Haruki Murakami, njeriu i jashtëzakonshëm i shkronjave feston ditëlindjen e 71-të

Haruki Murakami është i jashtëzakonshëm, padyshim një nga shkrimtarët më të mirë bashkëkohorë.

Ai sot feston ditëlindjen e 71-të, duke qenë shumë i njohur në të gjithë botën me veprat e tij.

Megjithatë, pak dihet mbi jetën e tij private.

Më poshtë, gjeni disa kuriozitete që do t’ju bëjnë ta admironi më shumë, gjeniun japonez të shkronjave.

1. Murakami e adhuron xhazin. Puna e tij e parë ishte në një dyqan me pajisje muzikore. Ai koleksionon disqe, në veçanti me muzikë xhaz; ka më shumë se 6 mijë disqe.

2. Ka një rutinë shumë të ngjeshur. Kur është duke shkruar një roman të ri, dita e punës e Murakamit nis që në orën 4.00 të mëngjesit dhe punon për 5-6 orë. Pasdite vrapon për 10 km ose bën 1500 m not. Më pas lexon ndonjë gjë dhe dëgjon muzikë. Shkon për të fjetur në orën 21.00. Vetë shkrimtari ka thënë se mbajtja e së njëjtës rutinë e ndihmon në procesin e të shkruarit.

3. Murakami i adhuron filmat. Thuhet se gjatë një viti në universitet (ka studiuar për dramë në universitetin e Tokios, ku u njoh edhe me të shoqen) ka parë më shumë se 200 filma.

4. I pëlqejnë macet. Në një ese të vitit 1989 ka shkruar se ka pasur më shumë se 10 mace.

5. Është një vrapues i rregullt. Pavarësisht dashurisë për xhazin, kur vrapon dëgjon vetëm muzikë rok.

6. Asnjëherë nuk e di fundin kur shkruan një roman. Në një intervistë për “Paris Review” ka thënë: “Kur nis të shkruaj një roman, unë dhe lexuesit jemi në të njëjtin nivel. Nëse libri flet për një krim, që në fillim unë nuk e di kush e ka bërë krimin. E shkruaj librin sepse më pëlqen ta zbuloj. Nëse do ta dija, ç’kuptim do të kishte të shkruaja?”

7. Librin e parë, Haruki Murakami e ka shkruar në tavolinën e bukës. Iu deshën 10 muaj për ta përfunduar.

8. Lexuesja e parë e librave të tij është e shoqja, Yoko.

9. Libri i tij i parë jo fiksion është “Nëntokë” – 1998 – një përmbledhje intervistash me viktimat e sulmit me gaz sarin në metronë e Tokios, në vitin 1995.

10. Haruki Murakami nuk e ka idenë sesa para ka: “Nëse je i pasur, ke luksin të mos shqetësohesh për paratë. Gjëja më e mirë që mund të blesh me para është liria, koha. Nuk e kam idenë sesa para fitoj në vit, nuk e kam idenë sa taksa paguaj”./ KultPlus.com

Tregim nga Haruki Murakami

Një mëngjes të bukur prilli, në një rrugë të ngushtë në lagjen e mbajtur Harajuku të Tokios, hasem me vajzën ideale. Të them të vërtetën ajo nuk është edhe aq e bukur. Ajo nuk ka ndonjë gjë që të lë gojëhapur. Rrobat nuk janë të veçanta. Flokët i ka të çrregullta nga gjumi. Ajo nuk është as e re, duhet të jetë te të tridhjetat, as që i afrohet një “vajze” në kuptimin e plotë të fjalës. Por ende, e di që 100 metra larg: ajo është vajza ideale për mua. Kur e shoh, diçka më gjëmon nga brenda kraharorit dhe goja bëhet po aq e thatë sa një shkretëtirë.

Ndoshta ju keni llojin tuaj të vajzës së parapëlqyer– atë që ka këmbë të holla apo sy të mëdhenj, gishtërinj të hijshëm apo ju tërheq pa e kuptuar ajo që e ha vaktin me tepër nge. Unë kam pëlqimet e mia, sigurisht. Ndonjëherë në restorant e gjej veten syngulur te vajza e tavolinës ngjitur sepse më pëlqen forma e hundës së saj.

Por askush nuk mund të këmbëngulë se vajza e tij ideale i përket një lloji të paramenduar. Për aq sa më pëlqejnë hundët, nuk mund të më kujtohet forma që ka e saja – apo nëse ajo ka një syresh. Mbaj mend mirë se ajo nuk kishte ndonjë bukuri mbresëlënëse. E habitshme.

“Dje hasa në rrugë vajzën time ideale,” – i them dikujt.

“Vërtetë?” – ma kthen ai. “E pashme?”

“Jo tamam”.

“Lloji yt i preferuar atëherë?”

“Nuk e di. Nuk më kujtohet asgjë rreth saj – forma e syve apo masa e gjoksit.”

“Çudi.”

“Po. Çudi.”

“Gjithsesi,” – thotë ai tashmë i bezdisur, “çfarë bëre? I fole? E ndoqe?”

“As që bëhet fjalë. Thjesht e ndesha në rrugë.”

Ajo po shkon nga lindja në perëndim dhe unë nga perëndimi në lindje. Është një mëngjes i bukur prilli. Sa dua t’i flas! Gjysmë ore do të ishte e mjaftueshme, vetëm ta pyes për veten, t’i tregoj për mua dhe – çfarë do më pëlqente të bëja është t’i shpjegoj format e ngatërruara të fatit që na përballi në këtë rrugë të ngushtë të Harajukut në një mëngjes të bukur prilli më 1981. Është diçka e mbushur plot sekrete të ngrohta, si një orë antike e ndërtuar kur paqja mbuloi botën.

Pasi do të flisnim, do të hanim drekë ndokund, ndoshta do shihnim një film të Woody Allen, do të ndalonim në një bar hoteli për të pirë kokteje. Me pak fat, mund të përfundonim bashkë në shtrat.

Mundësia troket në portën e zemrës sime.

Tani largësia mes nesh është ngushtuar në katërmbëdhjetë metra.

Si t’i afrohem? Çfarë t’i them?

“Mirmëngjesi zonjushë. Mendon se mund të më falësh gjysmë ore për një bisedë të shkurtër?”

Qesharake. Do të dukesha si një agjent shitje i sigurimeve.

“Më falni, mos dini gjë nëse ka ndonjë pastrim kimik që punon edhe natën në këtë lagje?”

Jo, kjo është po aq qesharake. Nuk kam asnjë rrobë të palarë me vete. Kush do të mashtrohej nga një shprehje e tillë?

Ndoshta e vërteta e zhveshur do të funksiononte. “Mirëmëngjesi. Ju jeni vajza 100% perfekte për mua.”

Jo, ajo nuk do ta besojë. Por edhe nëse e beson, ajo mund të mos ketë dëshirë të flasë me mua. Më vjen keq, mund të thotë, edhe mund të jem vajza 100% perfekte për ty, por ti nuk je djali 100% perfekt për mua. Gjë që ndodh. Dhe nëse ndodhem në këtë situatë, do të shkatërrohesha. S’do e merrja veten kurrë nga gjendja e shokut. Jam 32 vjeç dhe mosha ime nuk e mban dot një tronditje të tillë.

Ne kalojmë përballë një dyqani lulesh. Një masë ajri e ngrohtë prek lëkurën time. Asfalti është i lagur dhe unë mund të nuhas aromën e trëndafilave. Nuk e detyroj dot veten të nisë një bisedë me të. Ka veshur një bluzë të bardhë, në dorën e djathtë mban një zarf po ashtu të bardhë që i mungon një pullë. Aha, ajo i ka shkruar dikujt një letër, ndoshta ka ndenjur zgjuar gjithë natën për ta shkruar, gjë që kuptohet edhe nga sytë e përgjumur. Zarfi mund të ketë brenda çdo sekret të sajin.

Bëj dhe disa hapa para dhe kthehem: ajo ka humbur në turmën e njerëzve.

Tani, sigurisht, e di me saktësi se çfarë duhet t’i kisha thënë. Do të ishte një fjalim i gjatë, gjithsesi, tepër i gjatë për mua që ta mbaja siç duhet. Idetë që më vijnë, nuk janë kurrë shumë praktike.

Do ta filloja me “një herë e një kohë” dhe do ta përfundoja me “një histori e trishtuar, nuk mendon kështu?”.

NJË HERË E NJË KOHË, jetonte një djalë dhe një vajzë. Djali ishte 18 dhe vajza 16. Ai nuk ishte kushedi sa i pashëm dhe ajo nuk kishte ndonjë bukuri të veçantë. Ata ishin thjesht një djalë dhe një vajzë të zakonshëm dhe të vetmuar. Por ata besonin me gjithë zemër se diku në botë jetonte djali dhe vajza ideale për ta. Po, ata besonin te mrekullitë. Dhe mrekullia sapo ndodhi.

Një ditë ata u hasën me njëri-tjetrin në cep të një rruge.

“Kjo është e mrekullueshme,” – tha ai. “Kam kërkuar për ty gjatë gjithë jetës. Nuk ke për ta besuar, por ti je vajza ideale për mua”.

“Dhe ti,” – tha ajo, “ti je djali ideal për mua, saktësisht siç të kam imagjinuar. Është si një ëndërr.”

Ata u ulën në një stol parku, shtrënguan duart dhe i treguan njëri-tjetrit historitë e tyre orë pas ore. Ata nuk ishin më vetëm. Kishin gjetur dhe ishin gjetur nga shpirti i tyre binjak. Sa gjë e mrekullueshme është të gjesh dhe të të gjejë njeriu ideal. Është një mrekulli, një mrekulli kozmike.

Ata qëndruan të ulur dhe biseduan, megjithatë, një dyshim fare i vogël filloi të zërë vend në zemrat e tyre: Është e drejtë që të realizohen ëndrrat kaq lehtësisht?

Kështu, ata qëndruan të heshtur për pak. Djali i tha vajzës, “le të bëjmë një provë të vetme. Nëse jemi dashuria ideale e njëri-tjetrit, një ditë, në ndonjë vend, do të takohemi sërish pa dyshim. Dhe kur kjo të ndodhë, do ta dimë se jemi shpirtra binjakë, do të martohemi në atë çast dhe në atë vend. Si thua?”

“Po,” – ia ktheu ajo, “këtë duhet të bëjmë.”

Dhe kështu ata u ndanë, ajo shkoi në lindje dhe ai në perëndim.

Prova që ata ranë dakord të bënin ishte e panevojshme. Ata nuk duhet ta ndërmerrnin kurrë, sepse ishin vërtetë të bërë për njëri-tjetrin dhe takimi i tyre ishte një mrekulli. Por ata nuk kishin nga ta dinin këtë, ishin tepër të rinj.

Valët e ftohta dhe mospërfillëse të fatit i shkatërruan pamëshirë.

Një dimër, si djali edhe vajza, u sëmurën rëndë. Pasi luftuan mes jetës dhe vdekjes për javë të tëra me gripin e tmerrshëm të stinës, të dy e humbën kujtesën e viteve të rinisë. Pastaj u shëruan, por kokën e kishin po aq të zbrazur sa kursimet e një varfanjaku.

Ata ishin dy të rinj të ndritur dhe të vendosur. Falë përpjekjeve të tyre për të përthithur dhe një herë dijet dhe ndjenjat, ata u bënë sërish pjesë e shoqërisë. Lëvduar parajsa, ata mund të udhëtonin në metro, apo të dërgonin letra rekomande në zyrën e postës. Ata kishin përjetuar edhe dashuri, por arrinin vetëm 75% ose 85% të ndjenjës së vërtetë.

Koha kaloi shpejt dhe djali u bë 32, ndërsa vajza 30.

Një mëngjes të bukur prilli, në kërkim të kafesë për të filluar ditën, djali po ecte nga perëndimi në lindje, ndërsa vajza po shkonte të niste një letër duke ecur nga lindja në perëndim, të dy në rrugën e ngushtë të lagjes Harajuku të Tokios.

Ata u ndeshën me njëri-tjetrin në mes të rrugës. Drita e dobët e kujtimeve të zbehta ndriti në zemrat e tyre. Të dy ndjenë një gjëmim në kraharor. Ata e dinin:

Ajo është vajza ideale për mua.

Ai është djali ideal për mua.

Por shkëlqimi i kujtimeve të humbura ishte shumë i dobët dhe mendimet nuk e kishin më kthjelltësinë e 14 viteve më parë. Pa thënë asnjë fjalë, ata kaluan krah njëri-tjetrit, u zhdukën në turmë. Përgjithmonë.

Një histori e trishtë, apo jo?

PO, KJO ËSHTË, këtë duhej t’i thosha asaj.

– Haruki Murakami –

Gazeta Shqip/ KultPlus.com

Shkrimtarët botërorë flasin për veprat e tyre

Disa vepra ua kalojnë autorëve të tyre. I lexojmë, mendojmë e diskutojmë për to në katedra, internet, ndërmjet vete dhe kështu nxjerrim një përfundim të përgjithshëm kulturor se çfarë përfaqësojnë ato vepra. Por sekreti i vogël është se krejt flasim e stisim përfundime.

Ka vetëm një autoritet të vërtetë që ka vënë dorën mbi një tekst të caktuar, madje edhe ai person nuk është domosdoshmërisht autoritet (teoricienët e letërsisë dhe lexuesit përgjithësisht kanë mendime të ndryshme në këtë pikë).

Por, megjithatë, sa më shumë që mësoni për novelat që formojnë themelin e kulturës sonë letrare aq më mirë. Për të dal aty ku dua, kam gërmuar nga pak gjithandej që ta marr vesh çfarë në të vërtetë mendojnë autorët e novelave të shumëpërfolura për kryeveprat e veta, transmeton KultPlus.

Në vijim, mund të lexoni se çfarë mendojnë shkrimtarët e mëdhenj të letërsisë botërore, rreth veprave të tyre:

Haruki Murakami për “Pyllin norvegjez”

“‘Pylli norvegjez’, sikurse thatë, është e vetmja (prej novelave të mia) shkruar në stilin realist. Afërmendsh se kështu e kam shkruar qëllimshëm. Doja t’ia vërtetoja vetes se mund ta shkruaja një novelë njëqind për qind realiste.

Mendoj se ky eksperiment u vërtetua më vonë si i dobishëm. Fitova vetëbesimin se do të mund të shkruaja kështu, përndryshe do të ishte goxha vështirë ta përfundoja krijimtarinë pasuese. Për mua, të shkruaj novelë është si të ëndërroj. Të shkruarit e novelës ma lejon qëllimshëm të ëndërroj derisa jam ende zgjuar.

Sot mund ta vazhdoj ëndrrën e djeshme, diçka që normalisht nuk mund ta përjetoni në jetën e përditshme. Është edhe mundësi për t’u lëshuar thellë në ndërgjegjen time. Pra, derisa e shoh si ëndërr, nuk është fantazi. Për mua, ngjasimi me ëndërrimin është shumë i vërtetë.

Murakami për “Kafka në breg”

“Ka disa gjëegjëza, por nuk ofrohet asnjë zgjidhje. Në vend të kësaj, shumë prej këtyre gjëegjëzave kombinohen dhe nëpërmjet ndërveprimit, formësohet mundësia për zgjidhje. Forma që merr kjo zgjidhjeje do të jetë e ndryshme për gjithsecilin lexues. Thënë ndryshe, funksionojnë si pjesë e zgjidhjes. Është e vështirë të shpjegohet, por ky ishte lloji i novelës që jam munduar ta shkruaj”.

Toni Morrison për “Dashurinë”

“Nuk ka vend ku mund të shkojmë, të mendojmë ose të mos mendojmë për të, kështu dua ta përmbledh praninë ose mungesën e skllevërve; kurrgjë që na e kujton ata që bënë udhëtimin ose ata që nuk ia dolën dot. Nuk ka asnjë memorial ose pllakë të duhur, ose mur, park ose sallon rrokaqielli për t’i kujtuar.

Nuk ka asnjë rrokaqiell treqind pashësh të lartë për ta. Nuk ka asnjë stol të vogël rrugës. Nuk ka as edhe një shenjë të vetme, një shenjë që unë ose ju mund ta vizitojmë në Charlestone, ose Savannah, në New York ose Providence, ose edhe më mirë, në brigjet e Mississippit. Dhe meqë nuk ekziston një vend i tillë (me aq sa di unë), këtë punë duhej ta merrte përsipër vepra. Por këtë nuk e dija para ose gjatë kohës sa po e shkruaja.

Vetëm tani mund ta shoh çfarë po bëja në faqen e fundit. Po ia vija pikën tregimit, duke ndryshuar figurativisht gjakimin me të cilin nis vepra. Po, pikërisht atë po e bëja, por edhe po bëja diçka më shumë. Ma merr mendja se e kërkoja atë mur apo atë stol, ose atë rrokaqiell apo atë dru kur shkrova fjalët e fundit”.

David Foster Wallace për “Infinite Jest”

“Doja të shkruaja diçka pikëlluese. Kisha shkruar diçka për qejfi dhe diçka serioze, intelektuale, por kurrë nuk kisha shkruar diçka që ta këputë shpirtin. Dhe nuk doja që të kishte vetëm një karakter. Banaliteti tjetër do të ishte: Doja të bëja diçka përnjëmend amerikançe, se si është të jetosh në Amerikë në kohën ndërrimit të mileniumit…

Është një vepër e çuditshme. Nuk shtjellohet si veprat normale. Ka një mal karakteresh. Mendoj se ka qenë një përpjekje qëllimmirë që të jetë atraktive dhe të të marrë me vete faqe pas faqes, kështu që nuk kam ndjenjën sikur po e qëlloj lexuesin me çekiç, e dini: ‘Hej, s’ta rrokë truri sa mendtë janë shkrirë në të. Shkëdhehuni. Ta shoh, a mund ta lexoni’. E di se ka vepra të tilla dhe po ju them se përnjëmend ma shpifin”.

Ralph Ellison për “Invisible Man”

“Sa për novelën time, po ju them se ende po merrem me të. Po thuhen fjalë të mira për të dhe botuesi ka pritje të mëdha, por unë po përpiqem ta marr shtruar me stomakun që po më zien dhe me ëndrrën time të madhe që nuk më lë rehat. Vazhdoj të ëndërroj Tuskegeen dhe shkollën e mesme, krejt ato skena testesh dhe gjykimesh. Do të çlirohem kur krejt kjo të marrë fund.

Prologu ka nxitur komente, por nuk mendoj se Rahv (botuesi i atëhershëm i ‘Partisan Review’) ka ndarë mendjen çfarë mendon për librin si tërësi. Ai e di se nuk është fjala për Kafkën sikurse të tjerët besojnë gabimisht. U them atyre, ia kam thënë në fakt edhe Langston Hughesit, është si puna e bluesit, por duket se askush nuk e kupton për çka e kam fjalën”.

Kazuo Ishiguro për “Mbetjet e ditës”

“Gjithçka nisi me një shaka që e lëshoi gruaja ime. Do të vinte një gazetar që të më intervistonte për novelën time të parë. Dhe gruaja ime tha, ‘a nuk do të ishte e lezetshme nëse ky person vjen t’ju shtrojë këto pyetje serioze për novelën tënde dhe ti të pretendoje se je kasapi im?’ Mua m’u duk ide mahnitëse. Dhe prej atij çasti nuk më është ndarë nga mendja kasapi si metaforë.

Jeeves pati ndikim të madh. Jo vetëm Jeeves, por krejt figurat e kasapit që ishin pjesë e sfondit të filmave. Ishin vërtet mahnitëse. Nuk kishte humor të drejtpërdrejtë. Rrezatonin fuqishëm me mënyrën se si faqeshin lehtas për diçka që normalisht do të kërkonte shprehje më egërshane. Dhe Jeeves është model në këtë punë.

Atëherë po mundohesha të shkruaja ndërgjegjshëm për audiencë ndërkombëtare. Ishte një reagim, mendoj, kundër botëkuptimit të ngushtë në fiksionin britanik të brezit pararendës. Kur kthej kokën pas, nuk e di nëse ishte gjykim i drejtë apo jo. Por ndieja se ne bashkëkohanikët duhej t’i adresoheshim një audience ndërkombëtare e jo vetëm asaj britanike. Dhe mendoja se një prej mënyrave për ta bërë këtë ishte ta merrja një mit të Anglisë që ishte i njohur botërisht – në këtë rast, një kasap anglez”.

Margaret Atwood për “Rrëfenja e shërbëtores”

“A është ‘Rrëfenja e shërbëtores’ novelë ‘feministe’? Nëse e keni fjalën për një traktat ideologjik në të cilin të gjitha gratë janë engjëj dhe/ose aq të viktimizuara saqë nuk u mbetet kurrfarë zgjidhjeje morale, atëherë jo.

Nëse e keni fjalën për një novelë në të cilën të gjitha gratë janë qenie njerëzore – me turlifar karakteri dhe sjellje që përkon me to – dhe që gjithashtu janë interesante dhe të rëndësishme, dhe se çfarë ndodh me to është qenësore për temën, strukturën dhe fabulën e veprës, atëherë po. Në këtë sens, shumë libra janë ‘feministe’.

A është ‘Rrëfenja e shërbëtores’ antireligjion? Përsëri, varet se për çka e keni fjalën kur mendoni kështu. Po, topi s’e luan se një grup burrash autoritarë marrin kontrollin dhe përpiqen të rivënë një version të skajshëm patriarkati, ku grave (si skllevërve amerikanë të shekullit të nëntëmbëdhjetë) u ndalohet të lexojnë.

Për më tepër, ato nuk mund të kenë kuletë ose të punojnë jashtë shtëpisë, ndryshe prej disa grave në Bibël. Regjimi përdor simbolet biblike, sikur do të vepronte pas asnjë dyshim çdo regjim që merr kontrollin e Amerikës: Nuk do të ishin komunistë ose myslimanë”.

James Baldwin on “Giovanni’s Room”

“Ma merr mendja se përgjigjja e vetme e ndershme është se ‘Giovanni’s Room’ erdhi si diçka me të cilën duhej të përballesha. Nuk e di saktë se kur erdhi si frymëzim, megjithëse shpërtheu prej asaj çfarë më vonë doli të ishte ‘Another Country’. Giovanni ishte në një ndejë dhe rrugës për në gijotinë. Ai mori krejt nurin në vepër, pastaj vepra pushoi dhe askush në libër nuk po më fliste asnjë fjalë të vetme.

Mendova se do të duhej ta përmbyllja rrëfimin e Giovannit në një tregim të shkurtër, por pastaj rrodhi lumë ‘Giovanni’s Room’. Pa dyshim se me gjasë nuk do të mund të mbaja mbi shpatulla – jo në atë moment të jetës time – barrën e një tjetër peshe të rëndë, ‘Negro problem’. Ana morale-seksuale ishte diçka me të cilën ishte e vështirë të merreshe. Nuk mund t’i trajtoja të dyja në të njëjtën vepër. Nuk kishte hapësirë të mjaftueshme. Mund ta bëja ndryshe sot, por atëherë të kishte prani zezake në vepër në atë moment dhe në Paris, do të ishte larg përtej fuqive të mia…

I kam shkruar katër novela para se ta botoja të parën, para se të largohesha nga Amerika. Nuk e di çfarë ndodhi me to. Kur mora rrugë këndej, i lashë në një çantë kampimi, të cilën e humba, dhe kështu ndodhi. Por bërthama e ‘Giovanni’s Room’ është në Amerikë. Davidi ishte personi i parë për të cilin mendova, por kjo ndodhi për shkak të djaloshit të privilegjuar me emrin Lucien Carr, i cili vrau dikë. Ishte i njohur për shumë njerëz që i njihja – nuk e njihja personalisht.

Por u mahnita prej procesit gjyqësor, që përfshinte edhe një maço të kamur dhe gruan e tij të shoqërisë së lartë. Prej kësaj mahnitjeje, erdhi edhe versioni i parë i ‘Giovanni’s Room’, diçka që quhej ‘Ushtri injorante’, një novelë që kurrë nuk e përfundova. Eshtrat e ‘Giovanni’s Room’ dhe ‘Another Country’ ishin në të”.

Philip Roth për “Ankimi i Portnoit”

“Një vepër e hershme, e shkruar me frymëzim të madh, lumturi dhe si çlirim shpirtëror. Pa e kuptuar, kisha telashe me fabulën – frymën e mosndëshkimit. Mosndëshkimin si trazim njerëzor. Dhe derisa e rilexoj ‘Ankimin e Portnoit’ në faqe tetëdhjetë, tronditem dhe lumturohem – tronditem për shkak se jam treguar aq i shkujdesshëm, i kënaqur sepse është dashur të tregohesha i shkujdesshëm”.

Ursula K. Le Guin për “The Left Hand of Darkness”

“Vendosja e veprës në një botë pa gjini ishte qasja ime injorante ndaj feminizmit. Dija mjaftueshëm sa ta kuptoja se vetë gjinia po vihej në dyshim. Ende nuk e kishim gjuhën e duhur për të thënë se gjinia është konstruksion shoqëror sikurse e kemi tkurrur tani. Po gjinia çfarë është? A duhet të jetë femërore, a duhet të jetë mashkullore? Gjinia është hedhur në arenën ku fantashkenca zhbiron tema interesante për t’i rishikuar dhe rivënë në dyshim.

Mendova mirë e mirë. Paj, mirë, askush nuk e ka bërë këtë. Aktualisht, çfarë nuk e dija është se para meje, Theodore Sturgeon kishte shkruar një vepër të titulluar ‘Venus Plus X’. Ia vlen të lexohet, diçka e rrallë, një qasje e hershme mashkullore që konsideron gjininë si – së paku pjesërisht – konstrukt shoqëror.

Sturgeon ishte shkrimtar i talentuar, dashamir, andaj është interesante në vetvete edhe vepra e tij. Sa i përket aspektit stilistik, nuk ishte shkrimtar i madh, por ishte vërtet një rrëfimtar i rryer dhe një njeri mendjendritur. Por, afërmendsh, shkoi në drejtim tjetër. Ju mund të thoni se po pyesja veten se çfarë do të thotë të jesh grua ose mashkull ose femër?”

Helen DeWitt për “Last Samurain”

“Diku në kohën e ‘Samurait’ kisha një përplasje goxha të sertë me babanë tim. Kështu që mendova se ‘nuk duhet t’ua vëmë veshin prindërve’. Nëse ua vëmë veshin, do të bëja diçka më të mirë se kjo. Dhe pastaj më erdhi ideja për një libër ose, sidoqoftë, një pyetje: çfarë është e domosdoshme si përzgjedhje?

Mendoj se veprat interesante shtjellojnë paradigma të reja. Së pari, mendojeni paradigmën – mund të jetë: si e sheh botën një shahist? Si e sheh botën një ekspert statistikash? Pastaj merreni me formën që do ta funskionalizojë këtë punë. Por ai lloj libri merr kohë që të hidhet në letër. Nuk është vetëm çështja e shkrimit të mijëra fjalëve në ditë”.

Vladimir Nabokov për “Lolitën”

“Kurrë nuk i bie pishman për ‘Lolitën’. Ajo ishte si kompozimi i një enigme të bukur – kompozimi dhe shtjellimi i saj njëherësh, meqë njëra është pasqyrë e tjetrës, varet se si e shihni. Afërmendsh, ajo eklipsoi krejtësisht veprat e mia të tjera – së paku një që e shkrova anglisht: ‘The Real Life of Sebastian Knight, Bend Sinister’, tregimet e mia të shkurtra, librin tim të koleksioneve, por nuk mund t’ia gjuaj krejt fajin asaj për këtë punë. Ka njëfarë joshje të padukshme mitike e sensuale që e reflekton kjo vajzë”.

Jonathan Franzen për “Liria” dhe “The Corrections”

“Unë, në fakt, jam i interesuar për një vetëmashtrim. Fiksioni realist presupozon se autori e ka në dorë të vërtetën. Kjo ia jep autorit njëfarë epërsie ndaj karaktereve të tij që i nxjerr paksa komike. ‘The Corrections’ ishte shkruar si komedi, si njëfarë komedie zemërimi, andaj ky model i vetëmashtrimit shkonte në mënyrë të përsosur. Është diçka argëtuese, dhe shkrimtari ia mvesh në mënyrë agresive njëfarë njohurie të dhimbshme një karakteri pasi të njëjtën e ka bërë edhe me tjetrin…

Në ‘Liria’, metafora e përsëritur është jermia. Ju nuk keni vetëdijen – ju thjesht ecni përgjumshëm, nuk keni vëmendje ndaj asgjëje, jeni në njëfarë gjendje ëndërrimi. ‘The Corrections’ merrej me botën vetëmashtruese joreale, megjithëse vullnetshëm, i krijojmë që të jetojmë në to. Ju e dini se magjepsja ka njëfarë konotacioni pozitiv, por edhe në përralla, zakonisht nuk është diçka e dobishme. Kur rrëmbeheni nga mahnitja, nuk keni ide për botën reale.

Dhe shkrimtari realist mund të luajë rol të dobishëm dhe argëtues duke shkelur dhunshëm këtë rend të gjërave. Por diçka për pozitën e kësaj, që shkrimtarin e shndërron në pronar të së vërtetës, ka qenë ajo që më ka vënë në siklet. Kam nisur të interesohem më shumë për karaktere ëndërrimtare, dhe botën e tyre ta përjetoj me ta, dhe më pak i interesuar në vetë faktin se bëhet fjalë vetëm për ëndrra”./RevistaAkademia/KultPlus.com

Mendoj se ende më dashuron, por ne nuk mund t’i ikim faktit se unë nuk të mjaftoj ty

Mendoj se ende më dashuron, por ne nuk mund t’i ikim faktit se unë nuk të mjaftoj ty. E kam ditur se kjo do të ndodh, prandaj nuk të fajësojë ty që ke rënë në dashuri me dikë tjetër.

Nuk jam as i nervozuar. Duhej të isha, por nuk jam. Unë vetëm ndjej dhimbje, shumë dhimbje. Kam menduar se mund ta imagjinoja se sa shumë mund të dhemb kjo, por paskam qenë gabim.

– Haruki Murakami

Fakte pak të njohura për Haruki Murakamin

Haruki Murakami është i jashtëzakonshëm, padyshim një nga shkrimtarët më të mirë bashkëkohorë. Edhe pse shumë i njohur në të gjithë botën me veprat e tij, pak gjëra dihen mbi jetën e tij private.
Më poshtë, gjeni disa kuriozitete që do t’ju bëjnë ta admironi më shumë, sidomos numri 10.

1. Murakami e adhuron xhazin. Puna e tij e parë ishte në një dyqan me pajisje muzikore. Ai koleksionon disqe, në veçanti me muzikë xhaz; ka më shumë se 6 mijë disqe.

2. Ka një rutinë shumë të ngjeshur. Kur është duke shkruar një roman të ri, dita e punës e Murakamit nis që në orën 4.00 të mëngjesit dhe punon për 5-6 orë. Pasdite vrapon për 10 km ose bën 1500 m not. Më pas lexon ndonjë gjë dhe dëgjon muzikë. Shkon për të fjetur në orën 21.00. Vetë shkrimtari ka thënë se mbajtja e së njëjtës rutinë e ndihmon në procesin e të shkruarit.

3. Murakami i adhuron filmat. Thuhet se gjatë një viti në universitet (ka studiuar për dramë në universitetin e Tokios, ku u njoh edhe me të shoqen) ka parë më shumë se 200 filma.

4. I pëlqejnë macet. Në një ese të vitit 1989 ka shkruar se ka pasur më shumë se 10 mace.

5. Është një vrapues i rregullt. Pavarësisht dashurisë për xhazin, kur vrapon dëgjon vetëm muzikë rrok.

6. Asnjëherë nuk e di fundin kur shkruan një roman. Në një intervistë për “Paris Review” ka thënë: “Kur nis të shkruaj një roman, unë dhe lexuesit jemi në të njëjtin nivel. Nëse libri flet për një krim, që në fillim unë nuk e di kush e ka bërë krimin. E shkruaj librin sepse më pëlqen ta zbuloj. Nëse do ta dija, ç’kuptim do të kishte të shkruaja?”

7. Librin e parë, Haruki Murakami e ka shkruar në tavolinën e bukës. Iu deshën 10 muaj për ta përfunduar.

8. Lexuesja e parë e librave të tij është e shoqja, Yoko.

9. Libri i tij i parë jo fiksion është “Nëntokë” – 1998 – një përmbledhje intervistash me viktimat e sulmit me gaz sarin në metronë e Tokios, në vitin 1995.

10. Haruki Murakami nuk e ka idenë sesa para ka: “Nëse je i pasur, ke luksin të mos shqetësohesh për paratë. Gjëja më e mirë që mund të blesh me para është liria, koha. Nuk e kam idenë sesa para fitoj në vit, nuk e kam idenë sa taksa paguaj.”
/ Elona Qose


Murakami tërhiqet nga gara për Çmimin Nobel për Letërsi

Autori japonez, Haruki Murakami, ka kërkuar dorëheqjen nga nominimi për Çmimin Nobel në Letërsi.

Përzgjedhja sivjet është shtyrë për shkak të një skandali seksual dhe tash Murakami ka thënë se është më i interesuar të përqendrohet në shkrime, shkruan Euronews, përcjell Klan Kosova.

Ai ka shprehur mirënjohje për nominimin që i është bërë, duke thënë “Dua të koncentrohem në shkrime dhe të jem larg vëmendjes se medieve”.

Për këtë ka njoftuar një prej organizatorëve të Çmimit Nobel për Letërsi.Rival të Murakami për Nobelin e sivjetmë janë, Neil Gaiman i lindur në Britani të Madhe, Marsey Conde i lindur në Guadeloupe dhe Kim Thy i lindur në Vietnam.

Organizatorët kanë njoftuar se fituesi i Çmimit Nobel në Letërsi do të shpallet në tetor.