Nëse do të rris ndonjëherë një vajzë…

E dashur çupkë që ke filluar të lexosh këto rreshta!

Qofsh adoleshente në fshat; qofsh grua në mes të qytetit me shkollim e karrierë; qofsh e kamur që ditën që erdhe në Tokë dhe mbase babai të thërret princeshë; jeta për ne është në 100% të rasteve me shumë më shumë gropa, ferra e tehe se për meshkujt që na rrethojnë.

Shpirti ynë e di.

Disa nga ne as jemi të vetëdijshme, e marrim këtë jetë siç na e japin, dhe pas gjimnazit koha për aktivizëm tretet me shpejtësi marramendëse. Disa nga ne të tjerat na del gjumi rëndom të mërkurën në 2 të natës, pasi na kujtohet një ndodhi në oborr të lagjes kur ishim 11 vjeç, dhe vetëm sot i japim dum se pse ka ndodhur: asgjë më shumë as më pak se dallim gjinor, mësuar që në djep.

Nëse mua sot, mbi 3 dhjetëvjeçarë në këtë Tokë, e vetëdijshme, dhe pa asnjë lloj energjie për të toleruar më diskriminim gjinor… Nëse mua do të më jepej shansi të lëmoja një vajzë gati për ta lëshuar më pas në jetë…

Do t’i çaja kokën.

Nuk do e lija rehat.

Do më mbyllte derën e dhomës me çels.

Të gjitha hilet që mësoj çdo ditë, do ia jepja pa më pyetur fare.

Do i rrija si hije nga mbrapa jo për ta ruajtur, po për t’i thënë si duhet të reagojë në këtë botë të pabarabartë.

Do e mësoja si kur t’i thonin djemtë e lagjes që futbolli nuk është për të… T’ua merrte topin e të vizatonte mbi të një penis me manikyr e t’ia mbushte me xixa.

Kur t’i thonin në park apo plazh “Ku e ke mamin?” T’i thoshte “Kam dhe baba. Ai kujdeset për mua madje më ndërron të mbathurat”.

Kur t’i thoshin mos të shëmtohej e të prishte gojën se gocave s’i ka lezet… Të lëshonte gjithë arsenalin e fjalëve të pista që do ia mësoj unë, plus ca spërdredhime mimikash.

Po t’i thonin ti s’je si gocat e tjera, je si çun… T’u thoshte “Kurse ti je identik si çunat (apo vajzat) e tjerë/a.”

Kur t’i thonin zysh-ndrikullat në shkollë “pse i ke hequr vetullat”… T’i thoshte “më trego rregulloren ku ndalohet. Për të gjitha gjinitë e klasat”.

Nëse dikush guxon ta quajë “Kur*ë”, ajo t’i thotë “Si çdo mashkull i familjes tënde”.

Do i thoja të rregullojë krevatin pasi rrëmuja di me qenë dhunë, dhe jo sepse është gocë.

Do e mësoja të gatuante e të pastrojë sepse në një pike të jetës do i duhet.

Siç po ia mësoj dhe djalit.

E nëse gatimi s’e tërheq, në dreq me të. Fito aq sa mos të kesh nevojë të gatuash kurrë, pra.

Do e mësoja që pavarësia financiare është liri thelbësore.

Kur t’i mblidheshin meshkujt si miza pas …. kur ajo del nga vendparkimi, të ulë xhamin ngadalë, dhe t’u tregojë gishtin e mesit me buzëqeshje teksa i përshëndet me dorën tjetër.

Do e mësoja të ulej nëpër dreka e darka në karriken në vendin më të palëvizhshëm, në mënyrë që mos ta thërrasë njeri lart e poshtë për të larë enë e për të shërbyer; por ajo të merrte pjesë nëse ka dëshirë.

Nëse ajo është hetero dhe i dashuri kërkon që ajo të ndryshojë qoftë dhe modelin e flokëve… Ta lërë direkt.

Nëse ai tenton të kontrollojë çfarë bën ajo dhe ku është…. Ta lërë direkt.

Nëse ai nuk tregon asnjë lloj altruizmi në shtrat… Ta lërë, e ta turpërojë publikisht.

Do e mësoja që kur t’i thoshin “Aha je me ato”, t’u thoshte “Po, o karafil pa erë që s’njeh anatominë e gruas”.


Do e mësoja të  paketonte lehtë, të mbushte çantën pas shpine pa harruar buzëkuq e parfum, dhe të bridhte të 5 kontinentet duke fishkëllyer pa gishta.
.
Do e mësoja të pyeste veten: a do martesë? A do fëmijë? Dhe nëse ka diku një zë që mezi dëgjohet dhe që thotë “jo”… Atë zë ta hipë në podium për një rrëfim të plotë.

Do e mësoja që nëse do ketë fëmijë dhe do e rrisë me dikë… Atëherë nuk ka më pak se 50/50 për ndarje detyrash.

Do e mësoja të punonte, punonte e punonte.
Të mos nënshtrohej në asnjë rrethanë, të jepte mendimin pa asnjë tremë, dhe të merrte vendime pa kthyer kokën prapa, pa u destabilizuar nga askush, përveç nga zëri i saj i brendshëm i së vërtetës.

Nëse ndonjëherë do rris ndonjë vajzë… Do i mësoj që gjinia… E çfarë është gjinia?

ASGJE. /laralarablog/ KultPlus.com

‘Për shumicën e grave të cilat rritëshin në vitet e 40-ta titulli më i rëndësishëm nuk ishte diploma, por të jesh e martuar’

Nga Sarandë B. Rugova

Ruth Bader Ginsburg  vdiq dje në moshën 87 vjeçare. Ishte gjyqtarja e dytë grua në  histori e cila shërbeu në Gjykatën Supreme të  Shteteve të  bashkuara. Që nga viti 1993 u bë zëri i fuqishëm i drejtësisë  për barazi gjinore, interesin e gruas dhe të  drejtat civile si dhe liritë.

 Duke qenë e hapur në  lidhje me sfidat, diskriminimin gjatë  rrugëtimit të  saj profesional, ne kemi kuptuar shumë  për jetën e Ginsburg dhe realitetin e vështirë  të  viteve të 90-ta apo edhe të padrejtësive të mëhershme me të cilat përballëshin gratë, ato që luftonin për edukim dhe pavarësi.

Gjatë studimeve të saj në  Shkollën e Drejtësisë së  Harvardit, Ruth Bader Ginsburg rrëfen se si ishte një nga nëntë  gratë  në  mesin e pesëqind studentëve burra. Ato gjykoheshin dhe akuzoheshin për profesion që kishin zgjedhur, për të cilin nuk mund të jetë  e mjaftueshme një  grua dhe natyra e të cilit është e krijuar vetëm për fuqinë një burri. Diskriminimi kishte shkuar edhe mëtej, ku studenteve nuk u lejohej të shfrytëzonin degët e njëjta  të  bibliotekës të  cilat përdoreshin nga studentat mëshkuj.

 Gjyqtarja Ginsburg qysh në fillimet e saja kishte qenë  konsistente në  qendrimin e saj, studioi në  universitete më  prestigjoze të të  gjitha kohërave, Harvard dhe Columbia, dhe si një  grua e etur për dije dhe edukim, si grua me qëllim për të  ndryshuar botën e egër të  pabarazisë  si dhe për të  cunguar atë jodemokratike. Andaj, me shkollimin e lartë dhe si një figurë e  pamposhtur, jo vetëm që  arriti qëllimin e saj për të  udhëhequr një  sistem të  tërë  gjyqësor në  shtetin më  të  fortë  të botës, por edhe bëri revolucion në sistemin e drejtësisë, i dha kahje krejtësisht tjetër, ngriti figurën e gruas dhe theu barrierat e pabarazisë gjinore.

‘Në të pesëdhjetat, kompanitë tradicionale të drejtësisë vetëm sa kishin filluar të  punësojnë  hebrejë…Por, të  jesh grua, hebre, dhe nënë, ky kombinim ishte diçka edhe më shumë.’, ishte shprehur Ginsburg.

Edhe në moshë  të  shtyrë, deri në  moshën 86 vjeçare ka vazhduar të  punoj për barazi gjinore, si gjyqtare në  Gjykatën Supreme. E pakënaqur me presidentin aktual, Donald Trump, një  ditë  para vdekjës la një  deklaratë  në  të  cilën shkruan që  mos të  zëvendësohet nga asnjë gjyqtar deri sa të zgjidhet Presidenti i ri.

Më poshtë ua sjellim disa nga deklaratat më të  fuqishme dhe inspiruese të Ruth Bader Ginsburg.

‘Nëna ime më ka thënë vazhdimisht dy gjëra. Njëra ishte që të  bëhëm një zonjë, dhe tjetra që  të  jem e pavarur. Të studiosh për drejtësi ishte e pazakonshme për gratë e gjeneratës sime. Për shumicën e grave të  cilat rritëshin në  vitet e 40-ta titulli më  i rëndësishëm nuk ishte diploma, por të jesh e martuar.’

‘Andaj, tani përceptimi është po, gratë janë këtu për të qëndruar. Dhe kur më pyesin ndonjëherë ‘Kur do të jenë  mjaft gra në  Gjykatën Supreme?’ e unë përgjigjem ‘Kur të  jenë  nëntë,’ata shokohen. Por, kur janë  nëntë  burra, askush nuk e bën asnjë pyetje për ata.”

‘Disidentët flasin për një  epokë  të  ardhshme. Nuk është e thjeshtë  për të  thënë, ‘Kolegët e mi janë gabim dhe unë  do ta bëja në  këtë  mënyrë.’ Por, mosmarrëveshjet e mëdha bëhen mendime të  gjykatës dhe gradualisht me kohën këndvështrimet e tyre shëndërrohen në këndveshtrime dominante. Pra, kjo është shpresa e kundërshtarit: që ata nuk janë  duke shkruar për sot, por për të  nesërmën.’

‘Kërcënimi më i madh i lirisë  është  një  popull i dobët; diskutimi publik është  dëtyrë  e politikës: dhe kjo duhet të  jetë  parimi fundamental i qeverisë amerikane.’

‘Feminizmi…mendoj shpjegimi më i thjeshtë dhe njëri që e përfshi këtë ide, është  kënga të  cilën e këndon Marlo Thomas, ‘Të  lirë  të  jemi unë  dhe ti.’ Të  lirë  të  jemi, nëse ti je grua – doktoreshë, avokat, shef indian. Çkado që  ti dëshiron të jesh. Dhe nëse je djalë, dhe të  pëlqen të jesh mësues, infermerier, do të të pëlqente të  kesh një  kukull, kjo është  në  rregull gjithashtu. Nocioni që  secili duhet të jemi të  lirë  të  zhvillojmë  talentin tonë, çkado që  mund të  jetë ai, dhe mos të  jemi të ndaluar nga barrierat artificiale – barrierat e krijuara nga njeriu, sigurisht jo të  dërguara nga qielli.’

‘Do të doja të kishte një mënyrë që të mund të tundja një shkop magjik dhe ta vendosja përsëri kur njerëzit ishin të respektueshëm ndaj njeri-tjetrit dhe Kongresi ishte duke punuar për të  mirën e shtetit dhe jo sipas vijave të  partisë . Një ditë  do të  ketë  njerëz të  mirë, përfaqësues të mirë të  zgjedhur të  cilët do të  thonë, ‘mjaft me këtë  budallallëk, le të  jemi lloji i legjislaturës të  cilën Shtetet e Bashkuara duhet ta kenë.’ Shpresoj ajo ditë  do të  vijë  derisa unë  të  jem ënde gjallë.’ / KultPlus.com

Gjashtë gratë që ndryshuan botën

Kimistja polake që s’mund të frekuentonte universitetin, fizikantja hebree që urrehej nga nazistët, matematikania gjermane që askush nuk e donte, kristalografja angleze që ia vodhën zbulimin, ylli i Hollivudit që ishte inxhiniere ushtarake dhe teoricienia serbe që eklipsua nga i shoqi. Këto janë gjashtë gratë e shkencës që i hapën rrugë shumë të tjerave me vullnetin, zotësinë, talentin dhe kokëfortësinë e tyre.

Mari Kyri

Mbetet shkencëtarja më e njohur e 1900. Studioi në Sorbonë për fizikë e matematikë dhe ishte femra e parë që mori një katedër në këtë universitet. Futi konceptet si radioaktivitet, zbuloi poloniumin, emrin e të cilit e vuri në nder të atdheut të saj. Nuk i patentoi asnjëherë zbulimet, fitoi dy çmime Nobel një në fizikë dhe tjetrin në kimi. Vdiq nga anemia aplazike në 1934. Vajza e saj e madhe Irene fitoi edhe ajo një çmim Nobel në kimi në vitin 1935, vajza e dytë Eve ishte këshilltare e Sekretarit të Kombeve të Bashkuara. Mari përsëriste vazhdimisht një frazë: “Fizika është një gjë e bukur.”

Emmy Noether

Ishte matematikania më e rëndësishme e historisë, e urryer nga Hitleri, por mjaft e dashur nga Ajnshtajni. Lindi në Erlangen në Gjermani në vitin 1882, sot mund të thuhej se ishte e prekur nga sindroma e Aspergerit: vishej gjithnjë në të njëjtën mënyrë, nuk i kushtonte rëndësi pamjes, nuk i interesonte kontakti me të tjerët. Pëlqehej shumë nga studentët dhe asaj i atribuohet teorema e Noetherit. Albert Ajshtajni do të shkruante kështu pas vdekjes së saj: “Një e vetme, më në fund, është personi për të cilin ushqej një vlerësim të jashtëzakonshëm, bëhet fjalë për një matematikane të shkëlqyer…ishte një kokë e bukur dhe ka vdekur. Emmy ishte gjeniu më i madh matematikan me një edukim superior që iu dha edhe grave.” Ata që e qortonin se ishte një person obsesiv dhe mjaft i zakonshëm ajo u përgjigjej: “Një njeri gjykohet nga mendimet dhe jo nga thërrimet që lë mbi tavolinë.”

Rosalind Franklin

Lindi në Londër në 1920 është shkencëtarja që bëri të mundur zbulimin e ADN-së. Emri i saj lidhet me imazhet e defraksionit me rreze X të ADN. Dyshohet se të dhënat e saj u përdorën nga Watson dhe Crick për të përfunduar strukturën molekulare të ADN-së. Watson vite më vonë do të pranonte se kishte parë si vizion defraksiogramën e Rosalindës që tregonte strukturën helike të ADN-së. Ajo ia kishte treguar Maurice Wilkins, një koleg nga e njëjta shkollë. Nuk mbajti mëri për këto ngjarje. Vdiq në vitin 1958 nga një tumor në vezore, 4 vite para çmimit Nobel të Watson, Crick dhe Wilkins. Të atit i shprehej kështu: “Shkenca është jeta e të gjitha ditëve, nuk munden dhe nuk duhet të ndahen.”

Lise Meitner

Lindi në vitin 1878 në Vienë. Në vitin 1912 emërohet asistente e Maks Plankut, pastaj drejtoreshë në departamentin e fizikës në Berlin në 1918. Ishte gruaja e parë që mori një katedër në Gjermani. Bashkë me Otto Hahn shpjegoi zbrazjen atomike. Iu kushtua radioaktivitetit. Studimet e saj çuan në fuzionin bërthamor, për të cilën Hahn mori në vitin 1945 Nobelin. Ndërkohë që Hahn fitoi Nobelin, Lise fitoi anën e errët të zbulimit, u njoh si nëna e bombës atomike. Ishte promotorja e agjensisë ndërkombëtare për energjinë atomike në Kombet e Bashkuara që promovon përdorimin e paqtë nuklear dhe jo përdorimin ushtarak. Në epitafin e saj shkruhet: “Lise Meitner, një fizikante që nuk humbi kurrë humanizmin.”

Hedi Lamarr

Lindi në 1914 në Vienë dhe mori pjesë në filmin Ekstazë, me skena nudoje, e para skenë në historinë e kinemasë. Shkoi në Hollivud, pati 6 burra dhe disa të dashur. Megjithatë ajo njihet si inxhinierja nga Viena dhe është shpikësja e sistemit sekret të komunikimit, një sistem kriptimi i komunikimeve radio që sot përdoret për telefoninë celulare. Kur e pyetën se cila ishte gjëja që i pëlqentë më shumë u përgjigj: “Ta mbaj kokën të impenjuar me formula fizike ndërkohë që flas me meshkujt.”

Mileva Maric

Lindi në 1875 në Serbi, por viti më i rëndësishëm do të vinte kur në 1896 njohu Albert Ajnshtajnin dhe u martua me të e lindi tre fëmijë. Iu kushtua plotësisht të shoqit dhe kur fama e këtij të fundit arriti majat e larguan nga ajo për t’u martuar më pas me kushërirën e dytë, Elsa Einstein Löëenthal. Nga studimet e fundit dyshohet se Mileva, një mendje brilante në Politeknikun e Zyrihut mund të ketë patur ndikimin e saj në zbulimet e Ajnshtajnit. Hipotezë që mbështetet nga fakti se kur Ajnshtajni fitoi Nobelin në vitin 1921 ia dha të gjithë shumën e çmimit Milevës nga e cila ishte divorcuar. Mendohet se kjo shumë është një lloj kompensimi intelektual për punën e Milevës. Einstein- një gur. Kështu do ta përkufizonte çiftin e formuar nga ajo dhe Ajnshtajni, Mileva. / KultPlus.com

Feminizmi dhe zhvillimi i tij në tri valët e mëdha

Gratë kanë qenë ato që gjatë gjithë kohës u është dashur të luftojnë për të drejtat e tyre. Të luftojnë për atë që do të duhej ta kishin e të konsiderohej asgjë më pak e as më shumë se normale.

Feminizmi si frymë ka ekzistuar qysh moti, sepse njeriu është i lindur dhe i prirur të kërkojë e të mbrojë lirinë e vet, kur ajo mirret apo tenton të mirret nga të tjerët pa të drejt, shkruan KultPlus.

Në vijim, KultPlus ju sjell një histori të shkurtër rreth zhvillimit të feminizmit ndër vite.

Charles Fourier, një socialist utopik dhe filozof francez, i njihet merita se ka shpikur fjalën “féminisme” në vitin 1837 [5]. Fjalët “féminisme” (“feminizëm”) dhe “féminist” (“feminist”) për herë të parë u paraqitën në Francë dhe Hollandë në vitin 1872[6], Në Britani të Madhe në vitet 1890ta, dhe në Shtetet e Bashkuara në vitin 1910[7][8], dhe Fjalori Anglisht i Oksfordit e liston vitin 1852 si viti kur për herë të parë u paraqit fjala “feminist”[9] ndërsa vitin 1895 për fjalën “feminizëm” [10].

Varësisht nga momenti historik, kultura dhe vendi, feministet në mbarë botën kanë pasur shkaqe dhe qëllime të ndryshme. Shumica e historianëve feministë nga perëndimi pohojnë se të gjitha lëvizjet që punojnë për të marrë të drejtat e grave duhet të konsiderohen si lëvizje feministe. /KultPlus.com

Një grua inteligjente është e lirë sepse ka luftuar për lirinë e saj

Sa e sa burra kam dëgjuar të thonë se duan një grua inteligjente përkrah. Do t’iu thoja ta mendonin mirë.

Gratë inteligjente i marrin vendimet vetë, kanë dëshirat e tyre dhe vendosin kufinjë.

Ti nuk do të jesh kurrë në qendër të jetës së saj, sepse ajo merret më shumë me veten e vet, sesa me ty!

Një grua inteligjente nuk lejon të manipulohet, as të shantazhohet. Ajo nuk i gëlltit fajet dhe poashtu merr përsipër përgjegjësitë e saj.

Gratë inteligjente, diskutojnë, analizojnë, grinden, nuk kënaqen me gjithçka dhe kështu përparojnë.

Ajo grua që ka pasur një jetë para teje, e di se do të vazhdojë ta ketë edhe kur ti të largohesh.

Ajo të informon dhe nuk kërkon leje.

Këto gra, në çift, nuk kërkojnë një lider për ta ndjekur pas. Nuk duan të ndjekin askënd, e as t’i tregojnë rrugën askujt, duan të ecin përkrahë jush.
Ato e dinë mirë se jeta pa dhu-në është një e drejtë themelore, e jo luks apo privilegj.

Një grua inteligjente është e lirë sepse ka luf-tuar për lirinë e saj. Nëse përpiqesh ta prangosësh ajo do të dijë se si të largohet. Mos harro se e ka bërë dhe më parë.

Gruaja inteligjente e di se vlera e saj nuk është trupi i saj e as ajo që ti bën me të.

Mendoje dy herë para se ta gjykosh për moshën, gjatësinë, “trashësinë” apo sjelljen e saj sek-suale, sepse gjykimi i tillë është dhu-në emocionale, dhe ajo e di këtë.

Prandaj, para se të hapni gojën për të thënë se dëshironi një grua inteligjente përkrah jush, pyeteni veten nëse jeni vërtet në standardin e duhur për të hyrë në jetën e saj./supergrate.net/ KultPlus.com

Pal Lekaj bën gafë të madhe, ngatërron feminizmin me fëmijërinë (VIDEO)

Pal Lekaj i ftuar në emision ‘Special’, e ka quajtur politikën e ish-kryeministrit Kurti një politikë feministe.

‘Është një politikë feministe e z. Kurti apo mospërgatitja apo guximi për të qeverisur me vendin, sidomos në situata të vështira, kur edhe përpara ka pasur një dialog me Serbinë që nuk ka qenë i përgatitur. Unë mendoj që nëse ke përgjegjësi për të qeverisur Kosovën për të qenë i pari, e të mos përballesh me sfidat dhe të marrësh vendime të tjera mendoj që është feministe’, tha mbrëmë Lekaj.

Në fund, ai tha se kur foli për fjalën feminizëm në fakt e pati për sjellje fëmijërore.

Më poshtë mund të ndiqni videon e përgjigjes së plotë të Lekajt. / KultPlus.com