Shkrimtarët bashkohen në peticionin që përkrah libraritë

Matt Haig, Malorie Blackman dhe Adam Kay janë në mesin e qindra shkrimtarëve që janë bërë bashkë në një iniciativë të përbashkët për të inkurajuar lexuesit që të blejnë libra nga librashitësit e tyre lokalë, pasi një bllokim i dytë në Angli i detyron dyqanet në vend që të rimbyllen.

Librashitësit në të gjithë Mbretërinë e Bashkuar tashmë kishin hasur në vështirësi pas bllokimit kombëtar këtë pranverë, me disa kufizime për parandalimin e koronavirusit ende në fuqi në Skoci, Uells dhe në Irlandën e Veriut. Por ata kanë frikë nga ndikimi shtesë i mbylljeve të vendosura gjatë periudhës së Krishtlindjes, kur disa nga librat më të njohur të vitit lëshohen dhe zakonisht ka një rritje të shitjeve, shkruan “The Guardian”.

Holly Bourne doli me idenë e sigurimit të dyqaneve me libra të nënshkruar e të personalizuar për të stimuluar klientët për të blerë nga dyqanet lokale në vend të blerjeve online. Kur ajo ua përmendi planet e saj shkrimtarëve të tjerë, bëri jehonë dhe më shumë se 300 shkrimtarë tani janë regjistruar në iniciativën “#SignForOurBookshops”, duke përfshirë David Nicholls, Dolly Alderton, Jack Monroe, Holly Webb, Juno Dawson dhe Dorothy Koomson.

“Karantinimi u bë i ditur të shtunën, e unë të dielën sapo u zgjova duke u ndier shumë i shqetësuar për të gjithë”, ka thënë Bourne, “por gjithashtu i shqetësuar se libraritë thjesht do të shkatërrohen – ata ia dolën mbanë në bllokimin e parë, lëvizën male në mënyrë që të jenë akoma funksionale. Por kësaj here të gjithë librat me të rinj kanë dalë dhe njerëzit do blinin për Krishtlindje, dhe unë thjesht u ndjeva i tronditur me situatën e librarive. Mendova se unë e di se çfarë duhet bërë dhe nga fundi i së dielës unë kisha mbi 200 njerëz që u zotuan se do të bëhen pjesë”.

Ilustratori Chris Riddell ka ilustruar një poster për fushatë. Disa autorë janë zotuar të dërgojnë drejtpërdrejt te klientët disa kopertina të personalizuara që ata mund t’ua vendosin librave të blerë në dyqane e derisa të tjerë kanë thënë se ofrojnë që t’i nënshkruajnë librat për libraritë lokale.

“Më pëlqen ideja se autorët po punojnë si kukudhët e Krishtlindjeve gjatë muajit tjetër, duke shkruar mesazhe me shkrim dore për klientët që të promovojnë libraritë”, ka thënë Bourne, autori i disa romaneve, përfshirë “How Do You Like Me Now?” dhhe “Pretending”. “#SignForOurBookshops” ka për qëllim të joshë klientët e mbyllur duke u siguruar atyre mundësinë ekskluzive, librat e nënshkruara që shiten vetëm përmes librarive. Gjithashtu shpresoj të jetë një stuhi mbështetjeje për libraritë, duke ua kujtuar njerëzve që të mbështesin dyqanet e tyre lokale gjatë gjithë bllokimit”.

Lexuesit mund të ndjekin hashtagun “#SignForOurBookshops” për të gjetur autorë pjesëmarrës, në këtë projekt që do të zgjasë deri më 2 dhjetor. “Qëllimi im për fushatën është që unë vetëm dua që çdo librari me tulla dhe llaç që ekziston tani, të jetë akoma këtu vitin e ardhshëm në këtë kohë”, ka thënë Bourne. “Autorët kanë nevojë për librari ashtu si libraritë për autorë”.

Ish-laureatja Malorie Blackman është një tjetër autor që merr pjesë në iniciativën e mbështetur nga Asociacioni i librashitësve. “Si një numër i shitësve të rangut të lartë, edhe shitësit e pavarur të librave po kalojnë periudha tepër sfiduese, kështu që unë jam i lumtur të bëj gjithçka që mundem për të ndihmuar”, ka thënë Blackman. “Librat e nënshkruar nga autorët janë një dhuratë e këndshme në çdo kohë të vitit”.

Matt Haig, autori i njohur i “The Midnight Library”, po ashtu ka vënë në pah ndikimin e kufizimeve në libraritë e pavarura, pavarësisht rritjes së leximit gjatë vitit 2020.

“Kjo është shkatërruese për libraritë, pa dyshim, por edhe për lexuesit”, ka thënë Haig. “Dyqanet e pavarura të botës reale janë fenerë thelbësorë të gëzimit dhe imagjinatës dhe kulturës në qendrat e qytetit tonë, dhe gjithashtu krijojnë një botë libri më dinamik, meritokratik dhe qenësisht njerëzor, larg supermarketeve dhe algoritmeve online pa shpirt. Ashtu si një qytet pa një librari nuk është me të vërtetë një qytet, një botë pa librashitësit dhe libraritë e pavarura, të informuar, të pasionuar do të ishte një botë më e sheshtë, më e zbrazët, më e trishtë”.

Gjatë kësaj jave filloi edhe një iniciativë online, “Bookshop.org”, e cila po shfaq veten si një alternativë e ndërgjegjshme shoqërore ndaj “Amazon”. Faqja u lejon librarive të pavarura të krijojnë dyqanet e tyre virtuale dhe u jep atyre marzhin e plotë të fitimit – 30% të çmimit të blerjeve – nga çdo shitje. Tani janë regjistruar mbi 250 librari dhe “Bookshop.org” deri më tani ka gjeneruar mbi 50.000 funte fitime për libraritë në Mbretërinë e Bashkuar gjatë kësaj javë.

“Më pëlqen shumë etika e tyre në kuptimin që ata janë këtu për të mbështetur dyqanet e librave dhe për ta bërë më të lehtë për njerëzit, por ata gjithashtu janë me të vërtetë të etur të theksojnë se është gjithmonë më mirë të blesh direkt nga një librari”, ka thënë Bourne. “Qëllimi është mbrojtja, promovimi dhe mbështetja e librarive”./ KultPlus.com

Kur shkrimtarët bënin letërsi dhe histori

Nga Jusuf Buxhovi

Në fundvitet e tetëdhjeta dhe ato të fillimit të nëntëdhjetave, shkrimtarët e Kosovës, bënin letërsi dhe histori njëherësh. Në rrethanat e përfshirjes në Lëvizjen kombëtare (në rezistencës institucionale paqësore), që e vuri në binarët historik shtetin e Kosovës, nuk u la anash as letërsia. Po ashtu, edhe institucioni i tyre, Shoqata e Shkrimtarëve, u përkujdes që krijimtaria letrare të çmohet dhe të nderohet si vlerë kulturore dhe shpirtërore. “Masë” e këtij vlerësimi pamëdyshje ishte edhe çmimi vjetor i Shoqatës së Shkrimtarëve për veprën e vitit, me ç’rast laurati ndante meritat me të gjithë.

Çaste të tilla, pata nderin të përjetoj, në dhjetor të vitit 1991, me rastin e dorëzimit të çmimit vjetor të Shoqatës për veprën “Prapë vdekja”, ku ishin të pranishëm shumë nga shkrimtarët e brezit të artë të letërsisë së Kosovës nga Vehap Shita, Teki Dërvishi, Sylejman Syla, Xhemail Mustafa, Ramadan Musliu, Shaip Beqiri, Bajram Sefaj, Milazim Krasniqi e të tjerë.

Përkujtesa u bë në saje të fotove nga dokumentacioni i Adnan Merovcit. / KultPlus.com

Zakonet e çuditshme të shkrimtarëve e mëdhenj

Shkrimtarët e njohur, përveç perlave të tyre, kanë dhe ata botën e tyre të sjelljeve, ndonjëherë deviante, ndonjëherë interesante. Pa një lloj vesi dhe manie ata nuk mund të futen në botën e tyre, në atë frymëzimin që i bënë të mëdhenj përpara veprave të tyre.

Disa shkrimtarë, George Orwell, Marcel Proust, Mark Twain etj., shkruanin ndërsa rrinin shtrirë në shtrat. Metoda e të lexuarit në shtrat duke mbajtur librin sipër, për shumë arsye konsiderohet edhe si metodë joefektive dhe që ndikon keq në shëndetin e njeriut.

Përkundër kësaj, shumë shkrimtarë preferojnë të shkruajnë në shtrat dhe kjo është një mënyra më efektive.

Truman Capote e cilësoi veten si “shkrimtar horizontal” pasi e ndiente veten gjithmonë shkrimtar që mendonte se nuk mund të shkruante dot pa qenë në shtrat.

Ndryshe nga metoda e të shkruarit në shtrat, shumë shkrimtarë të tjerë si Ernest Hemingwy, Charles Dickens, Virhginia Woolf shkruanin në këmbë pa u ulur në ndonjë vend të caktuar. Kjo sipas tyre ishte mënyrë më e mirë, mbase vinte si pasojë me problemet që qëndrojnë pas ndejtjes për një kohë të gjatë ulur.

Dihet që shumë sëmundje të shtyllës kurrizore, të qafës apo të mesit lindin nga qëndrime për një kohë të gjatë të qëndrimit ulur dhe shkaktojnë probleme të mëdha me shëndetin edhe në të ardhmen. Mbase një nga arsyet pse këta shkrimtarë të njohur shkruanin në këmbë ka qenë kjo.

Një metodë efektive e mësimnxënies është dhe ajo me letra treguese, seleksionimit të tyre, të kombinimit të tyre me njëra-tjetrën gjatë nxënies. Gjithashtu shumë njerëz në ditarët e tyre kanë shumë letra treguese që orientojnë kontekste të ndryshme historike.

Vladimir Nabokov, i ka shkruar të gjithë librat e tij në letra të vogla treguese. Ai i mbante këto letra treguese në kuti të vogla edhe nën jastëk kur shkruante natën dhe kjo mbase e frymëzonte për ditët në vazhdim si dhe e orientonte në trillin e tij si shkrimtar.

Një nga shkrimtarët më të njohur francez, Alexandre Dumas, i shkroi romanet në metodë të ndryshme nga shkrimtarët e tjerë: nëpërmjet klasifikimit dhe kategorizimit të shkrimeve. Ai përdorte ngjyrat në llojet e shkrimeve, sipas llojit të gjinisë letrare, p.sh., në të verdhën ai shkruante poezinë, në rozën artikujt, në ngjyrën e kaltër ai kishte romanet.

Victor Hugo shkruante lakuriq. Duket si mendim idilik dhe shumë i pastër dhe i natyrshëm po aq sa dhe i ndaluar në subkoshiencën e njerëzve.

Shkrimtarët ndonjëherë kanë sjellje të habitshme po këto sjellje sjellin dhe vijnë si pasojë e gjenialitetit të tyre. Kështu, Hugo urdhëroi shërbyesin personal t’ia merrte të gjitha rrobat dhe të ikte nga shtëpia. Kështu që nuk do të ishte në gjendje të dilte nga shtëpia. I mbledhur në batanije, e dorëzoi librin “Katedralja e Parisit” në kohë, dhe ajo ishte një kryevepër e letërsisë.

Honore de Balzac, pinte rreth 50 filxhanë kafe në ditë. Të njëjtën metodë përdorte dhe Volteri, modeli i zgjuarsisë franceze në lëmin filozofik dhe një nga shkrimtarët filozofë më të mirë të Francës. Mendohet se kafeja e pirë në doza të shumta bën dëm për mëlçinë, por gjithashtu e mbante shkrimtarin të motivuar dhe e shtynte për të shkruar. /KultPlus.com

Kryeveprat letrare, të urryera nga shkrimtarët e mëdhenj

Përgatiti: Armin Tirana

Nuk është e lehtë të thuash se diçka nuk na pëlqen kur të gjithë e pëlqejnë. Rreziku është se mos akuzohemi se nuk kuptojmë apo deri për mendjemadhësi: si guxon ta shprehësh opinionin tënd mjeran kur është e qartë se do të përplaset me murin e përjetësisë që mbron kryeveprat? Dhe, mbi të gjitha, kush guxon se je? Në Literary Hub, Emily Temple ka hartuar një prej listave të saj fantastike. Ka listuar 14 kryeveprat më të urryera nga kush që në fakt kishte plotësisht të drejtën për t’u shprehur: gjenitë e padiskuteshëm të letërisisë.

Kryeveprat: shpesh shfaqen menjëherë, nganjëherë kalojnë pa u vënë re për një farë kohe, të tjera e kalojnë provimin e elitës, por jo të masës. Gjithsesi, herë a vonë, zbulohen dhe forcohen mbi piedestalin e tyre dhe qëndrojnë aty, të palëvizur. Do të jetë edhe për këtë, pasi nuk ka asnjë rrezik për t’i gërvishtur, se do të ishte e bukur që herëpashere të bëhej ushtrimi i vëzhgimit me shikimin e paturpshëm e shkrimtarëve të renditur këtu, duke u stërvitur për të zvilluar një mendim kritik më kurajoz. Por fjalët e këtyre autorëve na kujtojnë edhe sa është e rëndësishme të mos kihet frikë për të gjykuar bashkëkohësit tanë dhe shprehur pa frikë opinionet tona. Më e keqja që mund të na ndodhë? Nëqoftëse do të bëhemi gjeni, Emily Temple do të na fusë në ndonjë prej listave të saj. Në rast të kundërt, askush nuk do të kujtohet.

Virginia Woolf, Uliksi

Kështu shprehet shkrimtarja më e madhe e të gjitha kohërave kur vjen puna për kryeveprën e James Joyce: «Më është dukur një libër i pakulturuar, i trashë. Libri i një punëtori autodidakt dhe të gjithë e dimë sesa mund të jenë stresues, egocentrikë, këmbëngulës, të jashtëzakonshëm dhe, në analizë të fundit, të shpifur».

Dorothy Parker, Winnie the Pooh

Në kolumnen e saj të 20 tetorit 1928 tek New Yorker, Parker përcjell dialogë të tërë nga libri i A. A. Milne, duke ju përqeshur personazhet dhe të folmen e tyre.

Charlotte Brontë, Krenari dhe paragjykim, Ema

Brontë e kishte për vdekje me Jane Austen dhe i kritikoi si Krenari e paragjykim, ashtu edhe Emën. Në vitin 1848 i shkruante e dëshpëruar G.H. Lewes: «Pse ju pëlqen kaq shumë Mis Austen? Gjëja më le vërtet pafjalë».

Mark Twain, Krenari dhe paragjykim

Duhet thënë se e kishte me të edhe Mark Twain: «Nuk kam asnjë të drejtë t’i kritikoj librat, e bëj vetëm kur i urrej. Shpesh kam dëshirë të kritikoj Jane Austen, por librat e saj më tërbojnë aq shumë, sa që nuk arrij as ta kamufloj tërbimin dhe kështu që e lë fare më përpara akoma sesa të filloj».

Aldous Huxley, Në rrugë

Duke folur pë klasikun e shkruar nga Jack Kerouac, autori i një prej kryeveprave më të mëdha të fantashkencës (Bota e re) fiton çmimin për shprehjen më lezetshme: «Pak më vonë kam filluar të mërzitem. Dua të them, rruga më është dukur tmerrësisht e gjatë».

Katherine Mansfield, Shtëpia Howard

Në vitin 1917, e mbrojtur nga faqet e ditarit të saj, Mansfield ia lejon vetes që ta kritikojë librin e E. M. Forster nëpërmjet përdorjes së një metafore të veçantë. «Nuk arrin të shkojë më tej, kufizohet duke ringrohur çajnikun. Është shumë i zoti në këtë. Dëgjoje këtë çajnik: A nuk është i ngrohur shkëlqyeshëm? Po, por nuk do të ketë asnjë çaj».

Martin Amis, Don Kishoti

Sipas Amis, leximi i kryeveprës së Miguel Cervantes mund të krahasohet me një vizitë të papërcaktuar të «kushëririt më tw pamundur të moshuar, me të gjitha difektet e tij, zakonet e pështira, remineshencat e pandalshme dhe shokët e tmerrshëm të fëmijërisë».

David Foster Wallace, American Psycho

Në një intervistë me Larry McCaffery të botuar në revistën Review of Contemporary Fiction në vitin 1993, Wallace kapet keq me Ellis: «Për pak e nxjerr në plan të dytë në mënyrë të pacipë sadizmin e publikut, por në fund është e qartë se objekti i vërtetë i sadizmit është vetë lexuesi». Kur intervistuesi e mbron, ai i përvishet më keq: «Po demonstron pikërisht llojin e cinizmit që u mundëson lexuesve të manipulohen nga të shkruarit e keq». Është fillimi i një debati letrar midis të dyve që ka vazhduar edhe pas vdekjes së Wallace.

Elizabeth Bishop, Seymour – Një hyrje

Bishop nuk ia përton ta thotë: «E kam urryer historinë e Salinger», shkruan në një letër. «Më janë dashur ditë ta lexoj dhe më është dashur ta bëj me maturi, nga një faqe, nga një faqe, duke u skuqur nga sikleti për secilën prej shprehjeve të tij qesharake».

Mary McCarthy, Franny dhe Zooey

Vështirë të mos e çmosh këtë kryeveprën tjetër e Salinger. Megjithatë, dikush ia ka arritur. Kështu, McCarthy, që i kritikon praktikisht çdo gjë dhe nuk arrin të përtypë as vetëvrasjen finale: «Pse vret veten Seymour? (…) Ndoshta sepse ka gënjyer, ndoshta autori i tij ka gënjyer, gjithçka ishte e tmerrshme, bile edhe ai ishte mashtrim?».

H.L. Mencken, Gatsby i madh Gatsby

Debuton kështu në reçensionin e tij për romanin e mrekullueshëm të F. S. Fitzgerald në Chicago Sunday Tribune e vitit 1925: «Në formë, libri i ri i Fitzgerald nuk është asgjë më shumë se një anekdotë e glorifikuar. (…) Natyrisht, kjo histori është e parëndësishme».

Vladimir Nabokov, Doktor Zhivago, Vëllezërit Karamazov, Krim dhe ndëshkim, Finnegans Wake

Por urryesi më i flaktë dhe më i zellshëm i të gjithëve është i madhi Nabokov: jepini një klasik dhe ai do t’ua çmontojë copa copa. Pasternakut i lavdëron poezinë, por i kritikon prozën: Doktor Zhivago nuk i pëlqen aspak (një roman me një banalitet provincial), konsideron si librat më të rëndësishëm të Dostoevskij veprat e tij më të këqija (të mërzitshme, konfuze), dhe shprehet lidhur me eksperimentin e Joyce me këtë shprehje, që në vetvete është kryevepër: «E urrej Finnegans Wake, në të cilën rritja kanceroze e indeve të fjalëve fantastike nuk arrin pikërisht që të ngjallë harenë e tmerrshme e folklorit dhe alegorinë e lehtë, tejet të lehtë». bota.al //KultPlus.com

“Kriteret” e Shtëpive Botuese ofrojnë mundësi të lehta për t’u bërë shkrimtar

Shkruan: Bujar Meholli

Nëntori solli Panairin e Librit në Tiranë. Së shpejti do të vijë edhe Panairi tjetër në Prishtinë, por gjendja e librit është mjaft e rëndë prej kohësh. Libri, siç dihet është miku i pandashëm i njeriut – ai që hapë horizontin e të menduarit, që e shpie njeriun në skajet më të largëta dhe i mundëson komunikimin me botën. Megjithëkëtë, teknologjia çdoherë në zhvillim e ka zbehur ndjeshëm rëndësinë e librit, i cili po shërben vetëm sa për t’u ekspozuar në rrjetet sociale përmes fotografive.

Me pak fjalë, si mos më keq janë edhe shkrimi edhe leximi në vendin tonë. Në Panaire gjenden lloj lloj librash me gjithfarë kopertinash – të autorëve të ndryshëm, por po të hapet ndonjëri vërehet menjëherë, qartë, se aksh Shtëpia Botuese e ka botuar librin sa për ta marrë një shumë të hollash qoftë nga autori, qoftë nga institucionet që e përkrahin financiarisht autorin, për njërën apo arsyen tjetër – në të shumtën e herave jo për afinitetin krijues!

Një autor, qoftë i ri apo në moshë të pjekur, pati apo nuk pati gjë për të thënë (shkruar) mjafton të ketë dëshirë për të botuar dhe të ketë të holla, t’i siguroj ato disi, dhe objektivi i tij është i përfunduar. Libri botohet sa hap e mbyll sytë. Shtypshkronjat e Shtëpive Botuese të buzëqeshura, i botojnë faqet në të shumtën e herave me gabime elementare, naive, logjike, me huqje, por tërë këto nuk kanë fort rëndësi sepse të dy palët ndahen të kënaqura: botuesi dhe shpura e tij i marrin paratë, kurse autori merr librin fringo dhe i ofrohet mundësia që ta shpalos në rrjetet sociale e ta masë me pëlqimet ekspres, interesimin për të…

Ja pra, kjo lloj letërsie – ky lloj botimi bëhet në kohën tonë që është antipod i kohëve të shkuara kur Shtëpia Botuese “Rilindja” megjithëse kishte vështirësitë arriti të bëhet, them, boshti i kulturës shqiptare. Degradimi i librit vjen padyshim si pasojë e mungesës së kritereve nga botuesit, të cilët ka raste kur prezantojnë autorë – siç i quan Erazmo Roterdami “që botojnë veprat e huaja si të vetat dhe përvetësojnë famën e tjetrit që e arriti me mund, pastaj krekosen kur i lavdëron populli: shih, ky është si njeriu i madh!”

Një shkrimtar i ri duhet t’i rreket leximit dendur para se të marrë guximin të hedh diç në letër, mandej ta ketë të qartë se ç’do të ofrojë: shkurt duhet t’i ndjek këshillat e Faik Konicës për artin e shkrimit; Konica themeloi kritikën në letërsinë shqipe. Natyrisht, kritika e shëndoshë e ndihmon tekstin – por, çfarë kritike mund t’ju bëhet këtyre palo teksteve që vazhdimisht botohen sot?

Në këtë periudhë, të cilën do ta quaja kiç – secili fare lehtë mund të shpallet poet e shkrimtar. Se çfarë dhe si shkruan brenda librit nuk ka fort rëndësi, sepse në këto kohëra gjithçka bën, për kurrfarë gjëje nuk ka ndalesë; mjafton t’i kesh paratë ta botosh librin (nuk të refuzohet botimi asnjëherë, sidomos nëse ke njëfarë miqësie me botuesin!), të shndërrohesh në “yll letrar” në rrjetet sociale dhe të flasësh nëpër studiot televizive si i famshëm, pra si shkrimtar në kulmin e famës… /KultPlus.com

Pse Shkruaj!

 Rrona Jaka

E dashur, Liza! Kjo letër nuk do të mbërrijë te ti nëse, fillimisht, s’i kam dhënë fund karrierës sime tokësore, për të filluar një pavdekësi të lumtur. As që do të mundohem ta shpjegoj dhimbjen që ndjej, se vet ideja e largimit dhe e ekspozimit ndaj një ankthi që e di që do ta ndjesh, do të ma thyente edhe më shumë zemrën. Prandaj ngushëllohu me fjalët e mia të fundit. Unë do të ushqehem me idenë se mund të jemi bashkë në një kohë dhe një botë tjetër.

Liza, shpresoj shumë që kur të kem vdekur njerëzit të thonë “Gabimet e saj janë të pafalshme, por librat e saj janë lexuar”. Sepse kjo është e gjitha që do një shkrimtar, që veprat e tij të lexohen. Të besohet apo jo, disa herë e kam imagjinuar vetën teksa laurohem me çmimin Nobel, ndonëse nuk jam aq naïve sa të mendoj që një gjë e tillë do të ndodhë ndonjëherë. Ata thërrasin emrin tim, më ftojnë në skenë dhe në fund mbreti ma dorëzon çmimin. Në fakt, e vërteta është që shumë pak njerëz i kanë lexuar historitë e mia. Po get Lizë që gjithçka do të mbetet mes nesh.

Në një nga shfaqjet e mia të preferuara teatrale thuhet “Ne nuk kemi kontroll mbi atë se kush jeton, kush vdesh dhe kush e tregon histroinë tonë.” Kurse për mua kjo nuk ka aspak vlerë pasi që pavarësisht mohimeve, të gjitha historitë që kam shkruar flasin drejtpërdrejt për mua. Sepse ju e dini që fjalët nuk kanë fuqi t’na hipnotizojnë pa e mbartur me vete peshën e hidhur të realitetit.

Vetëm përmes personazheve më të urryera kam arritur ta lëshoj zërin tim të vërtetë. Ndoshta kjo është e vërtetë për të gjithë shkrimtarët, ja pse unë e gjej Tolstoin më shumë te Anatoli se sa te Natasha, te Ana apo te Vronski.

I shkreti ai që do të duhet t’i lexojë e t’i studiojë të gjitha shkrimet e mia, të mirat e të këqijat. Ndoshta ai do të jetë i vetmi që do të mund të kuptojë gjithçka që unë them përmes personazheve. Në dorëshkrime do të gjejë fjalë të shkruara në shpejtësinë e dritës, fjalë që mezi lexohen dhe do ta kuptojë që kurrë nuk mund të rrija shumë gjatë në një vend. Kurse lapsuzet dhe gabimet e padashura drejtshkrimore do t’i tregojnë për disleksinë time.

Në një ese të George Orwell, me po të njëjtin titull, ai thotë “Kur ulem të shkruaj një libër, nuk i them vetes ‘Po shkruaj një vepër arti’. Shkruaj sepse ka një gënjeshtër që dua ta zbuloj, disa fakte të cilat dua t’i vë në dritë dhe shqetësimi kryesor është të gjej një audiencë sa më të madhe” që do të thotë se e konsideronte të shkruarën si mjet për të arritur ndonjë qëllim.

Kurse unë s’mendoj që letërsia bën që të ndryshohet bota. Po deshe ta ndryshosh botën hyri politikës. Kam përshtypjen që njerëzit që veç kritikojnë, pa bërë asgjë tjetër, janë tepër të cekët për të qenë filozofë e tepër dembelë e të pazgjuar për t’u marrë me politikë.

Tek e fundit luftërat janë vetëm si një buton për ta rifilluar lojën. Vetëm luftërat, (luftërat: në kuptimin më të gjerë të fjalës) kanë mundësi ta çiltërsojnë dhe ta nxjerrin në pah humanitetin dhe dëshirën e njerëzve për ta përmirësuar vetveten.

Shumë shpesh na bëjnë këtë pyetje, sidomos neve shkrimtarëve: Pse shkruani?

Rishtas edhe unë vendosa t’ia bëj këtë pyetje një mikut tim.

“Pse shkruan” i them.

“Me laps, sigurisht” m’u përgjigj ajo.

“Jo me çka, por pse” insistoj unë.

“Që ta përdor lapsin” m’u përgjigj dhe e kuptova që nuk do të merrja një përgjigje pasi, nganjëherë, jo që s’duam të përgjigjemi, por s’kemi një të tillë.

Kur e kanë pyetur Charles Pierre Baudelaire, ai u kishte dhënë përgjigjen perfekte, “Që t’i paguaj faturat”. Pastaj e pyesin se cila do të ishte puna ideale, ai thotë “bujk, s’dua të bëj para duke përdorur tragjeditë dhe ppasiguritë e mia, ato janë veç të miat, dua ta fitoj para me nder”

Mbase ai ishte i vetmi që e kuptonte se e shkruara është një punë dërrmuese e cila të shterron mendërisht e emocionalisht dhe di të bëhet e mërzitshme kur nuk arrin t’i gjesh fjalët e duhura. Shumë shpesh të ndodh të rrish krejt e vetme duke pritur për një frymezim hyjnor, dhe sapo të vjen ideja të kujtohet mallkimi që i ke vënë vetes duke provuar të shkruarsh në pentametër jambik.

Lizë, a do të të trgoj cili është tingulli më i trishtueshëm? Është ecja e lirë në një bibliotekë të thatë ku nuk shqetësohesh që po e pengon dikë. Zhurma që bën një libër që s’është hapur e lexuar asnjëherë dhe britma e një fëmije që më shumë do të  preferonte të blinte një karamel se sa një libër. Kjo është mënyra se si përfundon bota, jo me zhurmë por me psherëtimë

E vërteta është se mua më duhet t’iu gjej një shtëpi personazheve që jetojnë në kokën time. Gjithsesi Liza, duket sikur s’ka rëndësi. Të paktën të kam ty e mund të flasin bashkë herë pas herë. Kështu që ti vazhdo të luash rolin e Lizës kurse unë do të jem kapuç-bërsi i çmendur. Sepse s’ka rëndësi ku jetojmë, të gjithë, në një mënyrë a në një tjetër, jetojmë.             

Adieu, best of wives and best of women.

Ever yours

Rrona./KultPlus.com