Pamje mahnitëse të lavës së vullkanit Etna në Itali (FOTO)

Shpërthimet spektakolare të vullkanit në malin Etna e arritën kulmin të hënën në itali, duke krijuar pamje mahnitëse të lavës që rrodhi përgjatë 1.500 metrave.

Vullkani më aktiv i Evropës ka qenë edhe më aktiv javëve të fundit. Hiri që doli nga ky vullkan ka arritur deri në Catania, shkruan The Guardian, transmeton Gazeta Express.

“Etna po bën spektakël këto ditë”, tha Marco Neri, ekspert i vullkanologjisë dhe anëtar i Institutit Kombëtar për Gjeofizikë dhe Vullkanologji.

“Ky është qartazi shpërthimi më i fuqishëm në kraterin jugor që është zbuluar më 1971. Nuk kemi parë shpërthime kaq të mëdha për vite të tëra, por momentalisht nuk ka rrezik për popullsinë, përpos tymit që mund të shkaktojë vështirësi në frymëmarrje dhe hirit që mund t’i mbulojë rrugët dhe ndërtesat”, shtoi ai.

Shpërthimet e shpeshta të Etnas nganjëherë e kanë ndryshuar peizazhin e Sicilisë juglindore. Shpërthimi që ka zgjatur më së shumti në këtë vullkan ka ndodhur në korrik të vitit 1614, kur aktiviteti shpërthyes i vullkanit kishte zgjatur dhjetë vjet.

Shpërthimi më i njohur dhe më shkatërrues kishte ndodhur më 1669, kur lava dhe tërmetet kishin shkatërruar disa qyteza dhe kishin arritur deri në det. / KultPlus.com

Monedha e re e dy eurove, në nderim të punëtorëve shëndetësor

Italia ka stampuar një monedhë 2-euroshe të enjten për të nderuar punëtorët shëndetësorë gjatë pandemisë Covid-19.

Italia është vendi i parë i Perëndimit që është goditur nga koronavirusi dhe punëtorët shëndetësorë e kanë mbajtur barrën e sëmundjes, duke punuar pa u lodhur qëkur virusi nisi përhapjen e madhe në shkurtin e kaluar.

Për ta shprehur mirënjohjen, në dizajnin e monedhës shihen dy punëtorë shëndetësorë me maska: një grua dhe një burrë, ku mbi ta është e gravuar fjala italiane “grazie”, që do të thotë faleminderit.

“Këtë vit u goditëm nga kjo tragjedi e Covid-19, kështu që Ministria e Ekonomisë mendoi që ta krijojë një monedhë përkujtimore, për t’i falënderuar të gjithë punëtorët shëndetësorë, të cilët kanë punuar dhe po punojnë fort për shëndetin tonë dhe për ne”, ka thënë dizajnerja e monedhës Claudia Momoni në Romë.

Tre milionë monedha të tilla do t’i shpërndahen publikut në maj apo qershor. Disa mijëra kopje të monedhës origjinale do të jenë në dispozicion për t’u blerë për koleksionim.

Italia ka regjistruar 83,681 vdekje nga COVID-19, shifra e dytë më e lartë në Evropë dhe e gjashta në botë. Vendi ka raportuar gjithashtu 2.41 milionë raste deri më tani. /Koha/ KultPlus.com

Statuja e Skënderbeut në kalanë Castelleone të Derutas në Itali

Një sërë monumentesh e veprash arti janë ngritur për Heroin Kombëtar shqiptar Gjergj Kastrioti në të gjithë botën.

Një e tillë mjaft e veçantë gjendet në kalanë e Castelleone në Derut të Periugias në Itali.

Ajo është një kala mesjetare, dhe skulptura është vendosur në madhësinë natyrale të Gjergj Kastriot Skënderbeut. Ajo është pozicionuar në majë të së ashtuquajtrësh Kulla Longobrda të kështjellës, që daton që nga shekulli XII.

Sipas studimeve të fundit historike të kryera në arkivat e Vatikanit dhe Bibliotekën Archiginnasio të Bolonjës, Castriota, pikërisht nga maja e kësaj kulle antike do të shtynte peruxhianët në një betejë ndaj turqve me të cilët Pio II e kishte nxitur rreth viteve 1465/66 të ngjitej përmes luginës së Tevere deri në Perugia e vjetër. Një histori mbresëlënëse! / Diaspora shqiptare / KultPlus.com

Foto-Kortezi e Maurizio Bylyku

Historia e 7 familjeve shqiptare që ndërtuan qytezën arbëreshe

Në Kalabrinë e brigjeve të Tirrenit qyteza më e njohur dhe më e rëndësishme e “gjegëve” të zonës është Falconara Albanese.

Në autostradën Salerno-Rexho Kalabria, menjëherë sapo kalon Paola-n (qytezë kalabreze), tabelat rrugore të japin drejtimin për në Falconara e në udhëkryqin e parë drejt saj gjen të shkruar në shqip Fallkunarë.

Mali përballë është guida drejt “gjegëve” të Tirrenit. Kthesat janë aq të shumta, rruga e ngushtë e shtruar mirë, tek-tuk ndonjë makinë, e sy brenda tyre që të shikojnë kuriozisht deri sa humbet pas anës së malit. Herë majtas, herë djathtas, gjithnjë e në ngjitje duke shpresuar që përballë të shfaqet Fallkonara.

Asnjë shtëpi nuk ndesh buzë rrugës, veç nga një anë pyje e nga ana tjetër një masë e pafundme deti e qielli, lidhur në një ngjyrë unike që të lë pa frymë nga bukuria.

Gjendesh gjithnjë e më lart duke iu larguar detit e duke përshkruar malin rreth e qark. Kur mbërrin pothuajse në majë të tij, 700 metra mbi nivelin e detit e krejtësisht në anën e kundërt të asaj pjese që më parë shihte në horizont Tirrenin, shfaqet Fallkunara.

Banorët e parë të Falkunarës ishin shtatë familje shqiptare të ardhur nga Kruja e Shkodra. Quheshin: Musacchio, (pa dyshin Muzaka në shqip), Candreva, Manes, Staffa, Fionda, Scuragreco e Ioschi. Familjet Musacchio, Scuragreco e Ioschi janë zhdukur e veç nga kjo e fundit ka mbetur toponimi i një përroi në rrethinat e Fallkonarës i quajtur “Përroi Josh”.

Legjenda popullore që arbëreshët kanë ruajtur e që i tregojnë çdokujt që i pyet se s’dinë mbi historinë e vendndodhjes së banorëve të parë në këtë tokë, thotë se brigjet e deti Jon qenë destinacioni i këtyre shtatë familjeve të larguara nga Shqipëria për t’i shpëtuar pushtuesve turk. Bregdeti jonik për afërsinë territoriale e lidhjet miqësore midis dy popujve duhej të ishte vendqëndrimi i kërkuar nga ata. Të gjendur në det, stuhia e fortë e një nate i shtyn në ngushticën e Messinës duke i detyruar të ndërrojnë drejtim. Vazhduan udhëtimin duke mos iu larguar bregdetit në kërkim të një toke të sigurt për ti mirëpritur. Ndaluan në afërsitë e Fiumefreddo Bruzzio-s, pronë e princit Girolamo Sanseverino, i cili i priti mjaft mirë duke i caktuar një territor banimi të quajtur “Campo”.

Në këtë pikë legjenda merr disa versione: ai më popullori thotë se një ditë prej ditësh shtatë familjet shikojnë së largmi në det anije turke që i afroheshin brigjeve. Braktisin gjithçka duke iu ngjitur malit gjithnjë e më larg detit. Versioni tjetër thotë se shtatë familjet u përzunë nga banorët e Fiumefreddo-s, të frikësuar nga sulmet e piratëve turk, e nga diferencat gjuhësore, fetare e zakonore. Një tjetër akoma tregon se qenë vetë arbëreshët e ardhur që u larguan nga mikpritja e princit Sanseverino, në kërkim të tokave më pjellore për t’u kultivuar.

“Gjeg” e ujqër takon lehtësisht në atë pjesë të Kalabrisë ku horizonti të ofron çdo ditë panoramën e detit me qiellin në një ngjyrë të vetme, që veçse shikimi i vendaliut arrin t’i japë kufirin ujit e ajrit.

“Gjeg” e ujqër janë banorët shekullorë të maleve në këtë pjesë të Kalabrisë që shtrihet mbi brigjet e detit Tirren. Pyjet e shkurret mesdhetare mbulojnë çdo pëllëmbë toke duke krijuar vendbanimin normal për një kafshë të egër e të shpejtë si ujku, por dhe territorin jetësor dikur perfekt për “gjegët” e zonës. Ky reliev malor, shumë kohë më parë krijoi për ta banesën e domosdoshme e të sigurt nga sulmet e turqve, në një terren që aq shumë i kujtonte vendlindjen.

“Gjegët” janë arbëreshët e Kalabrisë Tirrenike, prej shekujsh popullojnë territore në këtë zonë, duke shënuar fatkeqësisht humbjen e rëndësisë së tyre si minorancë etnike. Disa prej qytezave janë asimiluar me popullsinë autoktone, disa të tjera kanë pasur fatin e shumë fshatrave kalabrezë me një popullsi gjithnjë në pakësim, për shkak të emigrimit të kushtëzuara nga një ekonomi e orientuar veç në blegtori. Po të gjendesh në anën tjetër të Kalabrisë, në atë që laget nga brigjet e detit Jon, realiteti është krejt ndryshe, qytezat arbëreshë janë të shumta, të lidhura mes tyre e më një rol të respektueshëm në jetën sociale-ekonomike të territorit.

Fallkunara ka shumë rrugica të ngushta, që lidhin mes tyre shtëpi e ndërtesa publike. Duke i përshkruar ato habitesh kur ndeshesh me makina që xhirojnë lirshëm në këto hapësira e që më shumë qetësi presin sa ti të spostohesh në ndonjë kthinë porte për t’i lejuar kalimin. Nga rrugët e qytezës, më kryesoret janë: rruga “Jeronim De Rada”, rruga “Felice Staffa”, shkrimtar e poet falkonar, rruga “Nënë Tereza” e sheshi “Skanderbeg”.

I ndodhur në sheshin “Skanderbeg” me kokën e ngritur lart mund të admirosh në distancë një nga pamjet më të bukura të Fallkunarës. Quhet “Castellucio”, vendi piktoresk që çdo banor në shesh të fton ta vizitosh. Është një masë gjigande shkëmbi i lartë 50 metra, pak i përkulur para, që i ngjan një kulle shkëmbi të mbirë nga toka. Nuk është një ndërtim i epokës mesjetare, siç mund të mendosh në vështrim të parë, nuk ka as urë e as kullë brenda tij, është një krijim i natyrës veshur nga të gjitha anët me gjelbërimin e bimëve të zonës. Për t’u ngjitur deri aty mjaftojnë 127 shkallë guri e në pikën e tij më të lartë është vendosur një kryq i madh çimentoje. Pak shkallë poshtë kryqit ndodhet një kishë e vogël “Madona dell’ Assunta” e ndërtuar më 1544, e pranë saj një hark me formën e një kulle ofron përballë dy kambana, që në një anë të tyre shënojnë datën 1757.

Zona ku ngrihet “Castellucio”, quhet nga banorët “Kurtina” emër që i ka nominativ të tillë gjithë lagjes përreth. Çdo vit në ditën e Pashkëve, mblidheshin aty gjithkush që ka marrë pjesë në ceremoninë e quajtur “Motrat” duke konsumuar drekën me bazë vezë të gatuara në furrë, salsiçe e pije vendase. “Motrëmat” është një ceremoni e rizbuluar pak kohë më parë në Fallkonarë, e rinovuar në thjeshtësinë e saj e në respekt të kuptimit të saj autentik. Ashtu siç ndodhte në kohët antike një grup vajzash e djemsh, pasi kanë marrë pjesë në meshën e Pashkës, kanë rrethuar altarin më të lartë të kishës ku është vendosur një kryq.

Mbi të vendosin dorën e tyre të djathtë duke krijuar një grumbullim duarsh. Ceremonia kërkon që lartësia e duarve të arrij atë të kryqit e veç atëherë një djalosh e puthte atë e më pas të gjitha vajzat, që quheshin mes tyre motrëmat, e djaloshi i ri thërritej vëlla. Ky rit që veç një betim ku çdo i ri i premtonte tjetrit e bashkërisht impenjoheshin dikur për ta mbrojtur Shqipërinë përherë nga pushtimi turk. Sot është një thirrje e arbëreshëve ndaj atdheut të tyre, për të vazhduar e për te jetuar në traditat, zakonet, gjuhën e historinë e tyre.

Fallkonara është përbërë si çdo qendër urbane nga lagje, secila e quajtur me emra që kujton shtatë familjet e para që e themeluan si qytezë, por dhe njerëz të rëndësishëm të jetës sociale, fetare e politike të saj, si dhe kushtëzuar nga prezenca e një çezme apo të një kishe.

Por gjitonia është një prezencë e fortë e ende e pranishme jetën e arbëreshëve, një përbërje më intime e më thjeshtë e jetesës urbane të qytezës. Çdo gjitoni ka sheshin e saj ne formë rrethi, me shtëpitë përreth me shkallë jashtë e plot lulemëllage, karafila e lulebore që i zbukurojnë. Mbajnë emra të ndryshëm si “Dera e Baut”, “Mbrunkunxhilli”, “Kasteli”, “Kurtina”, “Kroi i vjetër” etj. Rregulli kryesor i gjitonisë kërkonte e impononte që në raste vdekjesh, fatkeqësisht natyrore, apo nevojëshmëri të rëndësishme të liheshin mënjanë mëritë e grindjet e të jepnin secili kontributin e tyre duke shprehur një solidaritet të sinqertë.

Në sheshin e gjitonisë kujton Mikele ka dëgjuar për herë të parë historinë e princit Skanderbeg, përralla e legjenda të treguara me zërin e pleqve.

Udhëza e bukur, Mbikatundi, Kaprikatundi, Kroj i Bardhë, Shoshi i Djallit, Kaiëndulla, Prroi Markes, Hjimaza, Kori Moll, Fikthi, Shola Belës etj janë disa toponime vendesh rreth e qark Fallkunarës, lidhur secila me një histori antike. /Ora News/ KultPlus.com

‘Dhomë përqafimi’ kundër COVID-19 për të moshuarit

Në shtëpinë e të moshuarve në qytetin e Italisë, Montefalcione, është krijuar një “dhomë përqafimi” për banorët e qytetit të cilët nuk kanë mundur të përqafojnë të afërmit e tyre për shkak të pandemisë së koronavirusit të ri (COVID-19).

Propozimi u dha nga Konsorciumi A5 i Shërbimeve Sociale Irpinia në rajonin Avellino, në jug të vendit.

Me këtë zbatim u mundësohet njerëzve që jetojnë në shtëpinë e të moshuarve të përqafojnë, të flasin dhe të shtrëngojnë duart me të afërmit e tyre.

“Dhomat e Përqafimit” janë provuar dhe testuar në shumë qendra në Italinë veriore.

Për të hyrë në këto dhoma me pjesë plastike, vizitorët veshin rroba mbrojtëse./atsh/ KultPlus.com

Shkrimtarja Ismete Selmanaj Leba vlerësohet me çmimin e rëndësishëm

Romani “Verginità Rapite” (Virgjëri të rrëmbyera) i shkrimtares shqiptare Ismete Selmanaj Leba është vlerësuar me çmimin e tretë në ndarjen e çmimeve ndërkombëtare të “Inventa un Film”, festivali më i rëndësishëm mbi filmat me metrazh të shkurtër në Itali.

Lajmin e ka bërë të ditur vetë Ismete Selmanaj Leba, e cila ka publikuar dhe analizën që juria italiane i ka dedikuar veprës së shkrimtares shqiptare.

“Përmes historisë së jetës së trazuar të Mirës, ​​të shoqes së saj Xhina dhe të atyre që, për të mirë ose për të keq, kryqëzojnë jetën e saj, autorja pikturon një afresk koral ndjellës të tranzicionit midis diktaturës së gjatë dhe brutale të Enver Hoxhës, dhe një demokraci e re (megjithëse akoma e brishtë), në një pasazh vendimtar në historinë dhe jetën e popullit shqiptar.

Lindja e një ndërgjegjësimi demokratik, aq e vështirë dhe e dhimbshme sa tkurrjet e një lindjeje problematike, mbivendoset në rilindjen njerëzore dhe civile të subjekteve të vendosur të bëhen më në fund qytetarë, në një komplot narrativ kompleks dhe të menduar mirë, i cili është sfondi i epikës dramatike të një tërë kombi.

Ajo tregon historinë e ndarjeve më mizore dhe të dhimbshme, atë midis një prindi dhe një fëmije, dhe të ndjekjes pa frymë të një bashkimi të trazuar, përmes faqeve plot informacione, referenca historike dhe vlerësime politike (shprehur nga protagonistët e historisë) dhe të ndara nga narrator. Të gjitha të futura dhe të shpërndara në ecurinë e komplotit në një mënyrë të ekuilibruar dhe në një mënyrë të tillë që të mos rëndojnë më së paku strukturën narrative, e cila, përkundrazi, përfiton prej saj, duke ndihmuar në rritjen e ndërgjegjësimit dhe pjesëmarrjes tek lexuesi.

Në fund ka kryesisht dy mësime që mund të kapen në tekst. E para është që dhuna nuk kalon pa lënë shenja mizore në mishin e gjallë të atyre që e vuajnë dhe kallo të ndyra në ata që e praktikojnë atë. E dyta është se ne kurrë nuk duhet ta humbasim besimin në fuqinë shpëtuese dhe rigjeneruese të dashurisë.

Shkrimi është i thjeshtë, i lirë dhe i pavarur nga ai prodhim letrar funksionalisht i efektshëm”, kështu e analizon Patrizio Pacioni romanin e shkrimtares shqiptare./ KultPlus.com