr në viset e mia me gurra,
Ku Rrjedhin ujrat, por unë etjen e verës zor se e shuaj.
Kam dashur nusen e nipit të mos e marr me vetura,
po veç si qëmoti me kuaj.

Një muaj të tërë le të zgjaste udhëtimi me kalë,
Me pluhur mbi velo të vinte nusja e nipit tek unë,
me dorën time t’ia shkundja duvakun palë mbi palë
Atje tek oxhaku, ku kafja në xhezve bën shkumbë.

Dhe s’kishte gjë, le të binte pluhur i udhës së largët
Në vatrën time të vjetër sa përralla,
Po kjo nuk ndodhi mes botës së ligë e të varfër,
Ku rron ky fisi i ynë i ndarë në dysh plot andrralla,

Ku s’merr dot një nuse për nip a për djalë,
Se fisin e ndanë kufiri me dy pasaporta;
Këto pasaporta s’te lënë të marrësh nuse me kalë,
As me vetura, as me trena dhe as me aviona ndofta…

Kam ëndërruar t’i gjeja një nuse tim nipi të dashur
Në fshatarat e thella andej nga Kosova,
Se s’desha të shkoja në tjetren botë me buzë të plasur,
Ta shuaja etjen e mallit për aq sa të rroja. / KultPlus.com

Dorëshkrimi i Dritëro Agollit për poetin e pushkatuar, Trifon Xhagjika

Në dhjetor të vitit 1963 u pushkatua poeti e ushtaraku Trifon Xhagjika. U pushkatua si revizionist. Atëherë kishte botuar vetëm një vëllim prej 46 faqesh dhe pas kishte lënë një fletore, që dikur do të botohej nën titullin “Atdheu është lakuriq” dhe që do të botohej shumë vite pas vdekjes.

Në vitin 2002, shkrimtari e poeti Dritëro Agolli do të shkruante 19 faqe për Trifon Xhagjikën, njohjen me këtë poet të heshtur e modest, që iu pre jeta në mes.

Vajza e Dritëroit, Elona, pati publikuar këto faqe, si më poshtë:

Më ka ndodhur një përkim i habitshëm me të dy librat e Trifon Xhagjikës. Të parin, “Gjurma”, të botuar më 1959, e kam lexuar që në dorëshkrim; edhe të dytin, “Atdheu është lakuriq”, botuar më 1994, e solli koha ta lexoja po në dorëshkrim; veçse të parin e mora nga vetë dora e poetit, ndërsa të dytin nga dora e të vëllait të tij. Edhe të botuara këto dy libra kanë dy autografe: njëri autograf është i poetit dhe tjetri i të vëllait. Në fletën e parë të të parit, nën titullin “Gjurma”, shkruhet me dorë:

“Dritëroit dhe Ninës me respekt. Autori Trifon Xhagjika, 2.9.’59”, kurse në fletën e parë të të dytit “Atdheu është lakuriq” shkruhet gjithashtu me dorë: “Poetit Dritëro, miqësisht nga vëllai i poetit, Ylli Xhagjika, 21.V.94”. Në mes të këtyre dy epigrafeve qëndrojnë 35 vjet, ku shumë njerëz lindën dhe shumë vdiqën nga vdekje të zakonshme dhe nga vdekje të pazakonshme, vdekje të qeta dhe vdekje të dhunshme.

Por tani, le të mos e largojmë vëmendjen nga poeti, librat dhe poezia. Unë, para se të njihesha me Trifonin, jam njohur me të vëllanë e tij, Ylli Xhagjikën në Leningrad, sot Sankt- Peterburg në fillim të viteve ’50 të shekullit që sapo është larguar. Atëherë unë studioja në Universitetin e Leningradit, ndërsa Ylli Xhagjika në Akademinë Ushtarake në Fakultetin e Mjekësisë. Në përgjithësi, ne, studentët civilë, si thoshin në atë kohë, kishim miqësi me studentët ushtarakë. Ata, ushtarakët, jetonin më mirë se ne civilët, pasi stipendat (rrogat mujore) i kishin dy- tri herë më të mëdha se tonat. Kështu që, kur mbeteshim me xhepat ftohtë, na afronin duart e ngrohta ushtarakët. Një ndër ata me duar të ngrohta ishte edhe Ylli.

Po ai bashkohej me ne që studionim Gjuhë- Letërsi dhe Gazetari, si me Petrit Mëzezin, Fuat Bozdon, Marash Hajatin, Fadil Kokomanin dhe Vangjel Leshon – pra bashkohej pasi kishte një dell prej gazetari, madje kishte botuar edhe shkrime në gazetat e kohës. Shihte edhe një arsye tjetër, mbase edhe më kryesorja: Ylli na fliste për të vëllanë, Trifonin që shkruante vjersha dhe kishte dëshirë t’i lexonim edhe ne diçka nga shkrimet tona. Ai rrinte gjithmonë me rroba ushtarake dhe thoshte që edhe Trifoni këtë rrobë mbante.

– Ç’të bësh? Ja, kështu!, e mbyllte fjalën Ylli. Në fjalën e tij ne ndienim dashurinë e thellë mes dy vëllezërve. Dhe ishte kjo dashuri, që kur shpërtheu në dhjetorin e vitit 1963, e la gojëhapur Tiranën. Ishte ajo ditë kur u dënua Trifon Xhagjika me pushkatim nga gjyqi ushtarak dhe kur po e shpinin policët në makinën e zezë të burgut, Ylli thirri në mes të njerëzve: “Kokën lart, vëlla!”

Sakaq iu vunë prangat edhe Yllit për këtë dashuri, që do ta quaja heroike, dhe për këtë guxim prej një “trimi të marrë”, sipas shprehjes së popullit. Nejse, e ndiej se përsëri u largova nga filli i përcjelljes së tregimit për vitet e Leningradit. Në kohën studentore në Leningrad, unë u martova me një studente të anglishtes me emrin Nina. Me këtë grua që në Leningrad pata një djalë me emrin Arian, që sot kur i shkruaj këto shënime, ai është në moshën 46- vjeçare. Atëherë unë bëja shaka me Yllin: Këtij Arianit ia kam gjetur doktorin që këtu në brigjet e Nevës (lumë që shkon nëpër Leningrad).

Vërtet, kur u kthyem në Shqipëri, Ylli, miku im, u bë edhe mjeku i shtëpisë sa herë sëmurej Ariani. Në shtëpi vinte edhe Trifoni. Ai ishte njeri i heshtur me një fytyrë të zbehtë prej aristokrati, që zbehtësinë ia rriste mbase edhe rroba ushtarake.

Të gjitha këto më kujtonin portretin e Lermontovit, poetit të madh rus, që edhe ai kishte qenë ushtarak i revoltuar. Trifoni filloi të vinte më shpesh në shtëpinë tonë, kur Nina u emërua mësuese anglishteje në shkollën e mesme ushtarake, pasi edhe ai e njihte atë shkollë, ku kishte mësuar disa vjet. Siç thashë, ai fliste rrallë, nuk i tregonte vjershat e tij dhe as shtirej se dinte shumë mençurira për poezinë.

Unë lexoja ndonjë vjershë të tij në gazeta, por pak ia njihja krijimtarinë. Një herë, pas një viti të botimit të librit tim të parë “Në rrugë dola”, me shumë koprraci ra fjala mes nesh për poezinë dhe më premtoi se do të më sillte një cikël me vjersha të daktilografuara. Ishte njeri që e mbante fjalën. I solli që atë ditë, i la dhe iku. Gjithsej ishin nja tridhjetë a dyzet faqe. Ç’është e vërteta, një pjesë e vjershave m’u duk romantike dhe me peshën e një sfungjeri, jo të një guri, siç ndodhte dhe ndodh me shumicën e të rinjve që hyjnë në poezi.

Megjithatë, tek lexoja atë cikël vjershash, filluan të më xixëllojnë disa xixëllonja dhe të më skuqë ndonjë lulëkuqe. I kini parë xixëllonjat dhe lulëkuqet në maj në një arë me grurë ende të gjelbër? Mendja më ndali te një vjershë katërvargëshe pa titull: “O krua, krua plak/ buron ti me rrëmujë/ ty ujët t’u bë gjak/ ne gjaku na u bë ujë”. Mendova, duke qëndruar te këta katër vargje: “Po, po romantik, ky Trifon Xhagjika, por thotë ca gjëra që sot nuk i thotë njeri”: “Gjaku na u bë ujë!”, do të thotë: na pushtoi frika.

Duke lexuar më xixëlloi një tjetër xixëllonjë poetike, që kishte kuptimin: idetë e mëdha të shtypin, nëse nuk je i zoti t’i vësh në jetë, t’i bësh realitet. Dhe ky kuptim ishte shprehur në mënyrë figurative, metaforike përmes një identiteti tepër kombëtar apo më konkretisht shqiptar: “Një gur të madh vështirë/ ta ngjitësh në kala/ Dhe kur e ngre ki mendjen/ me forcë e shtrëngo/ vështirë do ta kesh/ nga maja po të ra/ dërmohet copa- copa/ dhe copat s’ke ç’i do”. Dhe “copat s’ke ç’i do” është fjala që gjëja e madhe, mbeti kokoshi një thelë”, sipas popullit.

Një stacion i fundit ku qëndrova në udhëtimin përmes vargjeve të Trifon Xhagjikës, ishte vjersha “Gjurma”, nga e cila mori titullin edhe libri. Ideja e vjershës nuk ishte e re, por më 1957 apo 1958 nuk ishte e lehtë për ta thënë, pasi gjurmuesit e nënteksteve do të pyesnin: çfarë kuptimi ka kjo vjershë?”

“Gjurma shikojmë kudo/që njerëzit lënë në jetë/të gjitha nuk mbeten ato/se koha i fshin e të shpejtë/ Ka gjurma si ato mbi dëborë/ që era i zhduk, i mbulon/e zjarri i diellit rrezor/ i shkrin e i shpie në hon”.

Unë i lexova po atë ditë vjershat e ciklit të Trifonit. Prita një javë, prita dy javë, ai nuk po vinte. Dhe në bulevard, para godinës së gazetës “Zëri i Popullit”, ku punoja, takova Drago Siliqin, poet dhe kritik i dëgjuar i viteve ’60. Meqë ai kishte miqësi me Trifonin, e pyeta se ku kishte humbur, duke i thënë:

– E di ti Drago, se Trifoni më ka dhënë të lexoj një cikël me vjersha dhe ka nja dy javë që nuk më shkel në prag? Më dha t’i lexoj poezinë dhe harroi miqësinë.

Drago Siliqi, i gjatë, i pashëm dhe tepër i sjellshëm, tha duke buzëqeshur me kokën mënjanë:

– Trifoni është tjetër poet.

– Tjetër që të mos vijë dhe të kërkojë mendimin e atij, që ia jep vjershat për t’i lexuar?

– I vjen marrë me ardhë vrik e në shtëpia posa t’i ka dhanë vjershat me i lexue, – tha Dragoja, i cili pak muaj më vonë u bë redaktor bashkë me Razi Brahimin, redaktor i librit të parë të Trifon Xhagjikës.

Dhe të dyve nuk u eci fati. Drago Siliqi u vra në ajër në një aksident ajror, Trifon Xhagjika po atë vit u pushkatua. Më 1959, Drago Siliqi botonte poemën “këngë e re për dashurinë e vjetër”, të njëjtin vit, Trifon Xhagjika botonte librin poetik “Gjurma”.
Ende mund të zgjateshim duke treguar, por në këto lloj botimesh antologjike zgjatja zihet e tepërt. Por, megjithatë, e shoh të domosdoshme të zgjatem edhe pak, duke u përpjekur për të ulur në shkrimin tim dozën e mërzisë, që mund t’u përcillet lexuesve.

I vonuar, erdhi Trifoni me një pastërti të rrallë në rrobat e tij ushtarake, veçanërisht në jakën e këmishës ngjyrë ulliri dhe në dy shpatat e pantallonave, që atëherë ne u thoshim dy hekurosjeve.

– Nuk janë gjë! – tha ai.

– Ka edhe gjëra që janë një gjë! – thashë unë afërsisht.

– Dhe i recitova vargjet, që kam cituar pak më lart, vargjet për kroin, për gurin dhe për gjurmët.

– Shumë e bukur, e mira shumë! – tha Nina, gruaja ime e atëhershme, që kishte mësuar të fliste shqip.

– Epo kur e thotë dhe Nina që është ruse, se vjershat e tua janë të mira, çfarë do ti, o Trifon! – u hodh e tha doktor Ylli, i vëllai i Trifon Xhagjikës.

Pastaj unë, që nuk e kuptoja se çfarë do të bënte ky Trifon me këto 40 faqe vjershash, e pyeta:

– Do t’i botosh në revistë?

– Jo, në libër tha ai.

– Po, ç’e do një libër me 40 faqe?

– S’ka gjë! Kam dëgjuar që Pol Eluari vjershën “Liria” e ka botuar në një libër më vete me katër faqe bashkë me kapakun.

Kështu ndodhi. Libri i tij i parë “Gjurma” u botua me 46 faqe bashkë me tabelën e titujve të vjershave. Në atë kohë, një libër me 40 faqe dukej si një fletore e një nxënësi të shkollës fillore, pasi letra ishte tepër e hollë, letër që tipografët e quajnë 45-gramëshe. Por, shpesh ndodh që edhe një rrëkezë burimi, kur bie nga një lartësi shkëmbore, i prish qetësinë më shumë se një lumë në fushë.

E kam fjalën që edhe ai libërth nuk shkoi në heshtje. Po tregoj një ngjarje vegimtare: Kur kishte dalë libri “Gjurma”, rastësisht në bulevardin e madh përballë “Kafe Tiranës”, që ishte atje ku ngrihet sot Muzeu Historik Kombëtar, unë takova Drago Siliqin dhe Razi Brahimin. Me të qeshur u thashë:

– Ama dhe ju, dy emra të mëdhenj hidhni firmat si redaktorë të një libri prej 40 faqesh, sikur të ishte “Lufta dhe paqja” e Tolstoit.

Drago Siliqi, që kishte zakon të qëndronte në rrugë kur fliste, ndali dhe ngriti gishtin lart dhe foli me një shkodranishte të zbutur:

– Vjollca asht ma e vogël se drandofilli, por nuk mundesh me thanë se nuk ashtë e bukur si drandofilli.

Ndërsa Razi Brahimi me gjuhën racionale të kritikut shtoi:

– Trifoni është poet! Ai e njihte Trifonin, pasi kishin qenë të dy në Shkollën e Bashkuar, nga përgatiteshin oficerët. Ndërkohë, jeta rridhte si ngaherë ndonjë ngjarje të çuditshme. Veçse ndihej që në Bashkimin Sovjetik, në Rusi, në kokën e socializmit po kritikohej “kulti i individit”, siç shpreheshin atëherë.

Me një fjalë, po zbritej nga piedestali bronzi i Stalinit. Edhe për Shqipërinë u hap një shpresë për “shkrirje të akullit”, që edhe kjo ishte një shprehje e kohës në kuptimin e një socializmi më njerëzor. Por, në vitin 1960 dhe 1961 ndodhi ajo që në Shqipëri nuk u pranua as lufta kundër kultit të Stalinit, dhe, në përgjithësi, as lufta kundër kultit të individit. Megjithatë, njëfarë shkrirjeje pati veçanërisht në letërsi.

Poezia fitoi një frymëmarrje më të gjerë bashkë me tregimin dhe me romanin, atëherë nisi edhe ajo tendencë poetike e re e një brezi poetësh, që më vonë u quajt brezi i viteve ’60. Fatkeqësisht, për arsye të përgjimeve dhe të ndjekjeve, Trifon Xhagjika nuk mori pjesë haptazi në këtë tendencë poetike.

Ai filloi të mos botojë, ose të shfaqej rrallë me emrin e tij në shtyp. Madje, edhe në shtëpi tek unë vinte, siç thonë, një herë në hënë. Me sa dija unë atëherë, ai kishte filluar një miqësi, apo afrim me Vangjel Kokomaninin dhe Vangjel Leshon, ndofta edhe me Robert Vullkanin, të cilët u burgosën para Trifonit, ndërsa dy të parët u pushkatuan më vonë, pas tij, por ardhja rrallë tek unë ndofta kishte një arsye tjetër.

Në atë kohë, Ninën e larguan nga Shkolla e Bashkuar Ushtarake meqë ishte ruse. Atëherë pothuajse të gjitha gratë ruse të martuara me shqiptarë dyshoheshin për agjente të KGB- së, të Sigurimit sovjetik. Me siguri Trifoni e dinte që ndiqej nga Sigurimi shqiptar, si revizionist, dhe nuk donte të më dëmtonte me ardhjen e tij; me një fjalë, kujdesej që të mos binte mbi mua ndonjë hije dyshimi.

Doemos, nuk përjashtohen edhe arsye të tjera. Dhe Nina aty nga mesi 1963 iku në Rusi bashkë me djalin për të mos u kthyer kurrë. Pas disa muajsh Trifoni u arrestua, u burgos dhe u pushkatua më 23 dhjetor të vitit 1963. Siç thashë në fillim të këtyre shënimeve, në Tiranë, pas gjyqit të Trifon Xhagjikës, bëri bujë të madhe shprehja e Ylli Xhagjikës, vëllait të tij: “Lart kokën, vëlla!”

Kjo ishte koha kur mbaronte jeta e poetit Trifon Xhagjika. Por, ne nuk e dinim që jeta e tij vazhdonte në një fletorkë me emrin: “Atdheu lakuriq”. Në këtë fletore ishin ato vjersha që m’i dha të daktilografuara Ylli Xhagjika, vëllai i Trifonit, miku im i vjetër. I harruar nëpër vargjet e kësaj fletoreje, përmes meje vrapuan me tepër se gjysma e jetës sime.

Dhe me ato vargje të asaj fletoreje unë njoha një jetë tjetër, apo një vazhdim në ngritje të jetës së Trifon Xhagjikës, njoha një poet të vërtetë, i cili diku në një dhomë në vapë apo në ngricë, lartësonte poezinë e viteve ’60 të shekullit që iku. Vërtet është e çuditshme. Unë rrallë njoh poetë që të kapërcejnë nga libri i parë tek i dyti, brenda tre vjetëve, me një lartësi kaq të madhe, gati në mohimin e poezisë së shkruar para 36 muajve.

Që të jem i saktë, njoh vetëm një poet austriak të tillë, Georg Trakl, të fillimit të shekullit XX, i cili në një kohë fare të shkurtër kaloi nga vargu tradicional në vargun e lirë, madje edhe në përçartje apo halucinacione, siç i thonë ndryshe në gjuhën e psikologjisë apo psikiatrisë. Megjithatë, unë gjej një lidhje mes vargjeve të botuara në kohën kur poeti ishte gjallë dhe mes vargjeve të botuara në 1994, 31 vjet pas vdekjes. Gjej synimin e tij për të thënë të vërtetën e figurshme në poezi, gjej edhe dëshirën për lirinë jo vetëm të përgjithshme apo kolektive, po edhe lirinë e individit si qytetar dhe si poet. Në këtë koncept, ai përpiqet ta çlirojë vargun nga shumë konvencione. Le të marrim një strofë të vjershës “Lulekuqja” nga libri i parë “Gjurma” i vitit 1959:

“Dh’ai hodh’shikimin nga maja e malit/ e përshëndeti ditën e re/ me zjarr në gji/ Zgjoi luftëtarët: – të nisim rrugën/ se Lulëkuqja po pret nga ne/ Liri! Liri!” Tani ta japim të plotë poezinë “Bluza e kuqe”: “E kuqe si flaka e lumturisë/ që digjet mes natës së çuditur/ E kuqe, o bluzë/ ti reflekton në sytë e mi/ Je e dashur për mua/ në atë trupin e brishtë/ lëkurverdhë/që ti e mbulon/dua të mbjell me buzët e mija/ trëndafilë të kuq”.

Po t’i krahasojmë këto dy vjersha, që natyrisht nuk janë ndër ë të mirat, do të gjejmë një lidhje të ngushtë mes tyre, lidhje në përmbajtje dhe në formë. Përmbajtja është lulëkuqja dhe bluza e kuqe. Është liria. Ndërsa forma është synimi drejt çlirimit të vargut. Është liria. Doemos, ngritja lart e poetit shprehet nga një tregues tjetër.Është zgjerimi i frymëmarrjes poetike që ndihet në librin “Atdheu është lakuriq”, botuar pas vdekjes apo më mirë pas jetës së dytë. Ky libër përcjell dramaticitetin dhe tragjicitetin e kohës së ideokracisë. Ky dramacitet dhe tragjicitet shprehet përmes poezisë së revoltës, dhimbjes, dashurisë dhe urrejtjes në dëshpërim, por jo në pesimizëm. Në këto vargje nga vjersha “Sot jam i shqetësuar”, unë, përveç dëshpërimit shoh shpresën bashkë me shqetësimin, me një fjalë shoh një rreze optimiste.

“Kështu si jam, shoh jetën/ që armatoset me lirinë në duar/ Sho ëndrrat e shekujve/ që janë zgjuar /shoh ditët e pabindura/ që na afrojë drejt qëllimit/ Dhe jam i shqetësuar/ a do të mos ia ngre/këngën më të bukur Botës së Re?”

Kjo është një vjershë migjeniane dhe ne nuk duhet të kemi turp, por krenari, duke përmendur Migjenin, poetin e revoltës ndaj varfërisë, që sot ka përmbytur fushat dhe malet e Shqipërisë, si në rrëfimet e Biblës. Po të mos ju pëlqejë revolta e Migjenit, atëherë rrini në varfërinë e jetës dhe në varfërinë e shpirtit. Këtë e thotë edhe poezia e poetit të vërtetë dhe trim, Trifon Xhagjika./ KultPlus.com

Çfarë thoshin Nexhmije Pagarusha e Dritëro Agolli për Vaçe Zelën

Vaçe Zela lindi më 7 prill 1939, në qytetin e vogël të Lushnjës. Padyshim mund të themi se ishte një këngëtare ikonë e skenës shqiptare.

Ajo e filloi karrierën e saj në moshë të re dhe në vitin 1962 ishte e para që fitoi Festivalin e Këngës. Me këngën Fëmija i parë, ajo dëshmoi se një idhull i muzikës po lindte atë mbrëmje të 26 dhjetorit të vitit 1962.

Repertori i saj është shumë i pasur; numërohen me dhjetëra këngë popullore, të lehta, kantata, balada, etj. Ajo ka dhënë një kontribut të rëndësishëm edhe në muzikën e filmit, ku ka interpretuar shumë këngë si pjesë e muzikës së filmave.

Fituese 12 herë e festivalit, Vaçja fitoi famë gjatë kohës komuniste dhe iu dha titulli ‘Artist i Merituar’ në vitin 1973 dhe ‘Artist i Popullit’ në vitin 1977.

Vaçe Zela është larguar përfundimisht prej skenës në vitin 1992.

Ajo është e vetmja femër shqiptare e nderuar në të gjallë me Urdhrin “Nderi i Kombit” më 24 dhjetor 2002 nga presidenti Alfred Moisiu me arsyen: “Për vlerat e rralla si Artiste e Shquar, me popullaritet të jashtëzakonshëm, për interpretimin mjeshtëror të këngës së muzikës së lehtë dhe asaj popullore, për pasurinë e vyer që krijoi në shkollën shqiptare të interpretimit muzikor”.

U nda nga jeta më 6 shkurt 2014, në Bazel të Zvicrës./ KultPlus.com

‘Sa të due mor fishek’, letra e Sadijes për Dritëro Agollin

Letra

Shkodër 20.IV.1965

I dashtun, Gjithë këtë kohë e kam mendjen tek ti. Më ka dalë gjumi qysh në orën 5.10 të mëngjesit nga një vetëtimë e tmerrshme dhe bubullimë që tronditi gjithë shtëpinë. Menjëherë më shkoi mëndja tek ti. Me se do të niset? Me motoçiklete asht gomarllëk ta mendoj, se s’ke luejtë mënc. Nga vetëtima neve na u dogj radioja, megjithëse nuk e kishim të ndezur. Gjithë këtë tersllëk shiu e ka prue ai Thimi i pllakave, po ti mos i thuej se na zemërohet burri i botës. Kot nuk të thashë që kur të rrinje, të më baje nji telegram sa të më hiqje merakun.

Ty pa të porositë, nuk të shkon mendja për asgja. Por duhet të kesh arritë mirë se nuk kam asnji parandjenjë të keqe në zemër. Unë sot, skam dalë hiç, korrigjova disa detyra e hartime dhe tashti po merrem me ty. Sa të due mor fishek, sa nuk di me ta tregue. Ma mirë që takohemi në krye dy tri javëve se kështu të paktën i kuptojmë ndjenjat tona. Ti më qorton se s’të kam shkrue letra, po as ti s’më ke shkrue ma shumë, barazi jemi.

Ti më pritnjë se po vi në Tiranë, edhe unë mendoja se po takohem me ty. Po tashti e kemi të qartë të dy, se për tri javë nuk do takohemi kështu që ti shkruajmë njëni – tjetrit pa justifikime të kota. Janë letrat e fundit e kupton, s’do kemi nevojë ma për letra, se do merremi vesh tue qenë pranë dhe jo nëpërmjet postierit shkodran e tiranas. Veç ndonjëherë kur të grindemi, do pajtohemi me anë letrash. Sot jemi më 20 prill edhe dy muaj e dy javë kanë mbete që të jemi të ndarë.

Edhe 3 herë nga dy tre ditë do të takohemi, mandej… e di vetë ti. Mendon për dasmë, mos mendo shumë me ardhë, dasmë pa mish dhe lekë nuk ka. Ti je fishek, s’mendon fare. Do të bashkohen të gjitha bashkë dhe s’do të dish nga t’ia fillon.

Pa pasaportizimin s’ka emnim pune, prandaj më dërgo fjalë sa më shpejt çfarë duhen si dokumente për lutje dhe mos i lër pas dore. Prilli po mbaron, pra edhe për Xhelalin mos harro, gjej kohë të lirë, se nuk bëhet kiameti. E di se punë do të kesh shumë por ç’të bajsh. Sot një vjet për 1 maj do më shohësh tue parakalue edhe mue me nxanësit, do më tundësh dorën, mor fishek, do të shkruejsh ma me entuziazëm. Mjaft porosi të kam dhanë, mbes me shpresë se do ti kryesh o “portret i njeriut të madh”. A ta mban të shkojsh esëll me ble ato që donje ti merrje mbramë në atë dyqanin që pamë. Je një cikë i paturpshëm. Të fala kush të pyesi për mue Të puth fort, jo si tek gjyshja.

/ KultPlus.com

Letra e Dritëro Agollit për Sadijen 10 ditë para dasme: Meqë të njoh aq mirë, nuk më duket e çuditshme dita e dasmës

Në korrik të vitit 1965, ata u lidhën në martesë. Më në fund ‘e kandisi’ta merrte në shtëpi shkodranen. Vetëm 10 ditë përpara dasme, Dritëro Agolli i shkruan të dashurës së zemrës.

Letra:

E dashur Sadije! Sa u ktheva nga Korça. S’më besohet se kanë mbetur edhe 10 ditë gjer në dasmë.

Unë këtej kam bërë të gjitha përpjekjet që të kalojmë mirë verën. Mua më dhanë një herë një fletë kampi për në Pogradec, po duhet të niseshim më datë 24 qershor, d.m.th. sot. Natyrisht që ishte një gjë që s’bëhej. Atëherë shokë e miq ndërhynë dhe ne do të shkojmë në Durrës më 9 korrik në shtëpinë e pushimit ose të Kryeministrisë, ose të Oficerëve.

Ti duhet të marrësh një vërtetim nga qendra jote e punës që je në punë. Bëje gati, se vij e marr të shtunën. Unë do vij të të marr me maqinë angazhe e vishu si të duash e si të jetë më mirë. Ti kujton se unë nuk kam qejf që ti të vishesh me të bardha? Këtë radhë më ka marrë malli shumë për ty. Po ti e ke patur fajin pasi nuk donje të të vinja unë në Shkodër meqë kishin mbetur kaq pak ditë nga martesa! Gjepura! Të shtunën do vi e ti do më presësh. Mbarove shkollën? Xhelali a erdhi? Unë jam i bindur që ty plazhi do të të pëlqejë. Në njëzetedy ditë apo një muaj do të bëhesh korb e zezë. Vetëm duhet të ruash lëkurën e hundës se mos mbetesh me lëkurë të ngrënë në hundë, dhe ti e di sa rëndësi ka hunda, sidomos për seksin e bukur! O hundë, e bekuar! Kam shkruar një cikël me vjersha për fëmijë dhe nesër botohet në “Mësuesi”.

Vjersha të tilla ti kurrë nuk ke lexuar. Për herë të parë shkruaj për fëmijë, siç duket, ti së shpejti do na skalitësh ndonjë azuratino! Tani në prag të dasmës ti nuk shkruan. Nuk vete në postë, siç mendoj unë. Kush e di sa e hutuar dhe e emocionuar je! Edhe unë i emocionuar jam, po meqë jam aq i afërt me ty dhe të njoh aq mirë, nuk më duket e çuditshme dita e dasmës.

Të dua shumë, shumë.
Të puth fort
Yti Dritëro
24.VI.1965 

/KultPlus.com

Sadije-dhe-Dritëro-Agolli

‘Dua që në këtë çast të jem me ty, ti të rrish karshi meje, të flasësh, të qeshësh’

Fragment nga letërkëmbimi mes Sadije dhe Dritëro Agollit në vitet 1964-1965:

Dua që në këtë çast të jem me ty. Ti të rrish karshi meje, të flasësh, të qeshësh. E di ti se më pëlqen qeshja jote? Ti qesh fare fare. E sheh si është natyra e njeriut e dyfishtë? Unë në tregime e vjersha jam shumë i përmbajtur, apo jo? Edhe në shkrimet e dashurisë bile jam i përmbajtur. Po kur nis të të shkruaj ty, e humb gjakftohtësinë. Adio, gjakftohtësi, armë e shkrimeve të mija. / KultPlus.com

Ditë e mahnitshme

Poezi nga Dritëro Agolli

Ditë e mahnitshme!
Lulet lahen me vesë,
Kuajt hingëllijnë e lopët pëllasin për viçat,
Shtërgu në plepin pa majë rri mes folesë
Dhe trëndafili i bardhë fsheh spicat
Fletëve të dendura nën kurorat me palë,
Ndërsa këndezi mburret, se tej nga plevicat,
Mposhti një natë, megjithse ngadalë.
Ditë e mahnitshme!
Duket sikur kësaj dite, që herët me natë,
Zoti kishte mbaruar të gjitha krijimet
Dhe nisej tani drejt një pushimi të gjatë
Majë Tomorrit diku në burimet,
Ose atje në Kulmak në barakë
Pa gjë në trastë,
Pa skicat, pa zhgarravitjet, pa vizatimet,
Veç me peshqirin e bardhë në qafë.
Ditë e mahnitshme!./ KultPlus.com

Dritëro Agolli: Kur në Kosovë takova Azem Shkrelin

Azem Shkreli ishte nga shkrimtarët e parë të Kosovës që njoha nga afër. Nga ai kisha lexuar poezi dhe kisha dëgjuar të më tregonte ndonjëri, se jeton në Prishtinë një poet me emrin Azem Shkreli , se ka një pamje të tillë dhe se flet kështu apo ashtu dhe kaq. Por kur shkova për herën e parë në Kosovë në vjeshtën e 1972-së për Ditët e Poezisë që organizoheshin në Gjakovë e takova edhe Azemin mes grupit të shquar të poetëve të asaj ane të Shqipërisë.

Në fillim më bënë përshtypje lëvizjet e tij të përhershme si veriu. Ai ulej pak në tryezë dhe papritur ngrihej, shkonte të takonte ndonjërin, kthehej për të qëndruar pakëz në tryezë dhe ikte përsëri ,se dikush e priste në ndonjë anë. Por edhe kur rrinte në tryezë , shpesh heshtëte me sy të përhumbur diku dhe dukej sikur nuk dëgjonte asgjë nga ç’flitej. Vetëm kur fjala vinte tek poezia dhe tek arti në përgjithësi dhe kur ndizej ndonjë polemikë, sytë e tij dilnin nga përhumbja duke shkrepëtirë, shikonte me kokën mënjanë dhe pastaj hidhej për të pohuar apo mohuar ndonjë mendim . Atëherë harronte të lëvizte nga tryeza dhe bëhej një bashkëbisefues i mirë. Megjithatë ai nuk fliste shumë.

Kjo ishte përshtypja ime e parë në takimet e fillimit me Azem Shkrelin. Në ato takimet poetike të Gjakovës , ku lexonim nga një vjershë poetët pjesëmarrës , unë lexova disa vargje kushtuar nënës sime, që fillonin: Nëna ime , e bukura Hatixhé, Më e bukura nga gjithë fshatarkat, Atje në minder mbi një dyshemé, Më polli mua kur u kthye nga arat.

Azem Shkreli gjithë ato ditë që qëndrova në Prishtinë, sa më takonte , e bënte zërin si timin, më imitonte dhe përsëriste: -Dritëro! -Hë, Azem?-përgjegjesha unë. Dhe ai qëndronte para meje, duke më imituar në recitim dhe duke përsëritur vargjet: Nëna ime , e bukura Hatixhé, Më e bukura nga gjithë fshatarkat… Pastaj qeshte dhe tundte kokën: -E, Dritëro, nëna ime e bukura Hatixhé? Edhe ti boll i bukur ke dalë!… Kaluan vitet dhe ne u bëmë miq. Sa herë që vinte në Tiranë , kur ishte drejtor i Teatrit të Prishtinës dhe më vonë drejtor i Kosova Filmit, ne takoheshim herë në Hotel Dajti dhe herë në Lidhjen e Shkrimtarëve dhe Artistëve, takoheshim edhe me Beharen, të shoqen e tij , një grua e dashur, e këndshme në kuvendime , e pashme dhe atdhetare.

Por më vonë , pas lëvizjeve për liri dhe pavarësi në Kosovë, në fillimin e viteve 80-të, dhe pas mbylljes së kufinjve , rrallë takoheshim. Vetëm në vitet 90-të , filluan përsëri të vinin në Tiranë poetët e Kosovës, si zogj shtegtarë, të vinin nga vendet e tjera të Evropës, nga Gjermania, Zvicra apo Austria. Ne këtej po nuk mund të lëviznim për në Kosovë për ato arsye që përmenda . Megjithatë , në vitin 1992, pas Mbrëmjeve Poetike të Strugës, unë dhe gruaja ime Sadija, morëm guximin dhe shkuam në Prishtinë , duke e kaluar kufirin me Maqedoninë së fshehurazi.

Në Prishtinë ne fjetëm atë natë gushti në shtëpinë e mikut tonë të dashur, Ali Aliut , që bashkë me të shoqen e tij Merza, grua fisnike dhe e palodhur për mysafirët, na pritën ngrohtë dhe mirë. Të nesërmen dolëm nëpër Prishtinë, e cila nuk e kishte atë gëzimin e njëzet vjetëve të shkuar , por dukej sikur ishte mbuluar nga një hije e rëndë si teneqe, hije e pushtimit të egër sërb. Nën këtë hije si teneqe ne u takuam me Rexhep Qosen, me Ibrahim Rugovën, Adem Demaçin e të tjerë. Mes tyre takuam edhe Azem Shkrelin. Ai na tha se gruan e kishte të sëmurë rëndë nga veshkat dhe ne vumë re një trishtim në sytë e tij . Por Azemi ishte i çuditshëm! Na ftoi për drekë në shtëpi , edhe se Beharen e kishte të sëmurë. Në shtëpi ne e gjetëm Beharen duke punuar për tryezën e mysafirëve. Kishte një fytyrë gati gri, fytyrë prej të sëmuri të vërtetë, por sëmundjen mundohej ta vinte poshtë me punën. U përqafuam dhe u ulëm bashkë me Ali Aliun , që ishte me ne. Pastaj erdhi edhe Ibrahim Rugova dhe një tjetër që nuk më kujtohet. U ul edhe Beharja në tryezë dhe ne shijuam gjellët e saj të mira. Azemi, në fillim i heshtur, u gjallërua. Duke pirë ne filluam të flisnim për politikën , dhe vetëm për atë, për gjendjen në Tiranë , për rrugën e demokracisë në Shqipëri, për genocidin sërb në Kosovë, për problemet e Lidhjes Demokratike e me radhë. Azemi, i menduar, donte t’ia ndryshonte drejtimin bisedës: -E po, si nuk folëm për letërsinë!- tha ai dhe psherëtiu. -Kur gjëmojnë topat, hesht muza!- përsërita unë një shprehje latine. Vërtet , Azemin e shqetësonte letërsia : si do ecte ajo në kushtet e reja të ndryshimeve demokratike pas rënies së sistemit të socializmit totalitar, cilat do të ishin raportet mes shkrimtarëve dhe çfarë lidhje do të kishin shkrimtarët e Shqipërive këtej dhe andej Drinit.

Këto shqetësime ai i kishte të sinqerta, pasi ishte një shkrimtar i vërtetë, një poet i shquar me një origjinalitet të papërsëritshëm. Ai është njê poet modern i një natyre të veçantë. Në poezinë e ti shkrihet fryma kombëtare me frymën evropiane me një harmoni të natyrshme, duke krijuar një variacion të lakmueshëm në artin poetik. Vargjet e tij janë metrikë dhe ametrikë , të matur e të lirë , po gjithmonë të shoqëruar me muzikalitetin poetik. Në to ndjehet shqetësimi për kohën dhe njeriun, kombin dhe lirinë. Në gjithë poezinë e Azem Shkrelit mbizotërojnë zogjtë dhe guri. Këto janë dy simbole apo metafora të qëndresës dhe ëndrrës , që përbëjnë jetën. Edhe vëllimi i fundit poetik , i botuar pas vdekjes, në qendër ka këto dy metafora. Këtë e tregon edhe titulli”Zogj dhe gurë”. Unë këtë libër e kam lexuar në dorëshkrim para nja dy muajve se të vdiste Azemi .Ai erdhi në shtëpi tek unë , si gjithmonë kur ndodhej në Tiranë , dhe ma dha dorëshkrimin në gjysma letrash . -Ky është libri im i fundit-tha ai. -Jo i fundit , por i gjashtëmbëdhjeti !- thashë unë duke qeshur. -Fjala që vjen !- tha ai i skuqur pakëz. Unë pastaj e pyeta për Ali Podrimjen se çfarë po bënte, biseduam për Fahredin Gungën dhe e kujtuam me dhimbje për vdekjen e tij të papritur.

Folēm për Din Mehmetin dhe për poezinë e tij , që unë e çmoj shumë, e me radhē. Pastaj kujtuam ato shtatë-tetë ditë të vitit 1992, kur ai bashkë me Ali Podrimjen banuan në shtëpinë time . Në ato ditë mbrëmjeve polemizonim për partitë e majta dhe të djathta në Shqipëri. Unë mbroja të majtën , ata anonin nga e djathta. Kur polemika ndizej. Azemi ngrihej në këmbë me kokën mënjanë dhe me duart në xhepa, ndërsa Aliu shtrihej në kanape me krahun nën qafë. Heshtnim për një çast dhe pastaj fillonim e lexonim vjetsha. Ata kishin qenë në Vlorē dhe kishin shkruar vargje me motive nga ai qytet dhe nga deti . -E , Azem? Poezia nuk na zemëron si politika!-thosha unë. -Po të mos ishte poezia , do të kishim ngrënë njëri-tjetrin , siç ke thënë ti njëherë!- kujtonte Azemi një thënien time të vjetër diku në ndonjë tryezë. Pas disa ditëve nga çasti që ma la dorëshkrimin “Zogj dhe gurë”, erdhi dhe e mori, doemos të përcjellë me lavdërimet e mia të përzemërta. Kur hyri në shtëpi ai ishte skuqur dhe merrte frymë me zor. – Janë të larta këto shkallët tuaja!- i tha ai Sadijes. Dhe këto ishin fjalët e fundit që dëgjova prej tij.

*** / KultPlus.com

‘Kur ikja larg, drejt teje vija’

Poezi nga Dritëro Agolli

Mjegulli i dashurisë

Kur ikja larg, drejt teje vija
Kur vija afër, ikja larg
Për dreq më trembte largësia
Dhe afërsia bëhej çark

as e kuptoja si te desha
nje mjegull pus nje cmenduri
si nje poet qe shkruan vjersha
dhe ndez nje shkrepse dhe i ben hi

dhe ndoshta kjo ish dashuria
e cakerdisur kuturu…
per dreq me trembte largesia
dhe afersa gjithashtu./ KultPlus.com

Kur një mëngjes

Poezi nga Dritëro Agolli

Do të jetë mëngjes e unë do të vi patjetër.
Mbi xhaketën time do te kenë rene petale
Nga lulet e kumbullës se vjetër,
Nga lulet e thanës së tharët.

Aherë ti s’do të jesh zgjuar akoma.
Unë do të them emrin tënd në xhame
Dhe do të vërshëllej të dashurën këngën tonë:
“Ti çele herët, moj bajame!”

Do vërshëllej ngadalë ngadalë
E s’do prish gjumin tënd të bukur.
Do bien mbi mua petale
E do ulet në sup një flutur…

E, kur sytë të hapesh, do të shohësh
Romantikun e përjetshëm në xhame
Dhe këngën e dashur do njohësh:
“Ti çele herët, moj bajame!” / KultPlus.com

Fondacioni ‘Dritëro Agolli’ vlerëson fituesit e konkursit virtual-artistik ‘Dritëro’

Panairi Ndërkombëtar i Tiranës ka mbyllur maratonën e tij 4 ditore në Pallatin e Kongreseve me një seri eventesh kulturore, të cilat mblodhën nën masat mbrojtëse të pandemisë dhjetëra vizitorë, përfshirë këtu personalitete të artit, kulturës e politikës.

Eventi kulturor që kulmoi panairin e “Klik Ekspo Group” ishte ceremonia e shpalljes së fituesve të konkursit kombëtar “Dritëro”, i iniciuar dhe financuar nga fondacioni “Dritëro Agolli”, në kuadër të 90-vjetorit të poetit dhe shkrimtarit të dashur, Dritëro Agolli.

Në edicionin e tij të parë, konkursi virtual-artistik, iu kushtua kryesisht krijuesve të rinj dhe atyre ende në ngjitje, me mëtimin që në vitet e tjera të marrë të tjera forma për të inkurajuar artistët e rinj në të gjitha zhanret dhe performancat.

Gjatë muajve tetor-nëntor, mbi 150 krijues nga Shqipëria, Kosova, Maqedonia e Veriut, diaspora e re dhe e vjetër, kudo ku shqipja zotëron, iu bashkuan nismës së Fondacionit me poezitë, tregimet, esetë dhe artin alternativë.

Në praninë e presidentit të “Klik Ekspo Group”, Luan Muhametaj dhe CEO, Elona Agolli, njëkohësisht dhe Presidente e Fondacionit Kulturor “Dritëro Agolli”, si dhe të jurisë profesioniste të përbërë nga filantropja/gazetarja Suela Bala, gazetari/redaktori Ben Andoni dhe gazetari/analisti Aleksandër Çipa u vlerësuan 3 vendet e para.

Fillimisht, jashtë 3-shes u vlerësua Lorna Çekixhi, me çmimin “Alternativ”, e cila realizoi një punim artistik në miniaturë të veprës “Pleshti”, një videorealizim i audiobookut me të njëjtin titull.

Në vendin e tretë u rendit Lira Bojku, shqiptare e Maqedonisë së Veriut, për prozën “Sofrabezi”.

Ndërkohë në vend të dytë u rendit Llesh Murrani me poezinë “Trashëgimia”.

Me çmimin e parë u vlerësua Rei Hodo për prozën më të mirë, me përshkrimin filozofik e artistik më të mirë.

Ceremonia u shoqëruar nga artistët e rinj, Margret Radovani dhe Gjergj Kaçinari, të cilët luajtën këngë si “Dashuri e vështirë”, “Kur të jesh mërzitur shumë” e të tjera duke e bërë ceremoninë e “Dritëro” një event për t’u mbajtur mend.

E gjitha ceremonia u përshëndet më pas nga presidenti i Panairit të Tiranës, Luan Muhametaj, i cili falenderoi të gjithë pjesëmarrësit në konkurs dhe të ftuarit të event, dhe zgjedhjen që një mbrëmje e tillë të realizohej gjatë këtij manifestimi ndërkombëtar.

Premtimi i fondacionit “Dritëro Agolli” mbetet i njëjtë: dhënia e mundësive dhe kontributi në mbështetjen e të rinjve në rrugën e artit dhe kulturës – duke kultivuar ndër breza vlera artistike dhe kulturore për një shoqëri më të mirë.

Elona Agolli, presidente e Fondacionit u shpreh se, “ajo çka ne e quajmë trashëgimi shpirtërore, ajo çfarë formëzon traditën tonë dhe historinë tonë, nis përkatësinë që në nipërit e mbesat, të afërm e familjarë, për t’u shpërndarë më pas, si ata rrathët koncentrikë duke bërë që më pas, përkatësia e veprës, trashëgimia është e të gjithëve”.

“Edhe zhvillimi i këtyre nismave, veprimtarive, konkurseve këtë vlerë ka, pasi emri dhe vepra e Dritëroit i përket të gjithëve. Një Çmim me emrin “Dritëro” ka fuqinë e zhvillimit të rrezeve drithëruese, ka vlerën e nxitjes për të kapur letrare”, tha ajo. /a.a/ /KultPlus.com