Ekspozita e kujtimeve të fëmijërisë

Gjatë ditës së djeshme është hapur “Panairit të librit të vjetër, të rrallë dhe të përdorur”, ku janë ekspozuar qindra libra të vjetër nga botues kosovarë. Panairi do të qëndroj i hapur deri të dielën më datën 27 shtator.

Panairi i librit të vjetër, të rrallë dhe të përdorur ka tërhequr një numër të madh të liridashësve që nga dita e djeshme. Një prej tyre është edhe profesori universitar dhe shkrimtari, Rrahman Paçarizi i cili ka shkruar se ky panair e ka rikthyer atë në bibliotekën e tij të fëmijërisë.

Më poshtë mund të lexoni shkrimin e tij të plotë:

Ekspozita e kujtimeve të fëmijërisë

Malësorja (e Nazmi Rrahmanit), Pinoku (Carlo Colodi), Debatik (Selman Vaqari), Të munduarit (Hasan Petrela) Ese mbi letërsinë (Sabri Hamiti)… Veprat letrare që i kam lexu shumë herë – nuk gaboj nëse them dhjetëra herë – i gjeta në ekspozitën e organizuar nga Berat Dakajj dhe Shtëpia Botuese Armagedon, ku unë e sprovova veten me një prozë më të gjatë. Jo se nuk kam mundë me i gjetë këto vepra që lidhen fort me fëmijërinë time, por këtë herë i gjeta botimet që i kam pasë në bibliotekën shumë të pasur të babës tim, të djegur deri në faqen e fundit. Me t’i parë ato libra, m’u duk sikur m’u kthye biblioteka e fëmijërisë, m’u kthyen librat e renditura sipas qejfit tim, vitrina  ngjyrë bordo të shkëlqyeshme, sikur m’u kthyen edhe fotografitë e djegura, dorëshkrimet e babës, studimet e tij kurrë të botuara që e kisha andërr me i botu ndonjëherë, pa lejen e tij…

Teksa e shikoja ekspozitën e shihja një fëmijë që rendiste librat në rafte, herë sipas rendit alfabetik, herë sipas pëlqimit tim, herë sipas trashësisë së librit, herë sipas asaj se sa herë i kisha lexu, herë sipas ngjyrave. E shihja një fëmijë që mbante shënim për të gjitha librat e lexuara, duke u krekosur në shkollë me numrin e romaneve të lexuara… Pastaj e shihja veten para shtëpisë së djegur… duke u ngjitë shkallëve deri në katin e dytë në dhomën e vogël (ashtu i thoshim dhomës së mbushur me libra ku ishte vetëm një kanape) të mbushur tashmë me hi librash të djegur, ku asnjë faqe s’kishte shpëtu dhe asnjë fotografi në sirtarët e poshtëm të vitrinës. Si me ta fshi kujtesën me një komandë të gabuar dhe pastaj me u përpjekë me shpëtu ndonjë ”file”, libër jo se jo, po ndonjë fotografi që  nena e kish marrë me vete duke ikur maleve e pastaj në Fier…  Kur e pata lexu romanin “Talianka” të Agron Gashit, e pata veçu pjesën kur hyjnë në një shtëpi pas luftës dhe gjejnë një dhomë librash. Ajo pjesë ishte ekstratematike dhe jashtë motivit kryesor të romanit, por mua më pati bërë për vete mënyra e përshkrimit të dhomës me libra. Tash, më duket se më shumë më ka bërë për vete njëjtësimi me dhomën e librave, mënyra e rrëfimit për renditjen e librave, inventari që Agroni i bën bibliotekës së kushedi se kujt…

Mikut tim, Albin Mehmetit, që e ndihmonte Beratin për ekspozitën, i thashë të m’i ndante disa libra – ato që i përmenda dhe disa libra të gjuhësisë, botimet të vjetra, të Çabejtë, të Rrotës e të Cimohovskit, por edhe studimin e Rexhep Ismajlit për poezinë e sotme arbëreshe.

Një të premte vjeshte s’e kisha menduar të ma kthente kujtesën e fshirë të librave që brezave të rinj mund t’u duket patetike. Faleminderit Berat!/ KultPlus.com

“Znj. Ministre, çliroji mësuesit, ata nuk ndihen mirë si trup elektoral”

Rrahman Paçarizi

E dashur ministre e arsimit znj. Bajrami

Ky tekst,në kohën kur u shkrua (në shtator 2017) e kishte titullin “I dashur minister i arsimit, cilido që je”, meqë asokohe ende nuk dihej se cili do të ishte ministri i arsimit. Fatmirësisht tani e dimë kush është ministri. Mua më vjen mirë që jeni Ju, për sëpaku tri arsye: 1. Jeni mësimdhënëse në Universitetin e Prishtinës; 2. Keni përvojë të menaxhimit të së paku një ministrie; 3. Mbaj mend kohën kur kam raportuar në emër të Bordit të RTK-së, te Ju kam gjetur kritikuesen e ashpër, por profesioniste dhe të paanshme.

Tani, me lejoni, t’jua përsëris letrën (me ca ndryshime referencash), të cilën ministri i shkuar mund të mos e ketë lexuar fare:

Besoj që në momentin që e ke pranuar postin e ministrit, e di se në ç’gjendje është arsimi në Republikën e Kosovës. E di që ke ekspertizë në këtë fushë, por kjo s’ka shumë rëndësi në një qeveri ku postet duket të jenë krejt politike. Tekefundit, edhe disa nga paraardhësit tu kanë qenë me ekspertizë të mjaftueshme dhe profesorë universiteti, por ja që gjendja është kjo. Në një situatë të tillë, shpresoj që të jesh e fuqishme dhe të mos lejosh që rreth vetes të kesh informatorë të kryetarit të partisë sate, të shefit tënd zyrtar ose jozyrtar – kjo i ka fundosur ministrat e deritashëm të arsimit.

E dashur ministre,

Suksesi yt varet nga dashuria që ke për arsimin. Suksesi yt varet nga guximi yt. Suksesi yt varet nga vendosmëria jote. Suksesi yt varet nga ekipi që do ta kesh rreth vetes (përjashto zëvendësministrin që mund të jetë pjesë e pazarit për qeverinë). Duhet ta duash arsimin dhe t’i kesh fëmijët duke u shkolluar në Kosovë dhe gjithçka ta masësh me brengën tënde prindore (standardi i dashurisë ndaj atdheut tashmë është shndërruar në një idealizëm të rrallë për të cilin të përqeshin). Duhet të kesh guxim për të ndërmarrë veprime, të cilat mund t’i humbin vota partisë sate, por është çmim që do paguar. Mund të të mos zgjedhin kurrë më ministre, por më mirë një herë ministre e mirë, sesa ministre e recikluar dhjetëra herë. Shpërbërja e mbeturinave në sistemin e arsimit zgjat me shekuj, zonja ministre, ndaj kujdesuni që të mos na ndotet edhe më ky ambient. Vendosmëria jote është vendimtare për suksesin. Është vrapim në shtigje të gjata që kërkon mund, por gjithashtu është vrapim me pengesa e ato janë të shumta – militantët e partisë që duhet t’i punësosh e nuk duhet t’i punësosh; sindikatat që kujdesen për mirëqenien e mësimdhënësve e ti duhet të kujdesesh për cilësinë përpara mirëqenies së tyre dhe vota e partisë do të të sillen si gogolë kahdo që sillesh, pasi secili veprim yti idealist do t’i humbë vota partisë. Duhet të heqësh dorë nga mirënjohja ndaj partisë që të solli në këtë post, zonja ministre, pasi në dorën tënde janë rreth 300 mijë nxënës e studentë që ta kanë nevojën, pa çka se shumica dërrmuese e tyre janë fëmijë të prindërve që nuk të kanë votuar. Dhe, në fund, zonja ministre, suksesi yt varet nga ekipi yt, nga njerëzit që do të kesh rreth vetes. Qofsh a jo ekspert i arsimit (unë e që je) njerëzit rreth vetes merri njohës të fushës, njerëz që janë pjesë e arsimit, njerëz me dije e integritet që t’i trembin e largojnë militantët e partive, pasi vetëm ashtu mund të punosh. Sigurisht që këto ditë publikisht e jopublikisht do të të shkruajnë plot njerëz për të të dhanë “ekspertizën” e tyre. Harroji ata emra (edhe timin sigurisht) dhe merri idetë që t’i japin.

E dashur minister Bajrami,

Shkolla fillore në Kosovë e ka tashmë damkën e PISA-s. Pararendësi yt nuk i mori këshillat dhe gjendja e PISA-s vetëm sa u përkeqësua. Me llum partiak nuk fshihet ajo njollë. Më beso kur të them se as me floskula patriotike si abeterja e përbashkët, s’do të bësh gjë (nuk po them se Abetarja ka faj). E vërteta është se rezultatet e PISA-s nuk përmirësohen brenda një viti, por reforma e ka një afat fillimi dhe pastaj është e përhershme. Mësuesit janë konsideruar deri më tash trup elektoral. Të lutëm, mos i shih të tillë. Çliroji!

Shkolla e mesme është gati-gati hajgarellëk, ndërsa universiteti është vetëm gjithëpërfshirës. Universiteti si gjithëpërfshirje i konvenon politikës, por nuk është cilësor. Kosova që ka telashe ta ketë një UP-në cilësore, vështirë se mund të ketë kuadro të mjaftueshme (jo aso emergjente, se të tillë ka sa të duash) për t’i mbajtur shtatë universitete publike. Universitetet jopublike e kanë pasur shansin e tyre. U duhet dhënë shansi vetëm atyre që janë cilësorë. E di që është vështirë, se janë të fuqishëm financiarisht, por duhet të futen në sistemin e cilësisë, jo vetëm të kësaj formale, por edhe substanciale. Universitetet dhe shkollat jopublike janë rregullator i rëndësishëm i fushës së arsimit, por nuk duhet të jenë vetëm biznese. Ato që janë vetëm biznese e kanë kryer misionin e tyre – të tjerat kanë kontribuuar dhe duhet të vazhdojnë të kontribuojnë. Tekefundit shkolla jopublike ekziston vetëm për shkak të cilësisë – gjithëpërfshirja është veti e shkollës publike, zakonisht.

Fatmirësisht, mund të kesh në dispozicion disa organizata joqeveritare, të cilat për arsimin tashmë kanë bërë më shumë sesa vetë institucionet e shtetit. Mirëpo, sado të kenë vullnet, kapacitetet e tyre janë të kufizuara në regjistrimin e gjendjes, por kjo për ty është e mjaftueshme. Mos i largo dhe mbaji pranë vetes. Më beso, ashtu siç të kanë besuar qytetarët që të kanë votuar tash e sa mandate, zonja Bajrami.

E di që ke punë të vështirë. Zoti të ndihmoftë, nëse nuk e do ndihmën tonë!/KultPlus.com

Paçarizi: Askund në botë nuk ka ligj të veçantë për gjuhën standarde

Ka disa ditë që diskutohet nisma për të propozuar një ligj të ri, i cili mbron gjuhën shqipe. Këtë nismë e ka ndërmarrë Akademia e Shkencave në Shqipëri e cila ka deklaruar se do t’ia propozojë qeverisë shqiptare një ligj për ruajtjen dhe për zhvillimin e gjuhës. Kjo temë ka hapur shumë diskutime edhe mes gjuhëtarëve, studiuesve e profesorëve  në Kosovë.

Gjuhëtarë nga Universiteti i Prishtinës “Hasan Prishtina” thonë se gjuha jonë duhet të kultivohet dhe të mbrohet përmes mekanizmave të tjerë.


Profesori i Fakultetit të Filologjisë, Rrahman Paçarizi, kishte deklaruar me herët për medie se këto lloje zgjidhjesh e propozimesh për ligjet e mbrojtjes së gjuhës shqipe janë rezultat i  mungesës së kreativitetit dhe i mungesës së dijes së atyre që propozojnë këto ligje.

Sipas tij, gjuha duhet të kultivohet e të zhvillohet përmes arsimit gjuhësor, përmes mekanizmave të dijes, të cilët ndikojnë për ta zhvilluar gjuhën e jo përmes ligjesh, të cilat i sanksionojnë gabimet.

“Nga kush duhet ta mbrojmë gjuhën, nga folësit e saj? Nëse këtë ia thoni një sociolinguisti të huaj, që merr vesh sado pak nga gjuhësia, sigurisht që do t’ju shikonte çuditshëm ose edhe do t’ju rekomandonte ndonjë trajtim te psikologu”, kishte deklaruar Paçarizi.

Më tutje ai ka theksuar se në Kosovë dhe në Shqipëri nuk ka fare nevojë për ligj tjetër për gjuhën shqipe dhe se ligj të veçantë nuk ka askund në botë.

  “Të dyja shtetet i kanë ligjet e tyre për gjuhën, me të cilat përcaktohet se cilat gjuhë janë zyrtare në këto shtete. Ligj të veçantë për gjuhë standarde nuk ka askund në botë, mirëpo nëse ne duam të bëjmë një përjashtim nga bota, atëherë kjo është çështje tjetër”.

Më tutje ai ka thënë se Akademia e Shkencave ka edhe rekomandimet e Këshillit Ndërakademik të Gjuhës Shqipe, ku ka pasur diskutime dhe kundërshtim të plotë nga ana e akademikëve të gjuhës shqipe lidhur me këto nisma, të cilat janë edhe më të hershme./KultPlus.com

Rrahman Paçarizi: Rezultatet e PISA-s nuk përmirësohen me fushatë, por me përmirësim sistematik

Kosova nuk ka shënuar përmirësim të madh në rezultatet e testit ndërkombëtar PISA, tri vjet pas testit të parë. Madje në disa fusha ka edhe regres. Në listën mes 79 vendeve të botës, PISA e rangon Kosovën të tretën nga fundi dhe me një rezultat nën mesataren e vendeve pjesëmarrëse. Ajo lë pas vetëm Republikën Dominikane dhe Filipinet, shkruan KultPlus.

Për këtë rezultat ka reaguar edhe profesori i UP- së në Filologjik Rrahman Paçarizi. Ai ka thënë se rezultatet e PISA-s nuk përmirësohen me fushatë, por me përmirësim sistematik.

Ky është reagimi i plotë i Paçarizit:

PISA 2018

Rezultatet e PISA-s nuk permiresohen me fushate, por me permiresim sistematik. Fushatat jane mashtrime, jane perpjekje per te fabriku rezultat e jo perpjekje per rezultat.
Na qe i fabrikojme rezultatet e testit te matures do me thene qe kemi ndertu kulture te mashtrimit. E mashtrojme veç veten, pra.
PISA eshte alarm per ministrin e ardhshem te arsimit.
/ KultPlus.com

Promovohet “Shtatë udhë”, Rrahman Paçarizi shpalos shtatë rrëfime në romanin e ri

Shtatë udhë”, romani më i ri i studiuesit dhe shkrimtarit Rrahman Paçarizit, u promovua sot në Bibliotekën Kombëtare “Pjetër Bogdani”, në prezencë të akademikëve, profesorëve, studiuesve, studentëve dhe lexuesit shqiptar, shkruan KultPlus.

Romani më i ri, i shkrimtarit Paçarizi u prezantua nga katër recensione të studiuesve si, Bardh Rugova, Gëzim Aliu, Meliza Krasniqi dhe Agron Gashi, ku u hap nën prezantimin e Besim Abazit.

Njëzetepesë vjetët e krijimit letrar të studiuesit të linguistikës Rrahman Paçarizit, na vinë me veprën e tij më të re, ku shtatë rrëfimet e tij, i paraqesin lexuesit shqiptar temat si: besimi, dashuria, çmenduria, pushteti, lufta, liria, vdekja. Në shtatë rrëfimet që mund të lexohen një nga një, ndaras, apo si një tërësi, shkrimtari ynë, shfaqë një ndërthurje stilesh dhe një realizim gjuhësor që është gati tipik për një studiues të apasionuar të gjuhës.

Fjalimi i studiuesit Bardh Rugova, frazon që Paçarizi ka prodhuar një varg shkrimesh që nga fillimi i viteve 2000, dhe është e pritshme që dukuritë gjuhësore të jenë bartur edhe kur ai e shfrytëzon gjuhën për t’ia dhënë funksionin poetik, për të krijuar veprën e tij.

“maska e limonit” e Macarter Willer, nën habinë e tij për fshehjen nën maskën e limonit, që kishte lyer fytyrën gjatë plaçkitjes së bankës, identifikohet me efektin Dunnin-Kruger, njerëzit sa ma pak dinë, aq më të bindur janë në mos-dijen e tyre.

Bardh Rugova flet për preskpektivizmin, ku Rrahman Paçarizi ka luftuar për ti bërë vend dijes.

Recensioni i Gëzim Aliut, gjithashtu flet për strukturimin e veprës, ku tregon se përveç fiksionit në tregimet e shkrimtarit, kemi edhe elemente të forta autobiografike, që zhvendos ngjarjen në një të kaluar dhe të tashme, ku flet për Zotin dhe Njeriun, por edhe kritikon sistemin aktual të shoqërisë sonë.

Transformimet e jetës kosovare, me kujtimin mbi fshatin dhe doket, Paçarizit i ofron në një temë që e trajton në kujtimet e tij, të përjetuara dhe të imagjinuara.

Gjithashtu Meliza Krasniqi dhe Agron Gashi, me fjalë lavdi për profesorin Paçarizi, ngrehin lartë vlerën e veprës duke kërkuar prej lexuesit shqiptar që t’i kushtoj një vëmendje, pasi që ka një llojllojshmëri temash, të simbolikës së numrit shtatë, me gjenezë të librit Helena ime, i botuar në numrin e fundit letrare Jeta e re.

Rrëfimet mbi mëkatet, autokonfesione të shtatë udhëkërkimit dhe sprovave jetësore, shtatë shkallë Purgatori, shtatë ditë krijimi hyjnor, që krijojnë një sistem tregimesh rrjedhimisht si sistem libri, që në letrat shqipe na kujton shtatë pasqyrat e Narçizit të Koliqit.

Duke e krijuar një vepër të tillë, profesor Paçarizi i jep letërsisë shqiptare një pasuri, duke e bërë më të mirë letërsinë tonë, dhe duke e pas misionin e tij që jetën e lexuesit të e bëjë më të mirë. / V. Shabani / KultPlus.com

Rrahman Paçarizi promovon romanin “Shtatë udhë”

Shkrimtari Rrahman Paçarizi këtë të enjte do të promovojë romanin e tij “Shtatë udhë”.

Në Amfiteatrin e Bibliotekës Kombëtare të Kosovës ku edhe do të bëhet promovimi i librit, me këtë rast do të flasin shkrimtarët dhe studiuesit: Bardh Rugova, Gëzim Aliu, Meliza Krasniqi dhe Agron Y. Gashi.

Temat, motivet, ngjarjet në këtë roman janë, kryesisht, përjetime të autorit dhe të shokëve të tij. Ka tema dhe motive, persona dhe personazhe që janë marrë nga historia dhe nga artet dhe janë bërë prototipa në të shtatë rrëfimet e tij, në të cilët, për shkak të pronorit “im”, autori duket më i pranishëm në secilin prej tyre sesa familjarët dhe miqtë e tij, me të cilët diskuton për temat që i trajton e që janë, të rënda, të ndjeshme.

Zoti im, Helena ime, Çmendja ime, Pushteti im, Lufta ime, Liria ime, Vdekja ime janë rrëfimet e romanit, në të cilët ka dukuri abstrakte dhe konkrete; kujtime dhe përjetime tepër të rralla në vendin dhe shoqërinë tonë. Janë rrëfime dhe tregime që përbëjnë një roman tematik familjar, shoqëror dhe kombëtar. Narratori në to rrëfen për moshën e fëmijërisë, të adoleshencës, të pjekurisë; për mësimet në shkollën fillore, për mësimet në shkollën e mesme, për mësimet në fakultet, për raportet shoqërore, për punën dhe punësimet.

“Shtatë udhë” është një roman mbushur me psikologji, komedi, tragjedi. Me paqe dhe luftë.

Romani botohet më 6 qershor, në orën 10:00, në Amfiteatrin e Bibliotekës Kombëtare të Kosovës. / KultPlus.com