Sot shënohet Dita Botërore e Filozofisë: Nuk e nderojnë titujt njeriun, por njeriu i nderon titujt

Në vitin 2002 UNESCO vendosi që 19 nëntori të jetë Dita Botërore e Filozofisë, për të nderuar reflektimet filozofike, inkurajur njerëzit të ndajnë mendimet e tyre dhe për të frymëzuar debatin publik për sfidat sociale, shkruan KultPlus.

Si një nga fushat më të rëndësishme të mendimit njerëzor, filozofia është studimi i natyrës së realitetit dhe ekzistencës, i të duhurës dhe të gabuarës. Vet emërtimi i saj e shpreh thelbin, ‘’philosophia’’ që nënkupton ‘’dashuria për mençurinë’’.

Në Ditën Botërore të Filozofisë KultPlus ju sjell thënie të mendimtarëve të shquar:

Sokrati:

Jam më i dituri ndër të gjallët, se e di një gjë, e di se nuk di asgjë.

Ka vetëm një të mirë: dituria. Dhe vetëm një të keqe: padituria.

Ai që dëshiron ta ndryshoje botën, fillimisht duhet të ndryshojë veten e tij.

Gjithë shpirtrat e njerëzve janë të pavdekshëm, por shpirtrat e të drejtëve janë edhe të pavdekshëm, edhe hyjnorë.

Fridih Niçe:

Ajo që nuk na vret, na bën më të fortë.

Çfarë është djallëzi. Çfarëdo që del nga dobësia.

Shumë janë kokëfortë në kërkim të rrugës që kanë zgjedhur, pak në kërkim të qëllimit.

Nuk vritet me zemëratë, por me qeshje.

Avantazhi i një kujtese të keqe është se mund të shijosh disa herë të njëjtën të mirë si për herën e parë.

Platoni:

Vlera e një burri është ajo që bën me pushtetin.

Një prej dënimeve për refuzimin e pjesëmarrjes në politikë është se përfundon e qeverisesh nga inferiorët.

Mund të zbulosh më shumë për atë person në një orë lojë se në një vit bisedash.

Ky qytet është ai që është sepse qytetarët tanë janë ata që janë.

Makiavelli:

Përfitimet duhet të jepen gradualisht, dhe në këtë mënyrë ato do të shijohen më mirë.

Nëse duhet bërë një lëndim ndaj një njeriu, atëherë ai lëndim duhet të jetë shumë i rëndë saqë nga hakmarrja e tij të mos kesh aspak frikë.

Nuk e nderojnë titujt njeriun, por njeriu i nderon titujt.

Është shumë më e sigurt kur ta kanë frikën, sesa kur të duan. / KultPlus.com

Margaret Atwood: Shpresoj se njerëzit më në fund do ta kuptojnë se ekziston vetëm raca njerëzore

Ishte 18 nëntori i vitit 1939 kur lindi poetja, prozatorja, eseistja dhe kritikja letrare kanadaeze, Margaret Atwood, shkruan KultPlus.

Në letërsinë botërore ajo tanimë është e njohur për romanet e saja të shumta, madje edhe për çmimet që ka rrëmbyer. Ajo është fituese e çmimit ‘’Arthur C. Clarce’’, çmimit ‘’Asturias’’ për letërsi dhe ka qenë finaliste për çmimin ‘’Man Booker’’, të cilin e ka fituar një herë.

“The Handmaid’s tale”, “The testaments”, ‘’Alias Grace’’, ‘’Oryx and Crake”, ‘’Cat’s Eye” janë disa prej titujve të prozës së saj mirëpo, ajo ka zënë emër  në letërsi edhe për frymëzimet e saja poetike. Atwood është autore e 15 vëllimeve me poezi, shumica e të cilave janë të frymëzuara nga mitet dhe përrallat, të cilat e kanë interesuar atë që nga fëmijëria.

Në ditën e lindjes së saj, KultPlus ju sjell thënie nga Margaret Atwood:

Shpresoj se njerëzit më fund do ta kuptojnë se ekziston vetëm një “racë” – raca njerëzore – dhe se ne të gjithë jemi anëtarë të saj.

Kurrë nuk e kam kuptuar pse njerëzit e konsiderojnë rininë një kohë të lirisë dhe të gëzimit. Ndoshta mendojnë kështu ngaqë e kanë harruar rininë e tyre.

Mitet duhet përkthyer siç ishin në tokën e tyre të lashtë. Ne duhet vetëm t’ua gjejmë kuptimin në kohën tonë.

Arti popullor është ëndërra e shoqërisë; ai nuk e analizon veten.

Përgjigjet që merr nga letërsia varen nga pyetjet që shtroni.

Fillimi i nacionalizmit kultural kanadez nuk ishte “Unë jam vërtetë i shtypur?”, por “Unë jam vërtetë i mërzitshëm?”

Eskimezët kanë 52 emra për borën, sepse ajo është e rëndësishme për ta. Ne duhej të kishim po aq për dashurinë.

Historia e treguar në Odisea nuk mban më ujë. Janë tepër shumë gjëra që nuk qëndrojnë.

Mbi të gjitha është të refuzosh për të qenë viktimë.

Lufta është çfarë ndodh kur gjuha dështon.

Ne ende e mendojmë një burrë të fuqishëm si lider të lindur dhe një grua të fuqishme si një anomali.

Për të qenë shkrimtar njeriut i duhet një sasi e pamasë nervash. / KultPlus.com

Dostojevski: Liria nuk gjendet në kufizimin, por në kontrollin e vetvetes

199 vite më parë lindi një njeri që do të shndërrohej në ikonë të letërsisë ruse. Fjodor Dostojevski kishte lindur më 11 nëntor 1821, për të lënë të pavdekshme veprën e tij, shkruan KultPlus.

Ai vuri themelet e prozës së gjatë për fuqinë përshkruese, depërtimin e thellë psikologjik dhe peshën e madhe që i dha letërsisë në komunikim me lexuesin. Trazirat e mëdha që kishte kaluar, e bën që këto kthesa të mëdha jetësore t’i ketë përvojë edhe në shkrimet e tij, të cilat mbesin unike dhe madhore.

Një nënë e vdekur nga tuberkulozi, një baba alkoolist dhe dënimi me vdekje, ishin përvojat e tij më të rënda. Fatmirësisht cari e anuloi vendimin për pushkatimin e rrethit radikal politiko-letrar ‘’Petrashevski’’, në të cilën bënte pjesë edhe Fjodori.

Mirëpo, ai vazhdoj me burgosje dhe punë të rënda për 4 vite me radhë. Ndërkaq ato që e ngritën emrin e tij krahas klasikëve letrarë dhe që edhe sot e bëjnë të lexohen anë e kënd botës ishin veprat e tij. ‘’Krim dhe Ndëshkim’’, ‘’Një zemër e thyer’’, ‘’Të poshtëruar e të fyer’’ e ‘’Njerëz të varfër”, të cilat janë vetëm disa nga veprat që i dhanë vulë letërsisë ruse dhe botërore.

Në ditën e lindjes së tij, KultPlus ju sjell thënie nga Fjodor Dostojevski:

Duhet ta duash jetën, më shumë se sa vetë kuptimin e jetës.

Kur ndaloni së lexuari libra, ju pushoni së menduari.

Liria nuk gjendet në kufizimin, por në kontrollin e vetvetes.

Në një zemër që dashuron vërtetë, ose xhelozia vret dashurinë, ose dashuria vret xhelozinë.

Heshtja është gjithmonë e bukur, dhe një person i heshtur është gjithmonë më i bukur se një që flet.

Kurrë nuk do të mbërrini në destinacionin tuaj, në qoftë se ndaleni dhe qëlloni me gur çdo qen që leh.

Unë dua të flas për çdo gjë me të paktën një person, ashtu si unë flas për gjërat, me veten time.

Çfarë është Ferri? Unë mendoj se është vuajtja e të qenit të paaftë për të dashuruar.

Asgjë në këtë botë nuk është më e vështirë se sa thënia e të vërtetës, dhe asgjë më e lehtë se lajka.

Misteri i ekzistencës njerëzore, nuk qëndron vetëm tek të qenit gjallë, por në gjetjen e një qëllimi për të jetuar. / KultPlus.com

‘Njerëzit e mëdhenj, nuk i futen kurrë politikës’

Më 7 nëntor të vitit 1913, lindi njëri ndër shkrimtarët më të mëdhenj të Francës, Albert Kamy.

Sot, KultPlus ju sjell disa nga thëniet më të njohura të Kamysë.

Një shtyp i lirë, natyrisht, mund të jetë i mirë ose i keq, por, në mënyrën më të sigurtë, pa liri shtypi nuk do të jetë gjë tjetër veçse i keq.

Një ndërgjegje fajtore ka nevojë të rrëfehet. Një vepër arti është një rrëfesë.

Një njeri pa etikë është një bishë e humbur në këtë botë.

Ah, miku im, për këdo që është i vetmuar, pa Zot dhe pa mësues, pesha e ditëve është e lemerishme. 

Medet, pas njëfarë moshë, çdo njeri është përgjegjës për fytyrën e tij. 

Të gjitha bëmat e mëdha dhe mendimet e mëdha kanë një fillim qesharak. Veprat e mëdha shpesh kanë lindur në një qoshe rruge apo në derën rrotulluese të një restoranti.

Të gjitha revolucionet moderne kanë përfunduar në një përforcim të pushtetit të Shtetit. 

Intelektuali është dikush mendja e të cilit vështron veten e saj.

Kur bëhet 30 vjeç njeriu duhet ta njohë veten si në pëllëmbë të dorës, të dijë saktësisht të gjitha të metat dhe kualitetet, ta dijë sa larg ai mund të shkojë, të parathotë dështimet e tij – të jetë ai që është. Dhe, mbi të gjitha, t’i pranojë këto gjëra. 

Janë të bekuara zemrat që mund të lakohen; ato nuk do të thyhen kurrë. 

E çfarë është lumturia përveçse një harmoni e thjeshtë midis një njeriu dhe jetës që ai bën? 

Rregulli është që qeveria nuk ka ndërgjegje. Nganjëherë ka një politikë, por asgjë më shumë. 

Sharmi është një mënyrë për të marrë përgjigjen po kërkuar një pyetje të qartë.

Mos ju beso miqve kur ata të kërkojnë të jesh i ndershëm me ata.  E gjitha ç’duan ata është të mbajnë mendimin e mirë që ata kanë për veten e tyre.

Mos prit gjyqin e fundit – ai ndodh çdo ditë.

Mos ec pas meje; nuk jam prijës. Mos ec para meje ; nuk mund të të ndjek. Ec përkrah meje dhe ji miku im. 

Çdo akt rebelimi shpreh nostalgjinë për pafajësinë dhe një thirrje ndaj thelbit të qenies.

Çdo njeri ka nevojë për skllevër si për ajër të pastër. Të sundosh do të thotë të marrësh frymë, apo jo? Madje edh më të paprivilegjuarit duan të marrin frymë. Ata të shkallës më të ulët kanë skllevër gratë ose fëmijët e tyre.

Çdo revolucionar përfundon në shtypës ose në heretik. 

Liria nuk është gjë tjetër veçse një shans për të qenë më mirë.

Ai që dëshpërohet nga gjendja njerëzore është burracak, por ai që shpreson për të është budalla.

Si mund të jetë çiltërsia një kusht për miqësi? Shijimi i së vërtetës me çdo kusht është një pasion që nuk shpenzon asgjë. 

Sa e rëndë, sa e hidhur është të bëhesh njeri!

Unë di vetëm një detyrë, ajo është të dashuroj. 

 Në mes të dimrit e kuptova më në fund se brenda meje ishte një verë që nuk çrrënjoset.

Integriteti nuk ka nevojë për ligje.

Është normale të japësh pak nga jeta jote, në mënyrë që të mos e humbësh krejtësisht. 

Njeriu është një ide, dhe është një ide e vogël e çmuar sapo ia kthen shpinën dashurisë.  Njeriu është krijesa e vetme që nuk pranon të jetë çfarë është. / KultPlus.com

“Dhuna ndaj grave është një ndër shkeljet më të turpshme të të drejtave njerëzore”

Kofi Anann ishte sekretari i shtatë i Kombeve të Bashkuara përgjatë viteve 1997-2006, i cili pati një rol kyç për t’i dhënë zë krimeve që po ndodhnin në Kosovë përgjatë luftës së fundit, shkruan KultPlus.

Ai tërhoqi vëmendjen ndërkombëtare nëpërmjet vizitës së tij dhe pastaj shpalosjes së gjendjes reale të Kosovës dhe ashtu siç ai e quajti, të mos përsëritet historia e njëjtë sikurse në Bosnjë.

Mirëpo, ai shkoj edhe më tej. Kosova dhe lufta e saj zuri vend edhe në librin e tij autobiografik “Një jetë në luftë dhe paqe”.

Ndërkaq të njohura janë edhe thëniet e tij, që KultPlus ua sjell disa prej tyre:

Ne mund të kemi fe të ndryshme, lëkurë me ngjyra të ndryshme, por të gjithë i përkasim një race njerëzore.

Kur gratë lulëzojnë, e gjithë shoqëria përfitojnë dhe brezave pasardhës iu jepet një fillim më i mirë në jetë.

Të jetosh është të zgjedhësh. Por për të zgjedhur mirë, duhet të dish kush je dhe për çfarë qëndron, ku do të shkosh dhe pse dëshiron të arrish atje

Barazia gjinore është më shumë se një qëllim në vetvete. Është një parakusht për të zvogëluar sfidën e varfërisë, promovimin e zhvillimit të qëndrueshëm dhe ndërtimin e qeverisjes së mirë.

Dhuna ndaj grave është një ndër shkeljet më të turpshme të të drejtave njerëzore dhe është ndoshta më e përhapura. Nuk njeh kufij të gjeografisë, kulturës apo pasurisë. Për sa kohë që vazhdon, ne nuk mund të pretendojmë të bëjmë përparim real drejt barazisë, zhvillimit dhe paqes.

Edukimi është një e drejtë njerëzore me një fuqi të jashtëzakonshme për t’u transformuar. Mbi bazën e saj mbështeten gurët themelet e lirisë, demokracisë dhe zhvillimit të qëndrueshëm njerëzor./KultPlus.com

“Suksesi nuk është çelësi i lumturisë, lumturia është çelësi i suksesit”

Albert Schweitzer ishte teolog, shkrimtar, humanist, filozof dhe mjek. Ai lindi në një familje e cila për breza të tërë i ishte përkushtuar fesë, muzikës dhe arsimit. Schweitzer hyri në studimet e tij intensive teologjike, ku u doktorua në filozofinë fetare dhe vazhdoj predikimet e tij në kisha dhe kolegje të ndryshme.

Nderimet që ai mori ishin të shumta, përfshirë Çmimin “Goethe” të Frankfurtit dhe doktorata nderi nga shumë universitete duke theksuar Çmimi “Nobel për Paqe” për 1952, të cilën e morri për filozofinë e tij, duke u bërë francezi i tetë që iu dha ai çmim. Pas tij, kanë mbetur thënie të njohura me përplot kuptime brenda tyre.

KultPlus ua sjell disa nga thëniet e Schweitzer:

Në moshën 20 vjeçare çdo njeri ka fytyrën që i ka dhënë Zoti, në moshën 40 vjeçare fytyrën që i ka dhënë jeta dhe në moshën 60 vjeçare ka fytyrën që meriton!

Suksesi nuk është çelësi i lumturisë. Lumturia është çelësi i suksesit. Nëse bëni çfarë doni, atëherë do të bëheni të suksesshëm.

Qëllimi i jetës njerëzore është të dhuroj, të tregojë dhembshuri dhe vullnet për të ndihmuar të tjerët.

Kudo që të shkoni, mund të gjeni dikë që ka nevojë për ju. Edhe nëse është gjë e vogël, bëj diçka për të cilën nuk paguhesh, por ke privilegjin ta bësh. Kujtoni, ju nuk jetoni në një botë që është e tëra e juaja.

Në atë pikë të jetës ku talenti juaj takohen me nevojën e botës, aty është ku Zoti dëshiron që të jeni.

Nëse ke diçka që nuk mund t’ia japësh dikujt, atëherë ti nuk je poseduesi, ajo të posedon ty./KultPlus.com