Dita e Alfabetit dhe Motrat Qiriazi

Sot u shënua 112 vjetori i mbylljes së punimeve të Kongresit të Manastirit ku u mor vendimi për alfabetin e përbashkët 36-shkronjësh të gjuhës shqipe.

Kjo ngjarje pati ndikim të madh historik dhe i hapi udhë emancipimit të mëtutjeshëm të kombit shqiptar. Por, përpos ndikimit kombëtar e kulturor, ky kongres rinxorri në dritë angazhimin e grave shqiptarë në shërbim të kulturës dhe kombit.

Pa dyshim, kur flasim për Kongresin e Manastirit nuk kemi se si ta injorojmë rëndësinë e motrave Qiriazi, të cilat luajtën një rol të madh në organizimin dhe mbarëvajtjen e kësaj ngjarjeje historike.

Sevasti Qiriazi dhe Parashqevi Qiriazi kishin marrë pjesë edhe në ngjarje të mëhershme të rëndësishme. Ato ishin ndër udhëheqëset e klubit kulturor shqiptar “Bashkimi” të Manastirit që merrej me propagandimin e shkollimit në gjuhën shqipe. Po ashtu, ato kishin qenë kyçe në hapjen dhe organizimin e Shkollës së Vashave që u hap në Korçë më 1891.

Sevastia studioi në “Robert College” të Stambollit, asokohe një nga shkollat më elitare të botës dhe më pas ia përkushtoi jetën arsimimit të shqiptarëve dhe posaçërisht vajzave. Kontributin e saj në kulturë, arsim dhe gazetari ajo nuk e ndali as kur jetoi në emigracion – Rumani dhe ShBA.

Parashqevia po ashtu studioi në të famshim “Robert College” në Stamboll, gjersa më vonë shkroi një abetare për shkollat shqipe dhe botoi revistën “Yll i mëngjesit”. Edhe ajo, sikurse motra e saj, vazhdoi kontributin për arsimin shqip dhe vajzat shqiptare edhe gjatë kohës sa jetoi në Rumani e ShBA.

Sot, me rastin e Ditës së Alfabetit, kujtojmë veprën e madhe të këtyrë dy grave që kontribuan me tërë qenjen e tyre për shkollën shqipe dhe posaçërisht për shkollimin dhe emancipimin e vajzave shqiptare. /grazeta/ KultPlus.com

Ishte viti 1949 kur Sevasti Qiriazi si një ”armike” u përcoll për në banesën e fundit vetëm nga katër gra

Shkruan Niko Kotherja

1949. 30 gusht.

Ne nje banese tradicionale tiranase dha frymen e fundit pionerja e arsimit kombetar shqiptar per femra, Sevasti Qiriazi Dako.

Jeta e saj 70 vjecare kaloi peripeci te panumerta, te ndryshme, duke rrezikuar jeten dhe familjen per shkollen shqipe si dhe per ceshtjen kombetare.

Prej vitit 1941 do te fillonin fatkeqesite ne familjen e saj. Ate vit vdiq bashkeshorti, patrioti i shquar Kristo Dako. I balsamosur nga i biri, Gjergji, trupi i Dakos u vendos ne varrezen familjare ne Kamze. Pas dy vitesh, me 1943, krejt familja u internua ne Zemun, ku mrekullia beri qe te mos shuhej kjo familje. Te rraskapitur, Sevastia me motren e saj Parashqevi, dy djemte Gjergj dhe Skender dhe dy nuset e tyre me femijet, kthehen ne Tiranen e vitit 1945. Iu ishte sekuestruar gjithcka. Shtepia dhe shkolla ne Kamze nuk ishte me e tyre. Perdhosja qe filloi te mposhtte mesuesen veterane ishte makabre. Studentet e Kursit te Partise qe kishin uzurpuar godinat e tyre kishin thyer varrin e xhamte te Kristo Dakos, i kishin shkulur koken atij dhe me te kishin luajtur futboll…! Mesueseve te para te shqipes iu la si favor qe nese deshironin te banonin ne kotecin e pulave te shtepise se tyre. Pasi e lyen me gerqele te bardhe, si zemra e tyre, per pak kohe veteranet jetuan aty derisa u debuan edhe prej atje.

Te mbetura rrugeve, ato gjeten mbeshtetje dhe strehe ne ish kuzhinierja e “Institutit Kyrias”, Rukije Tafaj.

Helmi i fundit qe mori nga kjo jete ishte varja ne qeli e te birit, Gjergjit, kirurgut qe ishte akuzuar per spiunazh dhe gjendej i burgosur. Sevastia nuk mundi as te terhiqte trupin e te birit pasi ate e shkaterroi traktori qe punoi token.

Ne gjendje te vajtueshme, Sevasti Qiriazi Dako mbylli syte ne shtepine e Rukije Tafajt. Si “armike” u percoll per ne banesen e fundit vetem nga kater gra Parashqevia, nuset e dy djemve, ish kuzhinierja Tafaj dhe dy varremihes.

Ishte viti 1949. 30 gusht. 

(Teksti u publikua pa ndërhyrje) / KultPlus.com