50 tregime për 50 monumente të harruara shpërfaqin bukurinë e trishtë të Kosovës (FOTO)

Gili Hoxhaj
Lapidariumi i Muzeut të Kosovës sonte kishte mbledhur përplot njerëz të cilët kishin ardhur për të qenë pjesë e diskutimit lidhur me ‘Hapësirat e braktisura të Kosovës’, diskutim ky i organizuar nga CHwB Kosova, në kuadër të së cilit u promovua edhe libri “Hapësirat e braktisura të Kosovës- 50 tregime të një bote të harruar”, shkruan KultPlus.

Gjatë vitit 2017, CHwB Kosova ka identifikuar 262 ndërtesa të pashfrytëzuara nëpër vende të ndryshme të Kosovës, të cilat janë pjesë e Listës së Trashëgimisë Kulturore nën mbrojtje. Ato janë shtëpi tradicionale, salla të kulturës, ndërtesa industriale, kulla dhe përmbajtje të tjera ndërtimore të cilat dikur i shërbenin familjeve, komuniteteve dhe shoqërisë. Fati, kuptimi dhe roli i tyre përcaktohet nga faktor të ndryshëm siç janë zhvillimi i përgjithshëm shoqëror, luftërat, sistemi i ri politik, ndryshimi i sistemit vleror, interesat politike dhe ekonomike, neglizhenca shtetërore dhe e shoqërisë në përgjithësi.

Më shumë për këtë tregoi Drejtori i CHwB Kosova, Sali Shoshi, i cili fillimisht shpjegoi për të pranishmit se këtij diskutimi dhe këtij organizimi, i ka paraprirë një hulumtim rreth 1 vjeçar nga organizata CHwB Kosova.
“Ne kemi mbledhur informata për rreth 950 ndërtesa të Trashëgimisë Kulturore në Kosovë dhe kemi kërkuar informata për gjendjen fizike, lokacioni për tipin e ndërtesës por kemi mbledhur informata edhe për shfrytëzueshmerinë dhe nga ky numër i ndërtesave, kemi hasur në 262 ndërtesa të harruara, të braktisura prej shoqërisë dhe është një paradoks këtu se shumica prej tyre janë të mbrojtura me ligj”, tregoi drejtori Sali Shoshi.
Ai tutje tregoi se fakti që këto 262 ndërtesa janë të mbrojtura me ligj, konsiderohen si vlera dhe braktisen, i ka shtyrë ata edhe drejt krijimit të librit që sonte u promovua.
“Si shoqëri mendoj se është një farë problemi në mes asaj që ne e besojmë, asaj që e mbrojmë me ligj, që mendojmë se është vlerë dhe e braktisim. Ose është me vlerë dhe ruhet ose s’është me vlerë dhe braktiset”, u shpreh në fjalën e tij Shoshi.

Krahas kësaj Shoshi përmendi edhe dy arsye të tjera se përse kjo temë meriton më shumë trajtim; e para se këto ndërtesa janë pjesë e historisë dhe e memories kolektive dhe nëse këto humbin, humb një pjesë e historisë, një pjesë e memories dhe dokumenteve historike të Kosovës. Kurse arsyeja tjetër lidhet me aspektin e dytë që është ekonomik sepse për këto ndërtesa dikush dikur ka harxhuar energji dhe e gjithë kjo energji ka me humbë dhe nuk është pak.
“Pse të mos mendojmë qe këto ndërtesa ti kthejmë dhe ti shfrytëzojmë për aspektin ekonomik, kulturor dhe për aspektin shoqëror. I kam parë dy-tri raste në Kosovë, ku kjo ka funksionuar mjaft mirë”, u shpreh Shoshi.
Shoshi krejt në fund tregoi se libri pasqyron 50 tregim për 50 monumente të harruara. Përmes këtij libri që do të shpërndahet në librari do të tregohet pjesa e bukurisë së trishtë e Kosovës, pasi që ato ndërtesa janë të bukura por janë të trishtueshme sepse aty më nuk ka jetë.

Pas drejtorit Sali Shoshi, në këtë mbrëmje u ngritën edhe shumë pyetje të tjera, të cilat morën përgjigje nga panelistët e këtij diskutimi të moderuara nga Eliza Hoxha. Paneli i kësaj mbrëmje përbehej nga: Arbër Sadiki- arkitekt, Shkëlzen Gashi- publicist, Vjollca Aliu- drejtoreshë e Departamentit të Trashëgimisë Kulturore, MKRS, Linda Gusia- sociologe, Yll Rugova- drejtor i Departamentit të Kulturës në Komunën e Prishtinës dhe Rina Kika nga Termokiss.

Drejtoresha e Departamentit të Trashëgimisë Kulturore nga MKRS ,Vjollca Aliu tha se Ministria është përpjekur të ndërmarr masa në këto ndërtesa që kanë status të mbrojtjes dhe pse ndoshta jo gjithnjë janë ndarë të kënaqur me rezultatet.
“Titulli i librit që po promovohet sonte, do të na nxis që edhe më tutje t’i trajtojmë këto ndërtesa edhe në aspekt tjetër, jo vetëm në aspektin e mbrojtjes ligjore”, u shpreh fillimisht Aliu.

Pas saj, fjalën e mori publicisti Shkëlzen Gashi i cili theksoi më shumë rëndësinë e mësimit të trashëgimisë kulturore tek fëmijët jo vetëm përmes teksteve mësimore dhe jo vetëm përmes teksteve mësimore të historisë por edhe përmes teksteve të tjera, sidomos të edukatë qytetare, në mënyrë që të nxitet tolerancën dhe mirëkuptimin nëpërmjet komuniteteve etnike por edhe atyre fetare.
“Kur i kam studiuar tekstet mësimore të historisë të shkollës fillore dhe të mesme prej MASHT-it, e kam parë që nuk i mësojnë absolutisht asgjë fëmijëve për sundimin mesjetar serb dhe për objektet e trashëgimisë kulturore të asaj kohe. Përveç që nuk e mësojnë për periudhën e sundimit mesjetar serb, nuk mësojnë as për trashëgiminë kulturore të periudhës së sundimit osman për pesë shekuj”, u shpreh publicisti Shkëlzen Gashi, i cili tutje tha se mungon ndjeshmëria për trashëgiminë kulturore dhe sepse mungojnë njohuritë për historinë dhe pasi që ekziston historia fillon në vitin ’98 dhe ’99.

Sociologia Linda Gusia tha se është e rëndësishme që qyteti të shikohet si institucion dhe ndërtesat e vjetra si monumente që të lidhin me të kaluarën.
“Është me rendësi t’i shohim objektet e braktisura edhe në relacion me atë se si nuk jemi ballafaquar me të kaluarën që mendoj se është një prej problematikave të braktisjes së këtyre objekteve të periudhave të ndryshme.”, tha ndër të tjera Linda Gusia, e cila se tha kjo po ndodhë për shkak të mungesës së ballafaqimit me të kaluarën.
Yll Rugova i cili që dy muaj është në pozitën e drejtorit të Departamentit të Kulturës në Komunën e Prishtinës, tha si para marrjes së kësaj detyre vazhdon ta mbroj të njëjtën kauzë. Ai tha se si pjesë e Komunës së Prishtinës, hapi i tij i parë ka qenë identifikimi i të gjitha hapësirave në Komunë të Prishtinës, të cilat nuk janë duke u shfrytëzuar e që faktikisht nuk janë pak.

“Jam shumë i befasuar për të mirë që kanë ardhur kaq shumë njerëz për këtë temë, besoj që ky numër është një dëshmi për kolegët e mi në Komunë dhe në Ministri, të cilëve kur ua përmendi trashëgiminë kulturore më thonë “Hajt se kërrikujt nuk i intereson ajo punë veç ty edhe njo pesë shokëve dhe shoqeve tua”, kështu që po më duket që numri i të pranishmëve që janë këtu po e dëshmon që nuk është bash qashtu dhe se ka interesim për këtë fushë”, u shpreh Rugova.

Ai tha se në përgjithësi në Komunën e Prishtinës ka mungesë të hapësirave, duke filluar nga mungesa e zyrave në institucionin e komunës së Prishtinës pasi që nuk ka hapësirë për vendosjen e tërë organizatës së Komunës. Ai tutje shtoi edhe për mungesën e hapësirave kulturore pasi që nuk ka sallë koncertale të mirëfilltë, as muze të artit bashkëkohor.
“Prishtina është i vetmi kryeqytet në Evropë, që ka vetëm një muze funksional, dhe duhet të na vijë turp edhe si qytetarë që e kemi lejuar një gjë e tillë. Një nga problemet kryesore është siç e përmendi edhe Linda është se ne duhemi ta shkatërrojmë të vjetrën për ndërtimin e së resë, që për mendimin tim është qasje e gabueshme”, tha tutje Rugova.

Arkitekti Arbër Sadiki lidhur me mosrespektimin ndaj disa periudhave të arkitekturës tha se duhet shtruar pyetja se “Për cilën periudhë kemi respekt?”.
“Unë nuk shoh që kemi ndonjë respekt shumë të madh për hapësirat publike, aq sa janë krijuar pas luftës, nuk shoh që kemi ndonjë respekt as për monumentet që kemi krijuar pas luftës. Ne kemi një problem shumë më bazik, respekt ndaj hapësirës si fenomen kështu që në këtë kënd duhet të shihen të gjitha hapësirat e braktisura”, u shpreh arkitekti Sadiki, i cili tha se duhet gjetur shkakun se përse një hapësirë braktiset, ndërsa shtoi se ai mendon se një hapësirë braktiset për të njëjtat arsye edhe përse krijohet.
“Ne duhet ta shohim edhe mënyrën e qasjes ndaj riaktivizimit të këtyre objekteve duke riaktivizuar aktivitet por jo duke e rikthyer me çdo kusht aktivitetin sepse ne nuk mund të kthejmë kohen, arkitektura ka të bëjë me kohën”, u shpreh tutje Sadiki.

Disa herë gjatë diskutimi u potencua se një shembull i mirë për tu ndjekur është pikërisht Termokissi. Rina Kika tregoi se Termokissi ka filluar si një iniciativë e një grupi të vullnetarëve të cilët kanë qenë nga Prishtina, Belgjika dhe Zvicrra.
“Ata e kanë identifikuar Termokissin i cili që nga fillimi ka qenë një objekt i braktisur për shkak se ka qenë i papërfunduar dhe kanë dashur që t’ia kthejnë qytetit, por që të mos bëhet një hotel apo supermarket por që t’i mbetet qytetit dhe komunitetit të Prishtinës, që ta shfrytëzojnë ashtu siç atyre u doket më e përshtatshme”, tregoi Rina Kika./ KultPlus.com

Art në kalanë e Gjirokastrës, celebrohet 10 vjetori i Kampeve Rajonale të Restaurimit (FOTO)

Tingujt e kitarës, magjia e muzikës operistike, janë bashkuar me vlerat polifonike, rapsodinë dhe emocionet e aktrimit në një mbrëmje të vetme, e cila ka jetësuar artistikisht kalanë shekullore të Gjirokastrës, në një event ku është celebruar 10 vjetori i Kampeve Rajonale të Restaurimit.

Një aktivitetet me bashkëpunëtorët dhe miqtë për të përkujtuar dhjetë vite pune gjatë të cilave organizata “Trashëgimia Kulturore pa kufij” , CHwB, ka treguar se ka bërë realitet moton e saj “ Ne organizojmë dhe ndërtojmë të ardhmen”, shkruan KultPlus.

Dhjetëra të ftuar nga bota e trashëgimisë kulturore, historisë dhe artit nga Shqipëria, Bosnje-Hercegovina, Kosova dhe Serbia. Përfaqësues të Ambasadës Suedeze, përfaqësues të Ministrive të Kulturës, profesionistë të fushës, restauratorë dhe mjeshtrit të ndërtimit, studentë të arkitekturës, pronarë të monumenteve, etj festuan mbrëmë në Gjirokastër, qytet në të cilin nisi pikërisht rrugëtimi për restaurimin e objekteve muzeale, edukimi i profesionistëve, krijimi i marrëdhënieve midis pjesëmarrësve të vendeve të rajonit dhe rritja e ndërgjegjësimit të komunitetit për vlerat që disponojnë.

Një ndriçim bashkëkohor i fjalës së fundit të teknologjisë dhe një dekor i përshtatur me historikun e muzeut u bashkuan me mistiken e një kalaje duke ngrohur mjedisin e ftohtë të këtij fillim Tetori në Gjirokastër.

Plotë 38 Kampe Rajonale të Restaurimit, organizuar në katër shtete si Shqipëria, Bosnje-Hercegovina, Kosova dhe Serbia. Jo pakë, por 120 ndërhyrje të përfunduara restauruese me 940 pjesëmarrës të trajnuar dhe 55, 000 orë pune praktike në terren. Është ky vetëm një bilanc i thjeshtë që Organizata Trashëgimia Kulturore pa Kufij ka bërë mbrëmë në 10 vjetorin e kampeve.

Për Florian Raunig, kryetar i bordit të CHwB Shqipëri, i cili hapi aktivitetin duke përshëndetur pjesëmarrësit, në Gjirokastër ku janë organizuar shumica e kampeve, ato janë bërë një element kryesor i skenës kulturore dhe kanë inkurajuar dhjetëra pronarë të monumenteve të kulturës të rishikojnë mënyrën se si ata të kujdesen për banesat e tyre.

Ndërsa, Birgitta Jansson, përfaqësuese e Ambasadës Suedeze në Shqipëri u shpreh se mbështetja e kësaj ambasade do të vijojë edhe në të ardhmen, pasi kampet janë pjesë e një shtytje më të gjerë ballkanike për të vendosur marrëdhënie mes pjesëmarrësve, për të rritur përgatitjen e tyre në fushën e restaurimit, por dhe për të inkurajuar njerëzit që të vlerësojnë maksimalisht dhe të kujdesen për trashëgiminë e tyre.

Grupi polifonik Argjiro solli më pas interpretimin e këngëve tradicionale gjirokastrite, duke mbushur me emocion mbrëmjen. Këngët popullore polifonike të kënduara nga ky grup tërhoqën vëmendjen e pjesëmarrësve.

Rapsodia ja ka lënë vendin më pas eventit, duke sjell nga një mjedis tjetër i kalasë emocionet e interpretimit të së vetmes rapsode tashmë në Shqipëri. Lumturije Nonaj, rapsodia nga Lezha emocionoi gjithë të pranishmit me tingujt e lahutës së saj, të cilat u ngjisën bukur me magjinë shekullore të kalasë. Veshja e saj prej malësore, tingujt e lahutës dhe interpretimi profesional i Nonajt u shoqëruan me duartrokitjet e pjesëmarrësve.

Nga emocioni në emocion, mbrëmja e festës së 10 vjetorit të kampit ja la vendin një tjetër surprize. Soprano Bojana Kukic-Pejanoviç dhe kitaristi Nedeljko Pejoviç nga Podgorica e Malit të Zi sollën për të pranishmit emocionet e vokalit dhe të kitarës. Zëri virtuoz dhe tingujt magjike të kitarës u bashkuan në interpretimin e disa ar-jeve, që artistët i sollën me disa pjesë të njohura muzikore.

Viktor Caro, aktor i njohur jo vetëm në Gjirokastër së bashku me disa të rinj të qytetit sollën nëpërmjet aktrimit disa prej vlerave të qytetit nëpërmjet interpretimit të legjendës, fakteve rreth historisë, artit dhe kulturës.

Një falënderim për të gjithë mbështetësit, profesorët, donatorët, organizatorët, mjeshtrit e ndërtimit, drejtuesit e institucioneve vendore ku janë organizuar kampet, solli në përfundim të këtij eventi Lejla Hadzic, drejtore ekzekutive e “ Trashëgimia Kulturore pa Kufij”.

“Gjatë organizimit të kampeve pjesëmarrësit akomodohen në vendet ku organizohen, ndjekin orët e leksioneve dhe punojnë për të përfunduar një ndërhyrje restaurimi në një ndërtesë gjatë pasdites dhe këto janë mundësuar nga profesionistët më të mirë të fushës së konservimit dhe profesorë që vijnë nga institucione vendore dhe ndërkombëtare, ndaj dhe falënderimi shkon për ta, tha në fjalën e saj Hadzic. Punimet praktike udhëhiqen nga mjeshtrit me përvojë, të cilët u mësojnë pjesëmarrësve teknikat e duhura si dhe sigurojnë gjithashtu që ndërhyrjet restauruese të jenë të një cilësie mjaft të mirë, ndaj dhe një falënderim tjetër shkon për të gjithë ata mjeshtrit kudo në Shqipëri, Bosnje-Hercegovinë, Kosovë dhe Serbi”, vijoj ajo. Duke cilësuar si mjaft të rëndësishme mbështetjen e donatorëve Hadzic falënderoj dhe Ambasadën Suedeze, Fondacionin Shqiptaro-Amerikan, Ministrinë e Kulturës, universitetet që janë bërë partnerë…

Me objektiva të qarta siç janë përdorimi i trashëgimisë kulturore për ndërtimin e marrëdhënieve mes profesionistëve të rinj, duke krijuar kushte për paqe dhe demokraci, dhe për të ruajtur mjeshtëritë dhe teknikat tradicionale, “Trashëgimia Kulturore pa Kufij” mbylli në Gjirokastër një mbrëmje falënderimi për bashkëpunëtorët dhe miqtë duke dëshmuar se ky dhjetë vjetor është vetëm nisja e një rrugëtimi të gjatë drejt punës për ruajtjen e vlerave të trashëguara./ KultPlus.com

Nga Gjirokastra Erjola Azizolli-KultPlus

Lansohet videoprojekti që shpërfaqë vlerat e trashëgimisë kulturore të Vushtrrisë (VIDEO)

Është publikuar një video promovuese e qytetit të Vushtrrisë, ku tregohen trashëgimitë kulturore të këtij qyteti të Kosovës, shkruan KultPlus.

Video promovuese është bërë në kuadër të programit Planet Lokale të Trashëgimisë Kulturore, nga CHwB Kosova, Ambasade e Suedisë, Komuna e Vushtrrisë…/ KultPlus.com