‘Për Beatriçen’

Poezi nga Dante Aligheri

Aq fisnike tregohet zonja ime,
Aq e hieshme kur botës i përfalet,
Sa gjuha dridhet, belbëzon e ndalet,
Dhe sytë thue nuk guxojn me i hjedhë shikime.

E stolisun me hire përvujtnie
Kalon ajo prej lavdesh e përcjellun,
Dhe ngjan diçka prej qiellit vetë e sjellun
Te bota jonë për shembull mrekullie.

Aq e këndshme ajo e pamjes i fanitet
sa sytë dikojnë te zemra nji gazmend
qi kush s’e ndien nuk mund t’a marrë me mend.

Dhe duket se nga buza e saj pa pra
Ambël nji frymë dashurie rrezitet
qi shpirtit shkon tu’i pëshpëritun: Fshaj!

Përktheu: Arshi Pipa./KultPlus.com  

Poeti Zef Mulaj vlerësohet me medaljen e artë “Dante Alighieri”

Poeti shqiptar në Itali, Zef Mulaj është vlerësuar nga ‘Açademia dei Bronzi’ dhe editori Vincenzo Ursini me çmimin e rëndësishëm “Dante Aligheri”.

Ky konkurs u realizua në nderim të poetit të madh Dante Alighierit, në 700-vjetorin e vdekjes dhe në të morën pjesë plot 1056 autorë nga të gjitha rajonet e Italisë dhe jashtë vendit.

Ceremonia e ndarjes së çmimeve do të mbahet më 9 gusht në Catanzaro. Poezia e përzgjedhur e autorit është “Është ruajtur (Haiku)”, pjesë e antologjisë së tij “Mirdita Dante”.

Me këtë poezi autori sjell një sugjerim të bukur në vetëm tre vargje, na fton të shikojmë përpara, pa u ndalur në vuajtjet e së shkuarës, sepse vetë zemra di të kujdeset për veten dhe ruajtjen. Dhimbja brenda saj është ruajtur, e çmuar, si diçka që ndihmon në kapërcimin e çdo pengese në të ardhmen.

Zef Mulaj, nga Nikaj Merturi i Tropojës, është autor i 16 librave (shqip, në italisht, në gjermanisht e anglisht) deri tani. Është doktor në shkencat farmaceutike e i specializuar në toksikologjinë forense ambientale e klinike dhe anëtar zyrtar ne albën e konsulentëve shkencorë në toksikologjinë forense në gjykatën italiane. / KultPlus.com

‘Dante Alighieri’ zbret në hapësirë: Arrin asteroidi “Divinacommedia”

Nuk ka dyshim se Dante Alighieri është një nga figurat letrare më të famshme në botë. Megjithatë, së shpejti, fama e poetit do të shtrihet edhe në hapësirë.

Në fakt, më 30 qershor, me rastin e Ditës së Asteroidit , do të prezantohet asteroidi ” Divinacommedia “.

Propozimi u paraqit nga astrofizikani Gianluca Masi, drejtori shkencor i Projektit Virtual Telescope, për të festuar kryeveprën universale të Dantes 700 vjet pas vdekjes së tij.

Ishte vetë studiuesi italian që zbuloi trupin qiellor së bashku me kolegun e tij francez René Michelsen në shkurt 2003.

Të dy ishin në Kili kur një “objekt ndërhyrës” hyri në fushën e imazheve të tyre.

Pas identifikimit të asteroidit, Minor Planet Center i caktoi asaj numrin e identifikimit 65487, derisa kërkesa e Masi, e pranuar nga Bashkimi Astronomik Ndërkombëtar, për ta riemëruar atë në nder të poetit Fiorentin.

“Divinacomedia” ndodhet në brezin asteroid midis Marsit dhe Jupiterit, 381 milion kilometra nga Dielli dhe duhen gati katër vjet për të përfunduar një orbitë rreth yllit tonë.

Ka një diametër të vlerësuar prej rreth 3.5 kilometrash dhe rrotullohet në vetvete për rreth tre orë e gjysmë.

Dita e Asteroideve – Prezantimi zyrtar i “Divinacommedia” është planifikuar për në fund të Qershorit, me rastin e edicionit vjetor të ditës kushtuar asteroideve.

Festa shënon përvjetorin e ndikimit më të madh të dokumentuar të një trupi qiellor në planetin tonë, i cili u rrëzua më 30 qershor 1908 në Siberi.

Përvjetori i Poetit Suprem – Zgjedhja e Gianluca Masi për të bërë homazhe ndaj Dante Alighieri nuk vjen rastësisht: në fakt, 2021 shënon 700 vjetorin e vdekjes së autorit të Komedisë Hyjnore, e cila u zhvillua në Ravenna në 1321. / Gazeta Express / KultPlus.com

Diskutim në 700 vjetorin e vdekjes së Dante Alighieri, Spahija: Jam joshur e dashuruar shumë herë me Danten

Era Berisha

Viti 2021 është shpallur si ‘’Viti i Dantes’’ nga Ministria e Artit dhe Kulturës në Itali, me ç’rast sot në 700 vjetorin e vdekjes dhe 765 vjetorin e lindjes së Dante Alighierit, u diskutua për poemën ‘’Komedia hyjnore’’ nga përkthyesi Meritan Spahija në katedralen ‘Shën Nënë Tereza’, shkruan KultPlus.

Diskutimi rreth poemës epike nisi me disa informacione rreth veprës dhe përkthimeve në gjithsej 58 gjuhë të botës. Janë bërë të ditura faktet si: Në vitin 2016, në Komunën e Ravenna ku edhe gjendet varri i Dantes, janë gjendur përkthimet e plota të veprave të Dante Alighierit. Kurse, shqiptarët për herë të parë janë njoftuar me Danten në vitin 1895 ku një ish nxënës i Jeronim De Radës, përkthen disa këngë nga pjesa e ‘Ferri’ në gjuhën arbëreshe. Pesë vite më vonë në vitin 1900, një shqiptar i Shqipërisë i cili sipas Ernest Koliqit, është djali i bajraktarit të Sokol Bacit, ka përkthyer disa këngë të tjera të Dantes në dialektin gegë.

Ndërsa, në vitin 1937 është shfaqur përkthimi i parë në dialektin toskë nga Kristo Floqi, i cili e solli këngën XXXIII, në shqip tek revista kulturore Leka, të Ugolinit. Pastaj, që nga viti 1937 e deri në vitin 1960 shfaqet një heshtje totale ku Dante nuk përmendet dhe nuk studiohet në shkolla, derisa dy shkodran në mënyrë paralele por të pa vetëdijshme për procesin e tyre, sjellin përkthimin e plotë të poemës nga Pashko Gjeçi dhe Mark Ndoja. Të dy këta ngërthejnë në vete një histori të mrekullueshme, një përpjekje për të përkthyer një autor jashtëzakonisht të talentuar dhe mirënjohur.

Botimi i parë zyrtar i plotë i ‘Komedisë hyjnore’ vjen nga Pashko Gjeçi dhe pastaj është botuar një variant integral i Mark Ndojës. Botimi tjetër vjen edhe nga një figurë interesante si Hektor Shënepremte, i cili përkthen fjalë për fjalë poemën duke mos e respektuar metrikën sepse ai ka menduar që së pari të përkthehet vetëm kuptimi. Kurse, përkthimi i para fundit është bërë nga Çezar Kurti, një përkthyes profesionist i letërsisë angleze dhe nga momenti që ai migron nga Shqipëria në Amerikë, ai merret me ‘Ferrin’ dhe përfundon një botim integral.

Po ashtu, poeti shkodran, Meritan Spahija, ka përfunduar përkthimin e tij të ‘Ferrit’ në vitin 2016 dhe sot ai shpalosi rrugëtimin e tij dhe arsyen se pse ai botoi një përkthim të tillë.

“Bota ka ndryshuar shumë, Italia ka ndryshuar shumë, distanca është evokale dhe personalet që Dante ka futur, nuk janë vetëm mitologjike por janë edhe historike, bashkëkohore dhe në qoftë se nuk kemi një informacion të rëndësishëm, ne nuk mund ta kuptojmë dhe shijojmë ‘Komedinë hyjnore’ dhe vargun e mrekullueshëm të Dantes”, thotë ai.

Sipas tij, sa më shumë të kuptohet poema, aq më shumë do të vlerësohet ajo. Ky përkthim konsiderohet ‘ferri’ i tij për të gjetur një kuptim dhe arsye sepse ai fut komente dhe ilustrime sa më të detajuara në mënyrë që lexuesi ta kuptojë dhe shijojë plotësisht.

“Ajo që më ka shtyrë është dashuria e madhe për këtë lloj të poezisë dhe unë jam joshur e dashuruar shumë herë me Dante Alighierin dhe poezinë e tij. Por asnjëherë nuk e kam menduar që do të vijë një ditë e tillë. Prandaj, jam i lumtur që jam këtu dhe po diskutojmë një përkthim tjetër shqip”, thotë Spahija.

Për Spahijen, sjellja e një komenti të ri në një gjuhë nuk do të thotë domosdoshmërisht përmirësim por do të thotë që gjuha për 60 vjet, nga momenti i parë që jemi ndeshur me përkthimin e plotë në 1960, gjuha shqipe ka ndryshuar duke u pasuruar dhe zhvilluar. Leximi sot është më i lehtë dhe komunikimi është më i imët dhe ardhja me një gjuhë të freskuar ka shumë gjasa që të vijë më afër lexuesit të sotëm.

Gjithashtu, ai ka shpalosur disa nga motivet e tij që e kanë shtyrë ta botojë një përkthim të tillë.

“Motivi tjetër është se kur një poet apo një shkrimtar vjen në një gjuhë tjetër, ai nuk vjen vetëm por i shoqëruar me përkthyesin. Pra, pa Danten, është e pamundur të vijë në shqip një përkthim i tillë. Prandaj, sa më shumë përkthime të ekzistojnë, aq më shumë vizion të qartë do të kemi për poezinë e tij”, tregon Spahija.

Ai tutje ka folur edhe për 162 përkthimet e tjera që vijnë në gjuhën gjermane ku ai e ka cilësuar popullin gjerman si një popull të lumtur me Danten sepse ai sot shihet nga 162 këndvështrime të ndryshme kurse shqiptarët sot mund ta shohin vetëm në 5 këndvështrime.

“Ia vlen të investosh në një poet i cili është njëri ndër poetët që i ka hapur rrugë rinisë evropiane dhe jo vetëm italiane”, potencon ai.

Spahija bëri të ditur edhe arsyen se pse ai ka zgjedhur që ta përkthejë veprën në dialektin gegë ku kjo zgjedhje konsiderohet vetëm si një zgjedhje teknike dhe jo preferenciale.

“Jemi përpara një poezie epike, ka nevojë për shumë fjalë për të treguar ngjarjet dhe fatmirësisht kemi dy dialekte, por karakteristikë e toskërishtes është numri i shumtë i rrokjeve. Kurse, për të njëjtën fjalë në gegnisht është më e shkurtër. Unë nuk them se gegnishtja apo toskërishtja kanë avantazhe, por në poezinë epike, gegnishtja ka avantazhe sepse në 11 rrokje ke mundësi të futësh më shumë fjalë duke e bërë tregimin më përfshirës”, thotë ai.

Tutje ai ka folur rreth arsyes se pse nuk duhet që përkthimet të shihen si gabime në momentin kur ato bazohen vetëm në zhvillime apo diçkaje të re sepse Spahija mendon se është e mjaftueshme këndvështrimi i përkthyesit i cili duhet të jetë njohës i poezisë dhe kohës.

Kështu krejt në fund, shkrimtari Ag Apolloni la një mesazh mjaft interesant që formoi edhe një moment humoristik në atmosferën dominuese të seriozitetit.

“Është interesant sepse shumica e studiuesve e vlerësojnë më së shumti ‘Ferrin’, kurse vetëm autori si Humberto me sa e di unë, thotë që më e mirë është ‘Parajsa’, ku sipas autorit, më mirë është që të lexohet Parajsa sesa të merrni një ekstazi”, përfundon Apolloni.

Pas këtyre diskutimeve, të pranishmit patën rastin të formulojnë pyetje rreth jetës, veprës dhe krijimtarisë së Dante Aligierit dhe njëkohësisht edhe përkthyesit të veprës së tij, Meritan Spahija. / KultPlus.com

‘Komedia Hyjnore’ në një audiobook në 33 gjuhë, edhe në gjuhën shqipe

Libri zanor “Komedia Hyjnore” i Dante Aligerit do të vij në 33 gjuhë të ndryshme. Ky është një prodhim nga Ministria e Punëve të Jashtme Itali me bashkëpunëtorë ndërkombëtarë për të shënuar 700 vjetorin e vdekjes së Dante. Kjo nismë u mundëson njerëzve të dëgjojnë një përzgjedhje të gjerë të poezisë së tij në 33 gjuhë.

Ndër gjuhët e përzgjedhura është edhe gjuha shqipe. Gjithashtu libri audio është i disponueshëm në: italisht, arabisht, bullgarisht, katalanisht, kinezisht, kroatisht, çekisht, anglisht, finlandisht, frëngjisht, galisht, gjermanisht, greqisht, hebraisht, hungarez, indonezisht, japonez, koreane, lituaneze, malteze, norvegjeze, Polake, Portugeze, Rumune, Ruse, Serbe, Sllovake, Sllovene, Spanjolle, Suahili, Turke dhe Ukrainase.

Libri audio është në dispozicion falas në tridhjetë e tre gjuhë në platformat Spreaker, Spotify, Deezer, Applepodcast dhe Googlepodcast në adresën “Dalla selva oscura al Paradiso”.

Udhëzimi i dëgjuesve përmes tre pjesëve të Komedisë Hyjnore – Inferno, Purgatorio dhe Paradiso -, është një mënyrë unike për të ndihmuar njerëzit të zbulojnë ose rizbulojnë një poezi të shquar, e cila vazhdon jo vetëm të stimulojë interesin e lexuesve në të gjithë botën, por edhe të frymëzojë artistë, shkrimtarë, muzikantë dhe regjisorë të filmit dhe teatrit.

Libri audio u prodhua përmes bashkëpunimit të tridhjetë e dy Instituteve Kulturore Italiane, secili prej të cilëve dërgoi një regjistrim, në gjuhën e tyre përkatëse, të leximeve të fragmenteve të zgjedhura nga Komedia Hyjnore e interpretuar nga aktorë vendas.

Sponsorizuar nga komiteti kombëtar për festimet e Dantes dhe grupi Dante i ADI (Shoqata e Studimeve Italiane), projekti u zhvillua së bashku me Komunën e Ravenës, mbështetur nga dy studiues kryesorë të Dantes, Alberto Casadei (Universiteti i Pizës) dhe Sebastiana Nobili (Universiteti i Bolonjës-Ravenës)./ KultPlus.com

Në Itali fillon viti i Dantes

Publikohen në internet, skica nga “Komedia hyjnore” që rrallë shihen për të shënuar 700 vjet nga vdekja e poetit, sipas “The Guardian”, transmeton KultPlus.

Tetëdhjetë e tetë vizatime të rralla nga “Komedia hyjnore” e Dante Aligerit, janë shfaqur në ekranin virtual, ndërsa Italia fillon kalendarin e ngjarjeve njëvjeçare, për të shënuar 700-vjetorin e vdekjes së poetit.

Vizatimet, nga artisti i Rilindjes së shekullit të 16-të, Federico Zuccari, po ekspozohen në falas internet, nga Galeria Uffizi, Firence.

“Deri më tani, këto vizatime të bukura janë parë vetëm nga disa studiues dhe janë shfaqur në publik, vetëm dy herë, por pjesërisht,” – tha Eike
Schmidt, drejtori pranë “Uffizi”.

“Aktualisht ato janë botuar të plota, së bashku me një koment didaktiko-shkencor dhe [nga e premtja], do të jenë në dispozicion falas.”


Dante Aligeri, i njohur si ati i gjuhës italiane, lindi në Firence më 1265 dhe vdiq dhe u varros në Ravenë, në vitin 1321. Poema e tij epike, “Komedia hyjnore” , është e ndarë në tri pjesë dhe tregon udhëtimin e një pelegrini nëpër ferrin, purgatorin e parajsën.

Skicat u përfunduan nga Zuccari gjatë një qëndrimi në Spanjë midis viteve 1586 dhe 1588. Nga 88 ilustrime, 28 janë paraqitje të ferrit, 49 të purgatorit dhe 11 të parajsës.

Pas vdekjes së Zuccari-t, më 1609, vizatimet u mbajtën nga familja fisnike Orsini, familje për të cilën, artisti kishte punuar e më vonë, nga familja Medici, para se të bëhej pjesë e koleksionit të galesirë “Uffizi”, në vitin 1738.

Për shkak të brishtësisë së tyre, vetëm një përzgjedhje e vizatimeve me laps dhe bojë janë ekspozuar publikisht në të kaluarën. Hera e parë ishte në
Firence në 1865, për të shënuar 600-vjetorin e lindjes së Dantes, si dhe bashkimin italian dhe hera e dytë, për një ekspozitë në Abruzzo, në vitin 1993.

Galeria Uffizi është me të vërtetë krenare që hap përvjetorin e vdekjes së poetit të madh, duke e bërë të disponueshme për të gjithë këtë koleksion të jashtëzakonshëm të artit grafik,” – tha Schmidt. Ai shtoi se punimet ishin “material i vlefshëm” jo vetëm për studiuesit, por edhe për ata të apasionuar pas Dantes dhe të interesuar në ndjekjen e tij të “dijes dhe virtytit”

Ngjarjet që përkujtojnë përvjetorin e vdekjes së Dantes, pritet të vijojnë gjatë gjithë vitit në Firence, Ravenë (Ravenna), si dhe 70 qytete me zonat përreth, lidhur me poetin./konica/ KultPlus.com