Polemika mbi muralen kushtuar At Giorgio Guzzetta

Nga Mario Calivà

Kur vepra e artit kalon pragun gri që i paraprin zbarkimit të saj në publik, lind gjithmonë një debat në të cilin mund të marrë pjesë potencialisht kushdo që e has rastësisht ose i thirret të shprehë një mendim. Vepra e artit në fjalë është murali i majolikës që përshkruan të nderuarin dhe shërbëtorin e Zotit At Giorgio Guzzetta.

Edhe në këtë rast, banorët e Horës nuk u lejuan që të shprehnin mendimin e tyre, qoftë pozitiv apo negativ, për shijen dhe veprën e artistit, të kontekstualizuar brenda kornizave të shenjta dhe ideologjike të Eparkisë. Ditët e fundit në rrjetet sociale muralja është bërë shënjestër e postimeve të qytetarëve të Horës në të cilat para së gjithash kritikohet stili që nuk i përket traditës arbëreshe dhe vendi i papërshtatshëm ku është vendosur vepra.

Me anë të komenteve, studiuesit e artit dhe ekspertët gjithashtu shprehën zhgënjimin e tyre. Me pak fjalë, jam i mendimit se mozaiku nuk është i denjë për të mbuluar, qoftë edhe pjesërisht, murin e jashtëm të një kishe shumë të vjetër. Në fakt, mes një postimi dhe tjetrit, ka nga ata që folën për zemërim kundër fasadës së Madonës të shekullit të shtatëmbëdhjetë dhe ata që hodhën dyshime mbi përfshirjen aktuale të Departamentit të Trashëgimisë Kulturore në lidhje me vendimin për vendndodhjen e puna.

Sipas të tjerëve, për të kontribuar në kujtimin e të nderuarit, ka mjaftuar statuja e ekspozuar prej disa vitesh në shesh, sipas të tjerëve preferohet një mozaik apo një vepër e artit bashkëkohor, por e vendosur në një vend tjetër. Megjithatë, nuk munguan postimet nga ata që thonë se e vlerësojnë punën, duke pretenduar se e konsiderojnë të denjë për të përfaqësuar Shërbëtorin e Zotit.

Murali u përurua të dielën më 28 nëntor 2021 nga peshkopi, Giorgio Demetrio Gallaro, në prani të papadëve të Eparkisë së Piana degli Albanesi dhe Administratës Bashkiake. Sapo u zbulua murali, Eparku falenderoi artisten, pra Gigi Vaiana e Palazzo Adriano.

Midis gjykimeve kritike dhe estetike, kur një vepër arti bëhet publike, ajo i nënshtrohet automatikisht gjykimit të përdoruesve. Atëherë nëse lidhet me identitetin dhe historinë e një komuniteti, atëherë pyetja bëhet edhe më delikate. Duke qenë se nuk ka universalitet mendimesh dhe vlerësimesh, kushdo që gjendet përballë muralit do të ketë të drejtë të shprehë gjykimin e tij estetik në bazë të shijeve të veta. Prandaj, do të jetë legjitime të thuash “më pëlqen” ose “nuk më pëlqen”. Megjithatë, ata që kanë aftësi në art dhe janë të vetëdijshëm për atë që po flasim, do të mund t’i japin jetë një gjykimi më të saktë dhe më të synuar. Me pak fjalë, më pak e improvizuar.

Pikërisht për këtë arsye u konsultuam me profesorin Mario Basile, profesor dhe ekspert i Historisë së Artit, i cili në lidhje me veprën e Vaianës deklaroi: “Dua të them vetëm se sensi i përbashkët i artit dhe shijes po ndjek një pak rënien e përgjithshme kulturore ku mbizotërojnë sinteza të thjeshta, banale që nuk shkojnë përtej një ikonografie të aksesueshme për të gjithë pa asnjë përpjekje kritike. Babai i portretizuar i cili qëndron si një superhero me arkitektura të theksuara me perspektiva të pamundura të arkitekturës lokale duket më shumë si një poster i filmit të fundit të Marvel. Do të thosha një përzierje e keqe mes komunikimit të një popi komercial me ikonografinë e përkryer, false dhe fanatike të Padre Pios kombëtare. Për mua është një produkt joartistik i punuar me dorë. Një kolazh fotografish të marra me një goditje grafike. Nuk ka përpjekje krijuese, por thjesht ekzekutim grafik. Së fundi, nëse marrim parasysh traditën e madhe arbëreshe të ikonografisë së shenjtë, të studiuar mirë, të kapur në simbolikë komplekse, por në të njëjtën kohë të pasur me kuptime morale, atëherë prishja e këtij produkti është totale, sepse nuk ka të gjitha këto”.

Një mendim tjetër është Papas Jani Pecoraro, pastor i Katedrales së Piana degli Albanesi.

“Unë e mbroj punën. Më pëlqen goditja. E verdha merr edhe ngjyrën e fasadës së kishës. Figura e babait tonë përshkruan kishat ku ai jetoi dhe punoi. E dimë që një vepër arti është gjithmonë objekt gjykimi, e rëndësishme është që ato të jenë të arsyetuara dhe jo të lira. Ngjyrat nuk janë të shënuara siç thonë disa. Natyrisht, vepra nuk riprodhon stilin e artit të shenjtë arbëresh. Nuk bëhet fjalë për ikonat. Në vend të majolikës mund të ketë një statujë ose një vepër të artit bashkëkohor si ato të krijuara nga Sebastiano Renda ynë. Mendoj se ajo që harrojmë është të jemi përballë personazhit më të madh të arbëreshëve të Siçilisë, të njohur si të nderuar. Në fund, dua të nënvizoj se vendosja e muralit u bë pas lejes së dhënë nga Departamenti i Trashëgimisë Kulturore. Dhe gjithsesi, nëse dikush pretendon se muralja duket si poster, atëherë është e drejtë që vepra të jetë vendosur jashtë kishës, që të vërehet nga kalimtarët. Sepse posterat kanë lindur për të tërhequr njerëzit. Të paktën për këtë nuk gabojmë”.

Në këtë pikë, këndvështrimi i autorit mungon. Por për të plotësuar artikullin kemi kontaktuar edhe me të. Sipas Gigi Vaiana, ideja për t’i kushtuar një panel majolica kushtuar Atit Giorgio Guzzetta kishte ardhur nga peshkopi Giorgio Demetrio Gallaro, i cili kishte filluar të interesohej për të gjetur një artist vendas që mund ta bënte atë.

“Duke u konsultuar me njerëz të ndryshëm doli emri im”, tha Vaiana, një mësuese arti në pension nga Palazzo Adriano, e cila është pjesë e Eparkisë së Horës së Arbëreshëve. “E pyeta veten: pse unë?”

Dhe çfarë u përgjigjën?

“Si djalë isha i njohur për pikturat dhe ekspozitat që ndoqa; për punë të dedikuara për vendin tim; për panelin e majolikës në kujtim të filmit “Nuovo Cinema Paradiso” dhe gjëra të tjera për Pro Loco-n dhe Bashkinë.

Dhe kështu, në muajin prill, mora kërkesën për të përgatitur një skicë në lidhje me panelin që do të bëhej në fotoqeramikë nga një kompani vendase dhe që do të përfaqësonte At Guzzetta-n i rrethuar nga kishat e ndryshme ku ai kishte punuar. Nga Piana mora disa foto me piktura dhe skulptura që portretizonin fenë dhe gjithashtu ato të kishave në fjalë. Pikturat me portretin e tij, në të vërtetë, ishin shumë të errëta dhe ballore, ndërsa unë mendoja për një pozë më anësore”.

Si u zgjidh?

“Fatmirësisht, mes fotove kishte edhe ato të një relievi të lartë të bustit të Priftit, të marra nga këndvështrime të ndryshme, nga ku arrita të marr portretin e tij të shkurtuar. Duke qenë se isha i lirë të zgjidhja stilin me të cilin do t’i qasja kësaj vepre, përgatita disa skica për të vendosur të gjithën, duke zgjedhur një pozë bekimi ndërsa me dorën e majtë mbante një libër të shenjtë. Rreth figurës, sikur të kishte origjinën prej tyre, vendosa kishat e Odigitria, San Giorgio dhe San Demetrio di Piana; pastaj atë të Shën Ignatit të Palermos dhe atë të Carmine të Partinikos dhe i dërgova gjithçka peshkopit për të mësuar nëse po shkoja në drejtimin e duhur”.

Çfarë ju përgjigj peshkopi?

“Ka pasur shkëmbime të ndryshme me email në të cilat kam marrë disa indikacione për gjëra që nuk i kisha marrë parasysh, si pozicioni i saktë i dorës së bekimit, i cili kërkonte një qëndrim të saktë të gishtërinjve dhe një rregullim të ndryshëm të kishave rreth figurës. E hodha menjëherë idenë për ta trajtuar imazhin sikur të ishte një pikturë. Qeramika kërkon një dizajn preciz dhe nuancat tipike të lyerjes me vaj nuk do të kishin lejuar një rezultat të mirë dhe më pas kaluan vite që e kisha lënë mënjanë këtë teknikë”.

Mendova edhe për stilin e ikonave bizantine, por do të kishte dalë një gjë anakronike”.

Kishit një stil të veçantë në mendje?

“Më tërhoqi shumë stili Art Nouveau me dizajnin e tij të pastër dhe elegant që ishte në modë në fillim të viteve 1900 dhe më pas, duke qenë se vitet e fundit kisha krijuar ilustrime dhe vizatime të shumta precize që i afroheshin atij stili, vendosa të përdor. atë për vizatim përfundimtar.

Fillova të studioja një kornizë Art Nouveau për të mbyllur të gjithë figurën dhe kishat, por pas disa përpjekjesh hoqa dorë sepse rrotullat elegante të atij stili nuk lidheshin mirë me temën. Prandaj vendosa të zgjedh një dekorim më klasik me forma bimore. Figura e At Guzzetta-s është konturuar në mënyrë të saktë dhe me një skicë të errët për të rritur format e saj, si dhe kishat, të vizatuara në mënyrë të saktë dhe të theksuara me një goditje të errët.

Duke ditur teknikën e qeramikës, e dija që skica ishte e rëndësishme për të nxjerrë në pah subjektet e vizatuara”.

Keni hasur në ndonjë vështirësi?

“Po, me kishën e S. Ignazio në Palermo, e cila me stilin e saj barok plot kolona, ​​korniza, maja dhe rrotulla, më vuri në provë durimin, duke më angazhuar për disa ditë.

Pasi përfundoi përfundimi, ia dërgova Peshkopit që ta riprodhonte në majolikë, duke përsëritur se ishte dhurimi im (absolutisht falas) për Dioqezën, duke pasur parasysh lidhjen emocionale që më lidh me territorin”.

Çfarë menduat kur ju dërguan fotot e inaugurimit?

“Unë u mahnita nga saktësia me të cilën ishte bërë paneli dhe përgëzova qeramistin Maurizio Gannuscio nga Bisacquino, i cili ishte i interesuar për fotoqeramikën”.

Çfarë dëgjoni për gjykimet, pozitive dhe negative, të marra?

“E di që ka pasur shumë lavdërime për këtë punë, por edhe shumë kritika dhe komente negative. Nga këndvështrimi im më duhet të them se, duke ju falënderuar për komplimentet, i konsideroj kritikat shumë më të dobishme dhe interesante, pasi na lejojnë të kuptojmë çdo gabim të bërë dhe mënyrën e të menduarit të njerëzve”.

Po komentet negative?

“Janë të mirëseardhur nëse vijnë nga njerëz kompetentë, përndryshe nuk kanë kuptim… dhe pastaj, siç më pëlqen të mendoj në këto raste: Nuk gabojnë kurrë vetëm ata që nuk bëjnë asgjë…”

Një mjeshtër i dramaturgjisë, student i të cilit unë isha në akademinë Silvio d’Amico, besonte se një anë themelore e personazhit që nuk duhet të fshihet kurrë brenda një artisti, është ajo e guximit. Guxoni të prezantoni punën tuaj para publikut dhe të përballoni çdo kritikë dhe gjykim negativ që mund ta shtyjë një artist të braktisë rrugën e tij krijuese. Në vend të kësaj, komplimentet janë të lehta për t’u menaxhuar. Në çdo rast, artisti duhet të jetë gjithmonë i gatshëm të mbrojë veprën e tij, veçanërisht nëse ajo ka një kuptim të saktë që ai e konsideron të një rëndësie jetike. Edhe nëse komisionet janë tjetër gjë./filodirettomonreale.it / KultPlus.com

‘Nostalgjia’ e autorit Mario Caliva promovohet në Vjenë

Në Vjenën e njohur në historinë shqiptare si vatër ku studiuan, figura të njohura të kombit, u prezantua shkrimtari arbëresh Mario Caliva me veprën e tij të fundit monodramë e titulluar “NOSTALGJIA”. Një promovim që përputhet me 533 vjetorin e themelimit të qytezës Hora e Arbërshëvet (Piana degli Albanasi) nga banorët e shpërngulur në ishull pasi perandoria osmane sulmoi trojet shqiptare.

Ambienti i Europahaus-it të njohur tani e më shumë në shërbim të aktiviteteve kulturore shqiptare falë kujdesit të aktivistit të vyer Arbër Marku.

Ideatori i këtij i organizimi ishte KA, kurse u përkrah nga Ambasadat e Republikës së Shqipërisë dhe Republikës së Kosovës në Austri,  Europhaus, Lidhja e Shkrimtarëve dhe Krijuesve Shqiptarë “Aleksandër Mosisu” në Austri, Piana degli Albanesi- Hora e Arbërshëvet.

Në fillim Lirjeta Avdiu Vejsa, kryetare e KA,  prezantoi autorin Mario Caliva duke dhënë pjesë nga biografia e tij e pasur e cila pastaj e drejtoi bisedën me autorin. Në fjalën e tij  Mario Caliva foli mbi jetën e arbëreshëve, traditave, gjuhës dhe krijimtarisë artistike e letrare. Në vazhdim ai zbërtheu përmbajtjen e dramës NOSTALGJIA duke lexuar pjesë nga libri dhe krijimtaria e tij poetike. Leximet e autorit u shoqëruan me lojën instrumentale në violonçel nga Marigona Komani.
Në emër të Lidhjes së Shkrimtarëve e Krijuesve Shqiptarë në Austri “Aleksandër Moisiu” në Austri përshëndeti Violeta Allmuça, shkrimtare.Pjesë nga vështrimi rreth monodramës NOSTALGJIA të autorit Mario Cavia shkruar nga Hazir Mehmeti.

Derisa para publikut vjen si monodramë, NOSTALGJIA, në realitet ngërthen në vete dramën e kombit tonë, respektivisht pjesës së tij i cili kërkoi fatet përtej Adriatikut.  Tani kjo dramë vjen si nostalgji gjeneratave duke kaluar nivelin e kujtimit deri në përmasat e mitit.   Rrjedha e ngjarjes ka rrënjët që nga toka e bekuar me kryetrimin Gjergj Kastrioti- Skënderbeu të cilit Papë Callisto i dha ati pseudonimin Atlet i Krishtit me gjithë lavdinë dhe tragjiken e bashkëkombëseve të tij si brumi i realitetit dramatik i shoqëruar me qëndresë dhe vuajtje e krenari deri në ditët e sotme.  Fjalët kanë fuqinë të zbulojnë të gjitha sekretet dhe të tregojnë të gjithë historinë e ekzistencës, shprehet autori. Këto u shkruan në shumë libra nga vetë ata që e përjetuan nga fillim kur takuan tokën e Kalabrisë e Sicilisë dhe formuan Horën e Arbëreshëve. Kësaj rruge të kujtimeve në kohën tonë vjen edhe autori Mario Caliva.

Arbëreshet me gjysmë zemre të larguar nga mëmëdheu i tyre iu nënshtruar skenarit të drejtimit të jetës duke kujtuar me nostalgji deri në mit tokën e tyre, zakonet, traditën dhe bekimin e Krishtit në dramën ekzistenciale. Të pa lodhur në kujtimet e tyre, në tokën e zgjedhur nga Mbrojtësja Hyjnore në një distanca tokësore, Hora e Arbëreshëve kujtoj rrënjët me nostalgji mbi gjashtë shekuj përmes shpirtit poetik e artistik: “Ah sa e bukur ishte toka jonë! E lash e dhe më s’e pashë!”  Melodia e këngës flet fuqishëm në çdo kohë, në çdo zemër shqiptare kudo në glob, edhe pse shpesh përcjell me lot malli, dashurie shoqëruar me tragjiken e mërgimit biblik.

Guri i parë i Arbërisë u skalit madhështor fillimisht në Truallin e Ri duke flakëruar Diellorin Pellazgë shekujve në muret e Virgjëreshës Odigitria, në “ E mësueme e Krishterë” si teksti i parë tek Arbëreshet pas Mesharit. Apo, Giorgio Guzzetta i cili mbolli vazhdimisht identitetin arbëresh.

Pa dyshim figura madhor kombëtare e periudhës së Rilindësve të Mëdhenj është Jeronim De Rada me shkrimet e tij që mbetën lapidar në kujtesën kombëtare.  Dhe sot, pa dyshim, njëri nga ata që trason rrugën e shenjtë të kujtesës dhe ruajtjes së gjuhës arbëreshe është autori i NOSTALGJIA, Mario Caliva. Ai e ka kuptuar rrezikun që kërcënon arbërishten në kohën e uniformimit global. Ky uniformizëm rri si Shpatë Demokleu për të gjithë të mërguarit shqiptarë të cilët e anashkalojnë gjuhën e nënës duke iu folur fëmijëve në gjuhë të huaj.

Monodramës NOSTALGJIA i dëshiroj sukses në jetën dhe porosinë e saj gjatë rrugëtimit  në qendra tjera evropiane. Vjena ishte dhe do mbetët qendër e kontakteve dhe njohjeve me vepra e veprimtarë falë aktivistëve të pa lodhur.  Urime autorit, vëllait tonë, Mario Caliva!

Në fund autorit iu ndanë mirënjohje nga organizatorët e promovimit./diasporashqiptare/ KultPlus.com

Arbëreshi Mario Caliva mes finalistëve të Çmimit Letrar Kombëtar në Itali

Dramaturgu dhe shkrimtari arbëresh Mario Caliva është përzgjedhur mes finalistëve të çmimit letrar kombëtar në Itali “Shpëto gjuhën tënde lokale”, ku morën pjesë qindra autorë.

Ky çmim i dedikohet dialekteve dhe pakicave gjuhësore të pranishme në Itali. Mario është përzgjedhur për rrëfimin e tij në gjuhën arbëreshe me prozën “Mushku” (Il Mulo).

Vepra më e fundit e Marios është përmbledhja dygjuhëshe poetike “Poezi arbëreshë” që doli në dritë më 25 shkurt të këtij viti. Ndërkaq më herët Mario ka botuar edhe “Nostalgjia”, “Deti me ngjyrë Portokalli” etj.

Më 29 gusht 2021, Mario Caliva do të jetë në Vjenë për të prezantuar librin ‘Nostalgjia’, në ambientet e Europahaus Wien me ftesë të shoqatës “Ka”. Takimi realizohet me mbështetjen nga Ambasada e Shqipëriseëdhe Ambasada e Kosovës në Vjenë, si dhe përkrahur nga Lidhja e Shkrimtareve dhe Krijueseve shqiptar në Austri. / diasporashqiptare.al / KultPlus.com

Botohet në Kosovë vepra e dramaturgut arbëresh, Mario Caliva

Është publikuar vepra dygjuhëshe e dramaturgut arbëresh, Mario Caliva, shkruan KultPlus.

Libri “Deti me ngjyrë portokalli” ka kaluar nën redaktimin e Xhemajl Avdylit.

Hyrja e veprës është shkruar nga u.d. drejtori i Teatrit Kombëtar të Kosovës, Naser Shatrolli, parathënia nga Nicasio Anzelmo dhe pasthënia nga Edoardo Erba.

Edoardo Erba, një nga dramaturgët më të mëdhenj bashkëkohorë italianë në pasthënie shkruan se Mario Calivà me këtë vepër “na drejton në këtë labirint simbolesh dhe citimesh me një shkrim që alternon realizmin, magjinë, surrealitetin dhe absurditetin, në sekuenca të shpejta dhe origjinale”.

“Deti me ngjyrë portokalli” është financim i Ministrisë së Kulturës, Rinisë dhe Sportit. / KultPlus.com