Gati Festivali i Këngës Arbëreshe

Në San Demetrio Corone, i njohur si Shën Mitri, në Kalabri, do të zhvillohet edicioni I 40-të i Festivalit të Këngës Arbëreshe.

Ky festival është ndër nismat e para dhe më të rëndësishme të organizuara nga shqiptarët e Italisë për të mbrojtur dhe promovuar trashëgiminë e tyre kulturore. Ai do të zhvillohet në datat 10, 11, 12 gusht. Festivali i arbëreshëve lindi si ide në vitin 1980, siç edhe ka nënvizuar krijuesi i kësaj ngjarjeje dhe juristi Giusseppe D’Amico, nga trashëgimia e pasur muzikore e arbëreshëve që përbëhej nga “vjershat” (këngë tradicionale) mjaft të përhapura tek të rinjtë. Në këtë mënyrë lindi nevoja dhe dëshira për të prodhuar këngë të reja si në tematikë edhe në ritme duke pasuruar muzikologjinë arbëreshe.

Ndër vite ky festival ka prodhuar qindra këngë të reja dhe ka promovuar në tregun muzikor, autorë e interpretues të rinj. Por njëkohësisht është bërë edhe “simboli” dhe “flamuri” i pasardhësve të Skënderbeut, një bashkësi e gjallë dhe moderne që ripërtërihet në traditë. / KultPlus.com

Arbëreshët e Italisë, një gur kujtese në peshoren e ndërgjegjes sonë

Nga Skender ASANI

Më shumë se 600 vjetë, menjëherë pas vdekjes së heroit tonë kombëtar Gjergj Kastrioti Skenderbeu, në Itali jeton një komunitet shqiptar i ardhur nga krahina të ndryshme të Shqipërisë, si dhe nga arvanitasit e Greqisë, kryesisht nga zona e Peloponezit, Epirit, dhe ishujt e Jonit.

Arbëreshët e Italisë sot paraqesin një subtrakt kulturor e tradicional mjaft specifik në saje të ruajtjes me dashuri e fanatizëm të gjuhës, kulturës, besimit, mënyrës së jetesës, dokeve, e zakoneve.

Ata e ruajtën me plot dashuri edhe emërtimin arbëresh, duke e bërë këtë emërtim edhe pjesë zyrtare të administratës vendore.

Deri më tani janë bërë shumë studime dhe janë organizuar një sërë konferencash shkencore, të cilat kanë hedhur dritë mbi profilin kolektiv e individual të arbëreshëve dhe këmbënguljen e tyre për të ruajtur identitetin dhe prejardhjen në një ambient të huaj. Dhe një nga pyetjet më të shpeshta që bëhet aktualisht në qarqet shkencore është se si është e mundur që një komunitet i ardhur nga jashtë të ruajë identitetin e tij gjuhësor e kulturor. Për rrjedhojë ka ardhur vetvetiu edhe përgjigja se ka qenë krenaria për vendin e origjinës, që u bë edhe motivi kryesor i letërsisë arbëreshe, pastaj kompaktësia e jetesës së përbashkët në vendin ku u vendosën, ato që ndikuan në ruajtjen e identitetit të arbëreshëve. Kjo përpjekje shekullore për t’u dukur ndryshe nga të tjerët, bëri që arbëreshët të identifikoheshin lehtësisht nga vendasit për shkak të gjuhës së veçantë që përdornin në komunikimin e tyre të përditshëm.

Të vendosur në Jug të Italisë, kryesisht në Kalabri, Sicili dhe në disa zona të tjera, arbëreshët patën një favor vet ambientin rural që ndikoi në mosndikimin e madh të kulturës italiane në jetën e tyre të përditshme. Prandaj ne sot kemi katunde të tëra arbëreshe, ku koloriti gjuhësor i arbërishtes përbën shenjën dalluese në tabela rrugësh dhe institucionesh.

Por ky realitet nuk është gjithkund i pranishëm dhe sidomos në zonat urbane ku u vendosën arbëreshët e ku kontaktet me vendasit ishin më të mëdha. Kjo ndikoi që përgjatë dekadave e shekujve, arbëreshët nuk mundën t’i shpëtojnë asimilimit dhe tani sipas një statistike që është bërë nga hulumtimet shkencore rezulton që rreth 30 lokalitete arbëreshe janë asimiluar dhe e kanë humbur gjuhën dhe identitetin e origjinës duke u integruar në atë italiane.

Prandaj ky është edhe motivi qendror që sivjet ITSHKSH në kuadër të Ditëve të Alfabetit të trajtojë pikërisht çështjet identitare që lidhen me letërsisë, gjuhën dhe traditën arbëreshe, si një përpjekje për të reflektuar në ndërgjegjet tona për një mobilizim më të madh në shpëtimin e këtij komuniteti nga kthetrat asimilimit. Kjo edhe për faktin se aktualisht në të gjithë Italinë njihen zyrtarisht 50 komunitete arbëreshe, në të cilat jetojnë si rezidentë rreth 100.000 shqiptarë të Italisë. Prej tyre më të dalluara janë disa qarqe apo regjione, ku arbëreshët janë vendosur më masovikisht siç janë Kalabria, me rreth 60.000 banorë, të vendosur në 30 komuna dhe 3 qendra më të vogla banimi, kryesisht në provincën e Kozencës. Një komunitet i madh është vendosur në ishullin e Sicilisë, pranë Palermos, por edhe në zonat tjera ku arbëreshët jan të shpërndarë dhe nuk janë kompakt si në Kalabri dhe n Sicili.

Nëse i hedhim një sy hartës demografike, do të shohim se komunitetet arbëreshe më të mëdha për nga numri i popullsisë dhe territorit janë Piana degli Albanese (Hora Arbëresh) në Palermo, Spezzano Albanese, San Demetrio Corone (Shën Mitri), San Giorgio (Mbuzat), San Sofia d’Epiro (Shën Sofia e Epirit), Vaccarizzo (Vakarici) në provincën e Kozencës, San Marzano di San Giuseppe në Taranto etj.

Ndërkaq komunitete të konsiderueshme arbëreshë gjenden edhe në qendrat e mëdha të metropolit në Itali, si në Milano, Torino, Napoli, Bari, Cosenza, Crotone dhe Palermo. Gjithashtu, komunitete arbëresh që mbijetojnë fort dhe mbajnë akoma të gjallë gjuhën, traditat dhe kulturën e jetesës të vendit të tyre të origjinës gjenden edhe në SHBA, Kanada, Argjentinë dhe Brazil, si rrjedhojë e emigrimeve kryesisht në fund të shek. XIX e fillim të shekullit XX.

Neve si studiues na takon të hedhim më shumë dritë mbi specifikat e mbijetesës arbëreshe nëpër shekuj. Na takon të zbërthejmë edhe më tepër vitalitetin e arbëreshëve, të cilët, për më shumë se 6 shekuj e ruajtën identitetin e tyre nëpërmjet përdorimit të gjuhës shqipe, traditave, zakoneve, kulturës e mënyrës së jetesës, besimit e riteve fetare etj.

Vetëm duke e studiuar më hollësisht këtë komunitet, siç do të veprojmë edhe në ditët në vijim, përmes kumtesave e kontributeve shkencore, do të nxjerrim si përfundim se arbëreshët e Italisë paraqesin një nga rastet unikale në botë në ruajtjen e vetëdijes dhe krenarisë së tyre kombëtare, në saje të përkushtimit që treguan poetët, gjuhëtarët dhe muzikologët arbëreshë. Ky kontribut kolosal i tyre ka ndikuar që në truallin arbëreshë të kryhen eksplorime të shumta gjuhësore, folklorike e etnografike edhe nga studiues shqiptarë e të huaj, të cilët dëshmuan për begatinë identitare që ruajtën arbëreshët, që ishte edhe një hallkë e fortë lidhëse në mes të truallit të origjinës dhe arealit kulturor evropian. Prandaj jo rastësisht romantizmi evropian së pari trokiti në dyert poetëve arbëreshë, siç ishte rasti me Jeronim de Radën dhe me poemat e tij të famshme “Këngët e Milosaos”, “Serafina Topia” etj.

ITSHKSH me plot vetëdije iu ka qasë temës bosht që lidhet me letërsisë, gjuhën dhe traditën arbëreshe me qëllim të sensibilizimit të opinionit shkencor dhe jo vetëm, që ky komunitet i ynë të shpëtojë nga tendencat e asimilimit që po ndodhin si rezultat i kontaktit me vendasit por edhe i globalizimit në çdo aspekt të veprimtarisë njerëzore.

Insituti ynë para dy vitesh realizoi një vizitë studimore në disa vendbanime arbëreshe të Kalabrisë dhe studiuesit tanë janë kthyer me mbresa të thella nga këto treva të cilat dëshmojnë për një prezencë mjaft vitale të elementit arbëresh. Nga kjo vizitë përpos mbresave të pashlyera, na mbeti vragë në shpirt edhe tendenca gjithnjë e në rritje e asimilimit të arbëreshëve, që po vjen si rezultat i problemeve ekonomike dhe të zhvillimeve të diferencuara Jug -Veri, ku nevoja për punësim drejt Veriut të Italisë apo vendeve të tjera, po e bën të veten dhe për pasojë elementi arbëreshë dalngadalë po shkrihet në ambientet e mëdha urbane të Italisë. Kjo ikje e tyre drejt Veriut të zhvilluar ka sjellë si rrezik permanent fenomenin e braktisjes së vendbanimeve historike të arbëreshëve.

Mospërdorimi i gjuhës në komunikimin e përditshëm është hapi i parë drejt asimilimit dhe humbjes së identitetit arbëresh. Fatkeqësisht me një fenomen të tillë u ballafaquan edhe shqiptarët katolikë të Shkupit, tash e disa dekada më parë dhe tani na kanë mbetur vetëm disa fotografi dhe kujtime nga ata, për të dëshmuar se në Shkup dikur, para një shekulli, kishim një komunitet aktiv që ishte zëri më autentik i prezencës shqiptare këtu.

Prandaj edhe përpjekja jonë si studiues në kuadër të ITSHKSH është e orientuar drejt mobilizimit shkencor për një ndërgjegjësim më të madh kombëtar në ruajtjen e identitetit dhe traditës së lashtë arbëreshe, një objektiv ky që do të shpërfaqet gjatë ditëve në vijim në kuadër të Ditëve të Alfabetit që fillojnë sot dhe përfundojnë më 22 nëntor. Shpresojmë që në këtë mënyrë arbëreshët e Italisë, me gjithë potencialin tyre kulturor, në të ardhmen të jenë një gur kujtese në peshoren e ndërgjegjes sonë.

(Fjalë rasti në hapje të manifestimit tradicional “Ditët e Alfabetit”)./KultPlus.com

Arbëreshët në Palermo prezantojnë historinë, kulturën, traditën e veshjet e ruajtura ndër breza

Komuniteti arbëresh (në Piana degli Albanesi) në provincën e Palermos të Italisë, tradicionalisht çdo fillimjanari gjatë festës së Teofanisë prezantojnë historinë, kulturën, traditën e veshjet arbëreshe të ruajtura në breza, transmeton KultPlus.

Kryetari i kësaj komune dhe anëtar i Këshillit Koordinues të Diasporës, Rosario Petta, tregon se organizimi i kësaj ceremonie është një nga festat më të përzemërta për komunitetin, pasi përmes saj paraqitet historia dhe origjina e këtij komuniteti arbëresh.

Ministri i Shtetit për Diasporën ka publikuar shkrimin e “Monrealpress.it”, ku theksohet se, edhe këtë vit festivali i Teofanisë u festua në Piana degli Albanesi, një qytet me origjinë Arbëreshe në provincën e Palermos, i cili sjell me vete historinë dhe traditat e veta dhe të paimitueshme.

Ngjarje liturgjike me përmbajtje të lartë fetare, historike dhe tradicionale, unike dhe tejet simbolike, e cila gjithnjë ka tërhequr vizitorë nga pjesë të ndryshme të Sicilisë dhe Italisë.

“Për të pasuruar dhe dhënë ngjyrën dhe çmueshmërinë e festivalit të Teofanisë, janë rrobat tradicionale të traditës arbëreshe, të veshura nga gra, burra dhe fëmijë, tërësisht të qëndisura me dorë në fije ari dhe zbukuruar me bizhuteri ari të punuar me dorë dhe gurë të çmuar. Djemtë dhe vajzat me kostum tradicional shpërndajnë portokallet e bekuara, dhe është e mundur të vizitohen muzetë dhe koleksioni i arit të “Gli Ori di Piana Lucito”, ekspozues të jashtëzakonshëm të argjendarisë së traditës së argjendarisë.

“Kjo është një nga festat më të përzemërta për komunitetin tonë – shpjegon kryetari Rosario Petta – pasi përfaqëson plotësisht sintezën perfekte të traditës sonë fetare, dhe përmbledh në vetvete theksin, solemnitetin dhe respektin e fortë për liturgjitë tona dhe për kulturën tonë karakteristike, plot evokime, histori dhe origjina që e bëjnë atë të pakrahasueshme”. /atsh/ KultPlus.com

Shqipëria realizon filmin për arbëreshet

Historia dhe jeta e komunitetit arbëresh do të tregohet edhe me anën e një filmi, që do të realizohet së shpejti, me titullin “Arbëria”, shkruan albinfo.ch.

Pikërisht për këtë film, ministri i Diasporës në Shqipëri, Pandeli Majko, ka pritur sot ekipin që po e realizojnë filmin, me ç’rast i ka përgëzuar për punën dhe idenë e tyre që t’i sjellin publikut një film mbi historinë dhe jetën brenda komunitetit arbëresh, të cilët ndër vite kanë ruajtur traditën dhe kulturën shqiptare, përcjell albinfo.ch.

“Filmi “Arbëria” tregon historinë e Aidës, stiliste e suksesshme, e cila zbulon origjinën arbëreshe përmes një udhëtimi në vendet e kujtimeve fëmijërore, ku njeh gjuhën, traditat dhe atmosferën në komunitetin arbëresh”, thuhet në njoftim.

Regjisore e këtij filmi është Franceska Oliveri./KultPlus.com

Thaçi: Në 614 vjetorin e lindjes së Heroit Kombëtar – Skënderbeut, prita motrat dhe vëllezërit tanë arbëreshë

Presidenti i Kosovës, Hashim Thaçi, sot ka pritur një delegacion të arbëreshëve të Italisë.

Në takimin e mbajtur me ta, ai ka përgëzuar për ruajtjen e traditave dhe kulturës shqiptare.

“Ndjehem shumë i nderuar dhe i privilegjuar që t’u drejtohem motrave dhe vëllezërve të gjakut dhe gjuhës sonë. Atyre që u bënë pishtar i ruajtjes dhe zhvillimit të vlerave kulturore mbarëshqiptare për më se 6 shekuj. Shqiptarët e çdo kohe dhe të çdo brezi, kudo që janë, ndihen krenarë me ju dhe kanë çfarë të mësojnë nga jeta, puna dhe vepra juaj, sepse ju jeni rrënjët tona të mirëfillta, origjinale, gjeneza dhe fillesa jonë”, u shpreh ai.

Kreu i shtetit ka thënë se arbëreshët janë shëmbëlltyra dhe modeli i shqiptarëve pa ndikimin e pushtimit 500 vjeçar otoman.

“Ju jeni fija e pashkëputur dhe e mirëfilltë e qytetërimit shqiptar. Keni ruajtur gjuhën e të parëve tanë, traditat, besimin, kulturën autoktone, mbi të gjitha perlat folklorike: rapsoditë dhe vallet. Rapsoditë dhe vallet arbëreshe kanë qenë dhe mbeten perla unike të kulturës shqiptare. Ato i kanë kapërcyer kufijtë e Italisë së Jugut dhe këndohen kudo ndër shqiptarët, në dasmat dhe gëzimet e tyre”, ka thënë ai.

Presidenti Thaçi i ka thënë delegacionit arbëresh se si në të kaluarën, ashtu edhe sot, në kishat tuaja ruhen shenjat shqipe.

“Nga ju dolën figura të mëdha që u bënë frymëzimi i kombit dhe më gjerë. Arbëreshët kanë qenë gjithmonë një faktor pozitiv në Itali. Keni kontribuar në jetën politike dhe kulturore të Italisë. Ta përmendim këtu Françesko Krispin, i cili ka luajtur një rol të madh në lëvizjen për bashkimin e Italisë. Ai u bë kryeministër i vendit dhe ishte bashkëpunëtor i ngushtë i Xhuzepe Garibaldit. Po kështu një shembull i pjesëmarrjes së arbëreshëve në sferën politike italiane është edhe Antonio Gramshi e shumë figura të tjera”, shtoi ai.

Sipas Thaçit, Arbëreshët i kanë dhënë kuptim lëvizjes më të rëndësishme politike dhe kulturore shqiptare Rilindjes Kombëtare, në krye me kolosin e letërsisë Jeronim De Rada, i cili është themelues i letërsisë moderne shqipe.

“Ne sot jemi krenarë për kontributin që ju vazhdoni të jepni në atdheun tuaj të dytë, në Itali. Vlerat e padiskutueshme intelektuale dhe kulturore të arbëreshëve kanë qenë një faktor i rëndësishëm në pozicionimin e Italisë krah vendeve që përkrahin vlerat demokratike dhe lirinë e popujve, duke bërë që Italia të rreshtohet ndër të parat vende që njohën Pavarësinë e Kosovës”, u shpreh presidenti Thaçi.

Thaço theksoi se populli shqiptar do t’i jetë përjetësisht mirënjohës punës dhe veprës së arbëreshëve të Italisë. / koha.net / KultPlus.com

Haradinaj emëron këshilltar të jashtëm një arbresh të Italisë

Kryeministri i Kosovës, Ramush Haradinaj, e ka emëruar këshilltar të jashtëm Rosario Petta, kryetar i Komunës Piana Degli Albaneze në Itali.

Haradinaj e ka pritur të premten mbrëma delegacionin e arbëreshëve të Italisë. Aty kryeministri tha se dëshirojnë që të bashkëpunojnë më shumë me arbëreshët e Italisë.

“Unë besoj qe lidhja jonë me ju nuk është vetëm lidhje e gjakut mes shqiptarëve, është edhe lidhje e shqiptarëve me Italinë. E kemi lidhë edhe më shumë Italinë me shqiptarët. Jam i bindur që Qeveria e Italisë e përkrah këtë lidhje. Dëshirojmë të ju përkrahim e ndihmojnë edhe në ruajtën e traditës, gjuhës, por dëshirojmë të shkëmbehemi në ekonomi e kulturë, dhe ndjenja njerëzore të dashurisë”, tha ai dhe shtoi se “ju jeni ata qe i kenë mbet besnik vetës”.

Ndërsa ministri i Diasporës, Dardan Gashi, tha se shpreson që këto ditë të organizuara për arbëreshët të jenë vetëm fillimi dhe shtoi se beson se këto aktivitete që i kanë filluar të jenë të përhershme.

Ndërsa kryetari i Komunës së Prishtinës, Shpend Ahmeti tha se ka shqiptarë kudo në botë.

“Jemi popull jo problematik, jemi popull paqedashës. Gati çdo i treti jeton jashtë vendit. Kudo shqiptarët janë të integruar. Shqiptarët nuk i kanë humbur traditat dhe vlerat”, tha ai.

Ndersa Rosario Petta tha se janë të nderuar për të gjithë respektin që u është bërë nga institucionet e Kosovës.

“Urojmë qe ky është fillimi i hapjes së rrugëve të reja mes arbëreshëve të Italisë dhe institucioneve të Kosovës. Kryeministri na tha mos të ndjehemi në territor të huaj, ne në fakt ndjehemi si në familjen tonë, na bëjnë të ndjehemi si në shtëpinë tonë, ndjehemi shume të unifikuar me ju”, tha ai

Filmi ‘Arbëria’, kushtuar kulturës Italo-Shqiptare dhe kthimit në rrënjët arbëreshe, shfaqet në kinematë italiane

Historia e komunitetit të shqiptarëve arbëreshë në Itali, lidhjet e tyre të forta me origjinën, traditat e kulturën që për gati 6 shekuj i mban të bashkuar me njëri-tjetrin në jetën e tyre të zakonshme në disa qyteze të vogla në jug të Italisë, është rrëfyer në një film kinematografik me metrazh të gjatë me titullin “Arbëria”.

Filmi po vazhdon të jepet në sallat kinematografike italiane në territorin e rajonit të Kalabrisë ku është pritur mjaft mirë nga publiku.

“Arbëria” është  realizuar nga skenaristja e regjisorja me origjinë kalabreze Francesca Olivieri, e cila jeton në  Francë dhe është prodhuar nga shtëpia kinematografike Open Fields Production në bashkëpunim Lucana Film Commision, Calabria Film Commision, Ministria italiane e Kulturës e nga Enti Publik i shoqatës së autorëve e botuesve italianë.

Në qendër të këtij filmi është historia e Aidës, një stiliste e suksesshme mode e cila jeton prej vitesh në një qytet metropolitan evropian. Aida me origjinë arbëreshe e lindur dhe e rritur në qytezën e vogël Shën Katerina Arbëreshe, e pozicionuar mes Calabrisë dhe rajonit të Basilicatës, pas vdekjes së babait të saj rikthehet në vendlindje.

Në një takim brezash ekskluzivisht femëror (nga e mbesa tashmë adoleshente të cilën e kishte lënë të sapolindur e deri tek halla e moshuar) Aida zbulon vetëdijen e përkatësisë së saj arbëreshe, krenarinë e harruar e përmes një udhëtimi në vendet e kujtimeve fëminore, gjen gjuhën, traditat e atmosferën e madhështisë së kulturës arbëreshe.

Roli i Aidës interpretohet nga artistja nga Roma por me origjinë kalabreze, Caterina Misasi, e njohur në interpretimin e disa filmave si “100 vitrinat”, “Një mjek në familje”, etj.

Në kastin e aktorëve merr pjesë dhe aktorja me origjinë shqiptare Brixhilda Shqalsi, këngëtarja e njohur arbëreshe Anna Stratigo etj. / KultPlus.com

OKB alarmon, shqipja e arbëreshëve të Italisë në rrezik zhdukje

Gjuha shqipe e arbëreshëve të Italisë është në rrezik zhdukje. Ajo është një nga gjuhët e përfshira në projektin e sapo lancuar nga OKB për shpëtimin e mbi 3000 gjuhëve ndër rreth 7000 që janë sot në botë.

Projekti “Endagered Languages Project” i realizuar nga një grup ekspertësh në fushën e edukimit, gjuhës e shkencës të OKB, në bashkëpunim me mjaft universitete të botës dhe motorin e kërkimit Google, ka si synim të mbajë gjallë memorien e së shkuarës përmes gjuhës e të sensibiliziojë opinionin publik botëror mbi problemin e gjuhëve në rrezik zhdukje.

“Me çdo gjuhë që vdes, humbet një trashëgimi e madhe kulturore”, nënvizojnë ekspertët botëror të gjuhës. “Humbet vizioni unik i botës, humbet dëshmia e shekujve të jetës.”

Njohja e ekzistencës së një gjuhe mund të jetë hapi i parë për t’i zgjatur asaj jetën.

Ekspertët e këtij projekti vënë në dispozicion të portalit të tyre materialin e duhur informativ mbi çdo gjuhë në rrezik, si dhe ftojnë partnerë e individë të jenë aktiv në kontributin e tyre në dhënien e informacionit të shkruar e audio viziv për çdo gjuhë në rrezik të lartë zhdukje. Ndërsa motori i madh i kërkimit Google, do të realizoj lancimin e këtij projekti dhe mbikëqyrjen e zhvillimit të tij në kohë afatgjate.

Sipas projektit “Endagered Languages Project” të OKB, në Itali gjuha e folur nga minoranca etnike arbëreshe është në rrezik zhdukje.

Informacioni i shpërndarë deri më tani nga ekspertët linguistik të këtij projekti, thotë se gjuha arbëreshe është një dialekt i Shqipërisë së Jugut e përdorur nga pakica etnike e arbëreshëve që llogariten të jenë sot nga 100 mijë deri në 200 mijë persona që jetojnë në të gjithë territorin italian përfshirë dhe ishujt. Shumica e arbëreshëve të Italisë është përqendruar në jug të vendit, në Kalabri e Sicili.

Gjuha e arbëreshëve të Italisë është e njohur nga shteti italian dhe e mbrojtur nga ligji 482 i viti 1999. Shpesh herë komunat e arbëreshëve të Italisë kanë kërkuar më shumë fonde nga qeveria italiane për ruajtjen e mësimit të gjuhës shqipe në shkollat publike.

Në nivel universitar në disa universitete italiane ekziston katedra e gjuhës shqipe si në Universitetin e Napolit, të Palermos, Cozencas, në Bari e La Sapienza në Romë/Shekulli. / KultPlus.com

‘Lule Lule’, kënga arbëreshe e kënduar nga Afroditi (VIDEO)

Kënga “Lule lule”, është një këngë mjaft e njohur dhe dëgjuar tek publiku shqiptar, shkruan KultPlus.

Kjo këngë është pothuajse 600 vite e vjetër ndërsa është krijuar nga Arbëreshët e Italisë, të cilët janë larguar nga Shqipëria gjatë pushtimit osman në shekullin 15.

Kjo këngë është kënduar e vazhdon të këndohet nga artistë të shumtë, por KultPlus po ju sjellë këngën e interpretuar nga këngëtarja greke Afroditi Manou.

Lule Lule
Ku vate moti
Oj ç’ish një herë
Qe u e ti vashë
Dushime shumë mirë

Ku vate moti
Qe nde tru me mbanje
E se disnje nga malli
Nj’ore çe menge me shinje

(refren)
E lule-lu
E lule-lule, macë-macë
E u per tij
E u per tij dal pace

E dal pac
E dal pac q ështe e vertetë
Se zemra i
Se zemra ime je ti vete. / KultPlus.com

“Udhëtim në Italinë e pakicës”, libri që flet për gjuhën e arbëreshëve në Itali

“Jemi duke u zhdukur” është një libër që tregon pakicat gjuhësore, një udhëtim nga Salento në Monte Rosa, në vendet e pakicave italiane gjuhësore, vende ku gjuha amtare nuk është italiane. Midis këtyre minoriteteve edhe ai Arbëresh, bën të ditur Ambasada e Shqipërisë në Itali nëpërmjet një postimi në Facebook.

Në rreth 6 shekuj nga migrimet që i sollën në Itali, gjuha dhe traditat arbëreshë ende rezistojnë, në shumë vende të rrethit jugor, por jo vetëm. Në Basilicata, për shembull, kur Valerio Yarroë dhe Emanuela Colombo ishin për të realizuar një nga raportet e përfshira në librin-reportazh, “Ne jemi duke u zhdukur – Udhëtim në Italinë e pakicës”, botuar nga CTRL.

Një udhëtim nga Salento në Monte Rosa, në vendet e Italisë të pakicave gjuhësore, vende ku gjuha amtare nuk është italiane.

Ne takuam folësit e fundit të gjuhës Walser, në luginat e larta të Piemontit. Occitanët, në Torino dhe Cuneo: gjuha e tyre është ajo e udhëtuesve të lashtë. Ne u ulëm në ishullin e San Pietro, në jug të Sardenjës, ku flitet tabarchino. Ne ishim në Basilicata, në territoret e arbëreshëve, pasardhës të popullatave që emigruan në Itali nga Shqipëria në shekullin e pesëmbëdhjetë. Dhe në qytetet e vogla të Pulias, ku ende mbijeton kriket: një gjuhë që ndoshta reziston që nga koha e kolonive të lashta të Greqisë ose që, ndoshta, u eksportua në Mesjetë nga Perandoria Bizantine.

Libri përmabn pesë raporte të nënshkruara nga pesë shkrimtarë: Franco Arminio, Viola Bonaldi, Nicola Feninno, Valerio Millefoglie, Mirco Roncoroni. Një pjesë e madhe fotografike nga Emanuela Colombo. Dhe shtatë përmbajtje të veçanta, të cilat tregojnë marrëdhëniet midis gjuhës dhe identitetit në territoret më pak të treguara të Italisë, edituar nga Jonathan Giardina, David Gritti, Alessandro Mininno, Gianni Miraglia, Alessandro Monaci, Luca Perri./KultPlus.com

Skuadra arbëreshe në Itali, ka simbol shqiponjën dhe i këndojnë Skënderbeut (FOTO/VIDEO)

Klube futbolli shqiptare nuk ka vetëm në Shqipëri dhe Kosovë, por edhe në Europë.

San Giorgio Piana është një ndër to. Skuadra aktualisht është pjesë e Kategorisë së Dytë siciliane dhe përfaqëson komunitetin arbëresh të Piana degli Albanesi (Hora e Arbëreshvet), në Palermo.

San Giorgo është një ekip tipik shqiptar, teksa në logo të fanellave mban shqiponjën, ngjyrat i ka kuqezi, ndërsa ultrasit i këndojnë Heroit Kombëtar Skënderbeut.
Edhe pse larg origjinës, lojtarët nuk harrojnë të flasin shqip në ekip, por jo shqipen zyrtare, por atë të vjetrën, gjuhën e Skënderbeut.

Fakti që ekipi luan në ligat inferiore nuk i ndalon tifozët që të shkojnë në stadium, përkundrazi ata janë gjithmonë aty, në mbështetje të skuadrës, duke kënduar për ngjyrat kuqezi.

Newsport.al sjell disa nga fotot dhe videot e skuadrës dhe tifogrupit ”Ultras Curva West”. / KultPlus.com


Haradinaj: Arbëreshët e Italisë kanë qenë gjithnjë burim frymëzimi për shqiptarët

Kryeministri i Kosovës, Ramush Haradinaj, gjatë qëndrimit në Itali, zhvilloi sot një takim të veçantë me përfaqësuesit e arbëreshëve të atjeshëm.

Haradinaj “vlerësoi lartë angazhimet e tyre të pareshtura për të ruajtur dhe kultivuar identitetin kombëtar shqiptar”, bën të ditur një njoftim nga Qeveria.

Haradinaj tha se arbëreshët e Italisë kanë qenë gjithnjë burim frymëzimi dhe fuqie për gjithë shqiptarët.

“Kosova po i bashkohet familjes së popujve evropian dhe kjo i forcon edhe më shumë lidhjet tona shpirtërore dhe kombëtare”, tha kryeministri Haradinaj.

Me qëllim të ruajtjes së kulturës dhe fuqizimit të raporteve ndërmjet Kosovës dhe arbëreshëve në Itali, Haradinaj ftoi përfaqësuesit e organizatave kulturore arbëreshe që të vizitojnë sa më shpesh Kosovën.

“Për mua është një moment domethënës qëndrimi me ju sot. Ju e keni mbijetu ndër shekuj identitetin, gjuhën, vlerat shqiptare dhe kristiane, të trashëguara që atëherë. Dëshiroj të ju them se ne ju çmojmë shumë”, tha Kryeministri Haradinaj në një bashkëbisedim me arbëreshët e Italisë por edhe kosovarë që prej kohësh jetojnë në Itali.

Kryeministri po ashtu tha se marrëdhëniet me komunitetin arbëreshë të Italisë janë shumë të rëndësishme, dhe në këtë drejtim shqiptarët duhet t’i intensifikojnë ato, me qëllim ruajtjen e kësaj pasurie kulturore e kombëtare, por edhe kultivimin e miqësisë së ndërsjellë.

Haradinaj vizitoi edhe Kishën Katolike Abreshe Shën Thanasi dhe Kolegjin Grek, ku u njoftua për së afërmi me vlerën historike dhe kulturore të këtyre dy monumenteve nga intelektuali arbëresh Domenico Morelli. / KultPlus.com

“25 gërsheta”, tre arbëreshë në Tiranë sjellin këngët e traditës me motive rok (VIDEO)

Janë arbëreshë dhe këndojnë në gjuhën e tyre. Këngë që ne dhe ata përtej detit, i kanë trashëguar brez pas brezi.

Njihen në Itali si Peppa Marriti Band dhe janë unikë në atë që bëjnë. Sepse nuk bashkojnë vetëm muzikën rrok dhe atë reage, por edhe sepse këndojnë në një gjuhë të veçantë. Ata këndojnë këngë arbëreshe.

“Unë kam mësuar arbërisht nga nëna ime. Ajo është me origjinë shqiptare e në shtëpi më fliste gjithnjë në gjuhën arbëreshe. Madje edhe kur dilnim jashtë komunikonim në këtë gjuhë. Ne që kemi lindur në vendet arbëreshe, gjithnjë pyetemi nga fqinjët e qytetarët e vendit ku jetojmë: Si ka mundësi që flisni një gjuhë si kjo? Çfarë gjuhe është? Është një gjuhë e vjetër? Arkaike, i përgjigjem gjithnjë. Është një shqipe e vjetër kjo që flasim ne, një shqipe që ka 5 shekuj që mbijeton. Kush jam unë që të mos ia përcjell fëmijëve të mi?”

Thonë se për brezin e ri muzika arbëreshe duke më interesante kështu, pra, pak më rrok.

Angelo Conte nuk është i vetmi që kupton, flet dhe këndon në gjuhën arbëreshe. Edhe violinisti i bandës Pino Murano rrëfen për Vizion Plus se muzika e trashëguar e ka ndihmuar të mos e harrojë gjuhën e gjyshërve dhe prindërve të tij.

Francesko nuk është i vetmi Italian në bandë. Demetro është rritur me shokët e tij arbëreshë dhe pjesë të kohës së lirë kishin jo pak herë këngët arbëreshe.

“Kur regjistruam këngët e para isha shumë entuziast, edhe pse ishin këngë që nuk vinin nga tradita ime. Tani jam përfshirë në to. Ndoshta edhe sepse janë krijimet tona. Secili nga ne ka një pjesë muzike në to. Sepse ne të gjithë punojmë bashkë me tekstin, me muzikën, me alternimin e rrokut dhe elementeve rege. Jemi të gjithë në një, me emrin Peppa Marriti”.

Për tre arbëreshët kjo nuk është hera e parë që vizitojnë Tiranën. Dëshira për të njohur trojet e të parëve i ka sjellë edhe më herët në Shqipëri. / KultPlus.com