‘Doktor Shuster’, drama morale dhe sociale e familjes në kohët moderne

“Doktor Shuster”, drama me regji nga Qëndrim Rijani, vënë në skenë nga teatri “A. Z. Çajupi” në Korçë, nis garën në Festivalin e Teatrove të Ballkanit në Turqi. Festivali që bashkon trupa të ndryshme teatrore, çel mbrëmjen e sotme siparin, për t’u finalizuar më 28 të këtij muaji. Ndërsa 25 qershori, do të ngjisë në skenë “Doktor Shuster”, komedia e zezë që vjen nga trupa e Korçës në këtë festival.

Vepra e autorit Dushan Kovaçeviç, ka në role aktorët: Sotiraq Bratko, Zamira Kita, Dritëro Ame, Blerta Belliu, Shkëlqim Jaupi, Niki Petriti, Flori Topra, Gloria Nure, Eni Malësia, Flavia Zere, Panajot Qorri.

Më herët, drejtoresha e teatrit të Korçës, Zamira Kita, bën të ditur pjesëmarrjen në festival, duke shkruar mes të tjerash, se “është një shfaqje e bërë me shumë pasion, këtu e shtatë vite më parë”.

“Doktor Shuster” është drama fituese e tre çmimeve të mëdha “Kult”: aktori Sotiraq Bratko, aktorja Zamira Kita dhe regjia Qëndrim Rijani, për vitin 2016. Tre çmime të tjera në festivale të rëndësishme, si çmimi i karrierës dy herë, për aktorin Sotiraq Bratko dhe artistja e re, për këngëtaren Niki Petriti.

Përveç teatrit të Korçës, vepra është rishfaqur në Teatrin Kombëtar, amfiteatrin e Durrësit, qytetin e Kërçovës, në Tetovë, Kumanovë, në Teatrin e Qytetit Ferizaj, Teatrin e Manastirit dhe teatrin “Zvezdara” në Beograd. Me regji nga Qëndrim Rijani, asistent regjisor është Nikola Stefanov, skena dhe kostume Erald Bakalli.

Drama e nëpërkëmbjes së vlerave, me autor dramaturgun Dushan Kovaçeviç, vjen si një komedi e zezë, që shpalosi njëherësh edhe talentin e aktorëve. Në një reagim të tij më parë, regjisori Qëndrim Rijani pohonte se, përmes komedisë së zezë shfaqet edhe realiteti ku jetojmë në raport me mesazhin që jep vepra.

“Vepra përfaqëson dhe shqetësimin tim personal, përmes fjalëve të autorit. Fakti që zgjodha këtë vepër teatrore, për ta sjellë në skenën e teatrit është problematika e saj, që është koherente me problematikat e shoqërisë që jetojmë në kohë tranzicioni”, – pohonte mes të tjerave, regjisori Qëndrim Rijani.

Mesazhet që përcjell vepra e Dushan Kovaçeviçit, janë komplekse, që nga respekti për të moshuarin, për të vdekurin, te marrëdhënia me Zotin.

Në komedinë e zezë të regjisorit Rijani, gjithçka rrotullohet rreth 7 karrocave invalidësh, që metaforikisht, trajtojnë handikapin e shoqërisë tonë mbi të vërtetat tronditëse, si raporti baba-fëmijë, burrë-grua, motër-vëlla dhe vëlla me vëlla.

Komedia dramatike “Doktor Shuster” përmban brenda saj, gjithë problematikën e rajonit të Ballkanit. Ndërsa elementi  i karrocës, vjen si përkrahje ndaj njerëzve me aftësi të kufizuara – keqardhja, është ajo për të cilën, ata kanë sa më pak nevojë.

Me suksesin që drama ka njohur në shumë skena botërore, vepra erdhi edhe në skenën shqiptare, teksa 25 qershori shënon një fazë tjetër shumë të rëndësishme kompetitive në Festivalin e Teatrove të Ballkanit. Qëndrim Rijani, është regjisor i njohur, me një karrierë të larmishme, përfshirë vepra të huaja dhe shqiptare, shfaqur edhe në Evropë. / Konica.al / KultPlus.com

“Deus- ex- machina post-apokaliptike”

Kritikë nga Driton Fejzullahi për dramën “Kontrolli dhe Makina e dashurisë” nga Besim Ugzmajli:

Duhet thënë se secili krijues, në këtë rast kualifikimi, autori ( Besim Ugzmajli) mund të cilësohet si dramaturg, me dramën autoriale “ Kontrolli dhe Makina e dashurisë” e cila,  krijon skemën e vet të kompozicionit mbi botëkuptimin, veprimin dhe ngjarjen, të projektara (abstrahuara) bartura në kohë dhe hapsirë.  Në dramën “Kontrolli dhe makina e dashurisë” mund të veçojmë një ndërthurje duale, të kompetencës ideo-tematike dhe ideo-semantike, e cila në tekst na jepet si uni-autorial i cili është tipizuar dhe jepet përmes personazheve në tërësi, kurse si Dr. Guan në veçanti, ku autori shëndërrohet në protagonist( karakter) dhe narrator. Padyshim për ta percizuar dhe ndarë unin-narrativ duhet të verifikojmë tekstin por ajo do të jepet përmes rrafshit narratologjik të kësaj drame.

Siç dihet rëndom, autori ideo-tematikën e tij e ndërton duke konstruktuar botë(k)uptimin ose siç haset shpesh në literaturë, subkejtin e dramës së tij. Personzhet e kësaj drame, janë të gjithë bartës të botëkuptimit-botëkuptimeve të autorit (personazheve) ata-ato inkorporohen dhe paraqiten përmes të folurit dhe veprimit, duke paraqitur percepcionin individual dhe autorial që bartë kjo dramë.

Pesonazhet e dramës, janë njerëz pra që posedojnë “kualitete psiko-fizike” këto kualite duhet të shënjohen sepse kjo dramë dallon për nga tema, diskursi dhe konteksti, me dramat që për temë kanë “mimezisin” dhe “metonimitë” nga jeta reale. Kurse nga tipologjia, autori ka ndjekur renditjen klasike të ndarjes, pozitive-negative: ” protagonist-antagonist, karakter, anti-karakter… por edhe në karakter dinamik dhe statik” …

Uni-narrativizuar               karakter-mikst: Dr. Guan, KORI, Akuan, Rela
Uni-individualizuar                   narrator-karakter:Ela,Oso, Personi, Zaza,
                                                    karakteri-narrator: Az, Oz, Ez, Alfa, Dode

Ngjarja:

Drama “Kontrolli dhe makina e dashurisë” nga aspketi ideo-tematik është dhënë nga autori (Besim Ugzmajli) si ngjarje post-apokaliptike, dhe si e tillë paraqet modalitet tejet të veçantë të reagimit dramatik jo vetëm në rrafshin nacional por edhe atë univerzal. Kur flasim për diskursin dhe kontekstin post-apokaliptik, këtë tekst dramatik ( Dramë) duhet ta shohim të fundamentuar në raportin kategorial: kohë-hapsirë, shkak-pasojë, fromë-përmbajtje,  fat-faj-fatkeqësi, përjetim-pësim,  determinim-interdeterminim.

 Post-apokaliptika- Tekstet  të cilat kanë si subjekt dashurinë, me diskurs dhe kontekst post-apokaliptik, janë të paraqitura përtej realitetit kosmik, të dhëna në një realitet hipotetik (fiksional) të konstruktuar dhe të fundamentuar nga vet autori përmes lokalizimit topik që në tekst e hasim me emërtimin (Rruga e qumshtit), pastaj me emrat e personazheve të cilit janë përshatur tematikës dhe kontekstit. Si intencë autoriale, teksti  “Makina dhe kontrolli i dashurisë” shënjon një vlerë të re në aspektin e reagimit dramatik dhe kështu rrënon secilin diskurs paraprak vleror të eskanonit-eskatologjisë, pra të diskurseve dhe tematikave që kishin të bënin me  fundet e mëdha, ose të cilat janë cilesuar si meta-narracione.

Koha-hapsira: si kategori tekstuale-letrare e dramatike, edhe pse janë të dhëna në këtë tekst, në një domen tjeter ( Post), ato vlejnë ngjashëm për të krijuar eksiztencë tematike, sepse tematika e trajtuar është më specifike dhe është më e vështirë për t’u precizuar tekstualisht, por autori na ka lënë disa shenja të cilat bëjnë kapërcimin kohorë, këtë në tekst mund ta vërejmë përmes intertekstualitetit, të cilin do ta paraqesim në vijim.

Shkak-pasoja: gjithçka është e dhënë përmes kauzalitetit tematik e tekstual, ku shkaku është dashuria kurse pasoja është ekzistenca dhe manifestimi i saj, të dhëna si pësim, i determinuar nga fati-fatkeqsia individuale nga (Oso-Ela) si kontrollë i skajshëm teknik-tekonologjik i një raporti thjeshtë emocional.

Forma-përmbajtja: edhe ky tekst dramatik nuk mund të anashkaloj dhe tejkaloj këto kategori, ku për nga forma  i takon natyrës funksionale, ku autori nuk ka ruajtur dhe ndjekur identitetin ose paradigmen strukturale- klasike, duke krijuar një kompozicion të “ri” rrënues; të prologut-epilogut, heqjen e akteve, kori luan vetëm rol dekorativ formal, kurse  fokusi është më shumë te konflikti, veprimi dhe pësimi tragjik, ku me qëllim mungon zgjidhja e këtij konflikti, për shkak te determinimit teknik-teknologjik. Kurse sa i përket përmbajtjes tematike që trajton kjo dramë, atëherë mund të themi se që nga antikiteti, preokupimi më i madh i gjinisë njerëzore ka qenë dihotomik; dashuria (erosi) dhe vdekja (tanatosi) dhe njeriun si bartës të gabimit (hermatisë) (ARISTOTELI, POETIKA. fq.44.)

Në realitetin e dhënë post-apokaliptik, të kësaj drame, njeriu tashmë është shëndërruar në homo-duplex, gjysmë njeri, gjysmë makinë, ka ruajtur vetëm formën, kurse sa i përket përmbajtjes ai është robotizuar. Insituti  post-apokaliptik, tashmë po bënë eksperimentin e tij me një çift (Oso-Ela), të cilët për insitutin të udhëhequr nga (Dr. Guan) janë relikt ose mbetje emocionale e një raporti dashuror tashmë klasik, të cilët kishin ruajtur identitetin e tyre primordial, duke trashëguar gabimin, që për Insitutin paraqet sfidë laboratorike.

Fati-faji-fatkeqësia- fati padyshim në këtë dramë është dhënë si  faj dhe fatkeqësi. Fati është që Oso dashuron Elën dhe anasjelltas, ky fat për Insitutin dhe për vet ata kalon në faj sepse dashuria (erosi) dhe vdekja ( tanatosi) të dashurosh deri në vdekje, dhe të vdiset për dashurinë, për institutin nënkuptonte fatkeqësinë.  Autori i kësaj drame, heqë të rinjohurit si ndëshkim për oso-elan, sepse pas testit të dashurisë, oso më nuk njeh elën, dhe kështu raporti dashuror përfundon në fatkeqësi.

Përjetim-pësim- padyshim se përjetimi është dhënë si një konflikt në mes të emocionales- dashurisë, bartës të saj (oso-ela) dhe racionales ( survejimit dhe ndëshkimit) teknik-teknologjik nga insituti dhe ndëshkues ( Dr.Guan). Përjetimin emocional e gjejmë vetëm te Oso-Ela, si protagonistë të kësaj drame, duke manifestuar dhe pësuar fatin-fajin për një raport emocional- dashuror.

Determinimi-interdeterminimi- determinimi në këtë dramë jepet si kontroll në të gjitha domenet, duke kontrolluar çdo gjë, përmes mbikqyrjes teknologjike nga makina e dashurisë. Kjo makinë e sofistikuar, mundësonte matjen dhe tregonte të vërtetën. Pra autori ka përzgjedhur një konflikt në mes të emocionales si interdeterminim dhe  racionales si paraqitje të së vërtetës. Ky konflikt ekziston që nga antikiteti e deri në sot…

 Në aspektin e kritikës që është shkruar dhe që sot ende shkruhet, modaliteti i cili në shumicën e kohës ndiqet është ai modalitet që përqendrohet te ana semantike (kuptimore) që shpreh teksti dramatik. Kjo dramë, është e karakterit të veçantë sepse jepet me diskurs dhe kontekst post-apokaliptik dhe si e tillë tematika e saj,  e përcakton edhe anën vlerore. Të sfidohesh me një tematikë të tillë, është një ndërmarrje shumë e vështirë për krijuesin, dhe shumfish më e vështirë për lexuesin, që në realitetet e dhëna është shpesh e pa konceptushme, përceptushme dhe e kuptushme për lexuesin në veçanti dhe për shikuesin (spektatorin) në përgjithësi.

Duke ditur këto sfida, këto keqkuptime në këtë raport lexues-shikues, që përmban trajtimi i kësaj tematike, që në diskurset tona nuk gjendet fare, edhe nëse gjendet është trajtimi ose prania e përciptë përmes citateve ose perifarazimeve dhe asgjë më shumë. Andaj duke qenë e veçantë duhet të jetë paradigmë ideo-tematike dhe sfide për inskenime në teatër.

Intertekstualiteti në dramën “Kontrolli dhe makina e dashurisë”

Raportin intertekstual në këtë dramë do ta bëjë nga qasja hermeneutike, duke interpretuar secilen shenjë që ka mundur të linte autori me kategori ose dije të ndryshme.

Secili tekst, pa marrë parasysh mediumin me të cilin shprehet, ka një raport intertekstual me : periudha kohore, kultura dhe dije të ndryshme, autorë dhe vepra, ide dhe tema me të cilat autori komunikon dhe i inkorporon brenda në tekest. Sipas Geranrd Genette intertekstualiteti është “mardhënie bashkëpranie ndërmjet dy apo disa teksteve, domethënë, thelbësisht dhe më e shpeshta, nëpërmjet pranisë së mirëfilltë të një teksti në një tjetër” ( GROS-PIEGAY NATHALIE, POETIKA E INTERTEKSUALITETIT, Parnas, 2011. Prishtnë, fq 24.)

Përcaktimi i intertekstit në dramën “Kontrolli dhe makina e dashurisë” padyshim se arrihet duke e lexuar dhe kështu, lexuesi e heton dhe përcakton intertekstin në tekstin dramatik që është duke e lexuar ose që ka ndërmend për ta inskenuar.

Pë ta dalluar qartë raportin intertekstual, ose të themi semantikën intertekstuale në dramën “Kontrolli dhe makina e dashurisë” duhet ta shohim të modeluar në kategoritë e të shpjeguarit, të kuptuarit dhe të interpretuarit tekstual.

Intertekstualiteti në këtë rast del të jetë “kualitet semantik”, të cilin e ka ndërtuar me shumë kujdes autori, ky kualitet semantik, dallohet nga modelet intertekstuale të dhëna në tekst si citimi apo kompleksiteti citatësorë. “ Në formën e tij më të shkoqur dhe me të mirëfilltë, intertekstualieti është praktika tradicionale e citimit ( me thonjëza, ose me referencë të saktë) ( POETIKA E INTERTEKSTUALITETIT, vepër e cituar, po aty)

Në dramën “Kontrolli dhe makina e dashurisë” semantika intertekstuale është e dhënë në raport me semantikën tekstuale dhe kontekstuale, kështu duke e bërë dramën në raporte të shumfishta vlerore. Kur flasim për raportin intertekstual në këtë dramë, ajo modelohet në këto fusha të dijeës dhe kulturës botërore që interferojnë me botëkuptimin e autorit.

Raportin intertekstual, e ndajmë sipas pranisë më të madhe, respektivisht më të vogël në këtë tekst. Praninë intertekstuale e gjejmë në relacion me filozofinë antike, konktretisht me sofistët grekë, që në tekstin dramatik është dhënë si problematikë e skepticizmit dhe relativizmit për fenomene të ndryshme.

“ PERSONI: … jam një person, një njeri, njeri që bartë ide, ide të bukura, që gjenjë hapsirë në kohën e masës njerëzore. Jam njeriu më i mirë që keni parë ndonjëherë.”

Pra teksti na lë të kuptojmë se kemi të bëjmë me relativizmin e gjithçkaje, qoftë fenomen, çështje, botëkuptim, besim, moral etj. Personi konsideron njeriun si masën e çdo gjëje, kjo ishte  maksima kryesore e sofistit Protagora. Kur gjithçka është relative, qoftë si dije, qoftë si gjykim moral, atëherë mund të themi se autori i dramës bartë këtë ide si gjykim apo si botëkuptim individual në raport me individin, shoqërinë, periudhat kohore e historike, dhe dijet e kulturat e ndryshme.

Por, autori në tërë tekstin bënë një kombinim të kulturave, përmes teksteve të ndryshme, përmes personazheve të cilat ngjajnë në ide, përjetim dhe pësim sikurse në tekstet paraprake. Të krijosh një dramë, dhe si subjekt të jetë dashuria, fati-fatkeqsia, dashuri e parealizuar për shkaqe-pasoja nga më të ndryshmet, nuk mund të mos ishte aluzion Shekspiri, tragjedia, Romeo dhe Zhulieta. 

“ELA: ka shumë rëndësi, çka nëse ti je një Montag, e unë jam një Kapulet! Ne mund të duhemi tash e të shpëtojmë, po duhet të vetëvritemi për shkak të një dashurie të pamundur në të ardhmën.” Interteksti është i qartë, veçse këtu kemi një vetëdije të personazhit (ELA) se si do të përfundojë dashuria e tyre. Pra autori ka zgjedhur me qëllim këtë tragjedi, që si subjekt ka dashurinë për ta ndërtuar subjektin e dramës së tij.

Në vazhdimësinë e narracionit dramatik, ku kompetenca narrative përshakllzohet përmes personazheve poashtu balancohet përmes tyre, konstelacioni vjen duke u përhapur me çështje që e preokupojnë autorin (Besim Ugzmali) në këtë rast në intertekst me etno-psikologjinë kolektive, në rapot me gjakun. Siç dihet, “gjaku ishte tabu te njerëzit primitiv, të cilët e quajnë gjakun si selinë ku ka zënë vend jeta”. ( FROJD ZIGMUND, JETA DASHURORE DHE SEKSUALITETI, fq. 122.)  Gjaku del të jetë një tabu-problem etno-psikologjik, një tundim që nga antikiteti e deri më sot, për të gjitha kulturat pa përjashtim, atë e gjejmë në tekst të dhënë përmes personazhit.

“ PERSONI: më duket edhe gjaku nuk ishte mjaftueshëm i kuq, si thoni, ta bëjmë një me gjak të vërtetë, me gjak derri përshembull?!

“PERSONI:  e tani si ju duket, çfarë ndjeni brenda përshfaqjes së gjakut si aromë që kënaq qenien e secilit prej juve?

Një shenjim intertekstual e gjejmë të dhënë përmes diskursit ironik në raport dhe në kontekst me religjionin monoteist, të paraqitur në raport me pamjen e zotit përmes krahasimit me një mit të lashtë biblik të cilin e gjejmë në Bibël në pjesën (Zanafilla) ku flitet për Kullën e Babelit, kjo histori rrëfen dëshirën e njerzimit për ta paraë zotin, por qëllimi në shkrim është paksa i koklavitur sepse, me ndërhyrjen e fuqisë metafizike, kjo kullë shkatërrohet dhe kështu krijohet shumëgjuhësia që ka karakter të mosmarrveshjes ndërmjet popujve sesa e kundërta.Pra prijsha ishte destruktive në raport zot-njeri-popuj. Dhe kështu kemi abstenimin e zotit që e gjejmë në tekst kështu:

“ ELA: sa mirë që nuk kemi kohë aq sa duam. Sikur të kishim kohë, sigurisht dikush do të provonte të ndërtonte një palë shkallë të gjata për 324589 vjet, në mënyrë që të shihte nga afër sytë e Zotit atje lart. Pra shakllët janë krahasim me Kullën e Babelit, dhe qëllimin e njerëzve për ta parë dhe kuptuar Zotin, sepse kemi kontekstin gjuhësor të implikuar i cili na jep një konotim tjetër. “ELA: Shkallëndërtuesi, sikur të kishte kohë të palimitueshme do të ndërtonte një palë shkallë aq të larta që të shihte Zotin atje lart, atë Zotin,…, pa sy, pa duar, pa këmbë. Meqë që të u kujtua Maria e Shenjtë, atëherë sigurisht që shkallëndërtuesi do të i shihte një palë testikuj gjigandë të Zotit lart? (qeshin).Këtu vërehet qartë diskursi ironik me kontekstin religjioz dhe tendencën historike të njerëzimit për antropomorfizëm të Zotit.

Pra intertekstualiteti në dramën “Kontrolli dhe makina e dashurisë” është shumë më i gjerë se sa është paraqitur këtu, por me një lexim tjetër besoj se të gjitha linjat intertekstuale do të paraqiten qoftë edhe ato me prezencë tejet te vogël, sepse këto që kam paraqitur më lartë kanë qenë me prezencë më të madhe dhe mendoj se kanë qenë më të rëndësishme për t’u cekur.

 Në vazhdën e shpejtësisë së rrëfimit, dhe ngadalsimit të saj, mund të themi se autori ndjekë linjen konstante e cila nuk lejon të dallohen këto elemente. Shpejtesia-ngadalsimi i rrëfimit nuk duhet të shihen si antagoniste njëra me tjetrën sepse, ato i japin tekstit një vlerë dhe lexuesit një ndjenë qoftë të mirë qoftë të keqe kur ajo lexohet. Te disa autor është cilësi të qenit i shpejtë në rrërim, këtë e gjejmë te Eko, “çdo rrëfim artistik është pashmangshmërisht, fatalisht i shpejtë, sepse ndërsa ndërton një botë me ngjarjet dhe personazhet e saj, për këtë botë nuk mund të thotë gjithçka.”(ECO UMBERTO, GJASHTË SHËTITJE NË PYJET E TREGIMTARISË, fq.9.)

Shpejtësia-ngadalsimi, mund të vërehen në tekstin dramatik, deri te ndërtimi fabular, ose në tekst kemi ndarjen, ngadalsimi deri te paraqitja e personazhit DR.Guan, pastaj rrëfimi fillon të shpejtohet. Kjo shpejtësi është intencë e autorit për t’i dhënë dinamizëm ngjarjes që paraqet.

Drama “Kontrolli dhe makina e dashurisë” shënjon një vlerë të re në domenin univerzal të krijimit, dhe si e tillë hapë shtigje për t’i zgjeruar kufinjët e abstrahimit të tematikave të ngashme por me kontekste dhe diskurse të reja, siç ishte ai post-apokaliptik.

Fotografitë nga Meddy Huduti / KultPlus.com

Teatri Kombëtar i Shqipërisë do të jetë nikoqir i dramës së Vedat Kokonës

Teatri Kombëtar i Shqipërisë do t’i hap dyert e saj për t’i mbështjellur publikun me emocionet që dinë të krijojnë leximet e dramave, shkruan KultPlus.

Në kuadër të Netëve të leximit të dramës shqipe, më 21 nëntor duke filluar nga ora 18:00 do të lexohet drama ‘’Hijet e Natës’’.

Përderisa kjo dramë është shkruar nga Vedat Kokona, përshtatjen e skenarit dhe kurimin e ka realizuar regjisori Hervin Culi.

Aktorët të cilët do t’i falin ndjeshmëri dramës do të jenë: Naun Shundi, Dritan Boriçi, Luli Bitri, Myzafer Zifla, Natasha Sela, Laert Vasili, Dori Caushi, Luli Hoxha, Besmir Bitraku, Enti Deçka, Donald Shehu, Xhoana Karaj.

Ky lexim i dramës do të përcjellet edhe në faqen zyrtare të Teatrit Kombëtar në Facebook./ KultPlus.com

“Qiell” përmbledhë punën disa vjeçare të Naser Shatrollit: Teatri ka nevojë për dramaturgji të re

Dramat e tij janë duartrokitur nëpër teatro të ndryshme, madje duke rrëmbyer edhe çmime vendore e ndërkombëtare. Mirëpo, kësaj radhe ato nuk do t’i shfaqen vetëm shikuesve por, do të kalojnë edhe në duart e lexuesve.

Dramaturgu dhe regjisori teatror, Naser Shatrolli shumë shpejt do të sjell përmbledhjen e 6 dramave nën emrin “Qiell”, shkruan KultPlus.

Autori i kësaj vepre në ardhje është frymëzuar nga historia vendore, duke trajtuar në dramat e tij tema si: traditat, themelet familjare, lufta e fundit, të zhdukurit, Kosova përballë Lindjes e Perëndimit, heroizmi, profiterët.

Në një intervistë për KultPlus, Shatrolli ka treguar që libri është brenda natyrës ballkanike në kontekstin ideo-tematik, ndërsa si format, qëndron brenda frymës psikologjike, natyrë e teatrit të absurdit që luhen në domino interaktive.

Dramat janë puna shumë vjeçare e Naserit, i cili në njërën anë mbante lapsin duke i shkruar dhe në tjetrën anë i shfaqte në skenë përgjatë karrierës së tij si regjisor dhe organizator në teatër.

“I kam inskenuar më tepër tekstet e mia. Pra, dramat janë të inskenuara dhe të adaptuara enkas për teatrin modern. Fundja, nuk e kisha nevojën që t’i botoja pa i testuar në teatër”, thekson Naseri.

Gjashtë dramat të cilat ka vendosur t’i sjell në një përmbledhje, i ka emëruar simbolikisht “Qiell”.

“Është emër i bukur para së gjithash, kudo që ndodhemi, qiellin e mbajmë mbi kokë. Nuk ka të bëjë me mua personalisht, ka të bëjë me nevojën që personazhet e mia kanë për qiellin, për universin qiellor, është dëshirë e tyre”, shprehet autori.

Tutje, ai tregon se çfarë kuptimi mban ky titull për personazhet e tij.

“Titulli ndërthuret me fatin e individit, me tranzicionin e tij dhe të shoqërisë ku ai manovron. Në situata të vështira personazhet e librit i drejtohen qiellit, sikur atje gjejnë xixa shprese, por jo vetëm, e kaltra e mban pezull njerëzimin. Sikundër që Teatri e ka thellësinë e vet, dramaturgjia thellësinë e saj, janë të ndërlidhura këto njëra për tjetrën”, thotë krijuesi i këtyre personazheve.

I profilizuar në fushën e dramaturgjisë dhe regjisurës teatrore, Shatrolli njëherësh ka eksperimentuar ndër vite me dramën dhe sipas autorit kjo vepër assesi nuk është shkruar sa për të mbushur fletët e bardha me dialogje. Dramat në thelbin e tyre dramaturgjik tentojnë që të futen në kutinë e dramës origjinale, po Shatrolli ka edhe synime të tjera.

“Teatri ka nevojë për dramaturgji të re, ky është njëri nga qëllimet e këtij libri”.

Përkrahja nga publiku në shfaqjet e dramave e kanë bërë Shatrollin të ndjehet mirë që i ka inskenuar.

 “Në shfaqje janë duartrokitur sikundër që është shkruar e folur goxha shumë për to. Mendoj se kam bërë mirë që i kam inskenuar së pari. E kam këtë bindje që nuk e ndërroj edhe në botime tjera”, shprehet Naseri.

Ndërkaq për lexuesit, të cilët shumë shpejt do të mund ta kenë në duar përmbledhjen, ai thotë se e ka një dëshirë: “E kam një merak të vogël – do të dëshiroja që të ‘mashtroheshin’ lexuesit me këtë Qiell në Trenin e destinacionit të tyre. Ky është mision i secilit dramaturg”.

Tutje Shatrolli tregon pikëpamjet e tij për ndarjet e dramaturgëve, sipas manovrimit me audiencën.

“Pra, ka dramaturg që janë mashtrues të përhershëm – metaforikisht, të dëshiruar dhe të lexueshëm kurdoherë, ka mashtrues sezonal, dikush ngelet ikonik, ka të tjerë mesatar”.

Botimi i veprës i është besuar shtëpisë botuese “Artini”, ndërkaq promovimi i veprës pritet të ndodh shumë shpejt.

Kujtojmë që dramat e Shatrollit janë kurorëzuar me çmime nga më të ndryshmet, ndër to, “Karamel” – ka fituar çmime vendore dhe ndërkombëtare dhe është shfaqur në vitin 2018 për tre netë në Manhatan, Nju Jork. “Kosovatrans” poashtu është vlerësuar me çmimin e parë në festivalin e Gjilanit “Talia e Flakës” dhe njëherësh ka qenë në festivalin Internacional në Bursa të Turqisë. /Medina Pasoma / KultPlus.com

Hapet konkursi për Dramë Origjinale Shqipe “Katarina Josipi për vitin 2020”

Ministria e Kulturës, Rinisë dhe Sportit fton të gjithë dramaturgët shqiptarë që të konkurrojnë me dramat e tyre në konkursin për Dramë Origjinale Shqipe “Katarina Josipi për vitin  2020”.

Çmimet të cilat i ndanë Ministria e Kulturës Rinisë dhe Sportit për çdo vit janë si në vijim:

  1. Çmimi i parë për Dramë origjinale Shqipe “Katarina Josipi”
  2. Çmimi i dytë për Dramë origjinale Shqipe “Katarina Josipi”
  3. Çmimi i tretë për Dramë origjinale Shqipe “Katarina Josipi”

Vlerësimin për ndarjen e çmimeve e bën juria profesionale e përbërë nga 5 anëtarë e emëruar nga Ministri.

Tri Çmimet për dramat më të mira, jepen në të holla, të shoqëruara nga një certifikatë të nënshkruar nga Ministri dhe një kopje origjinal të vendimit.

Çmimet dorëzohen në  një ceremoni  të veçantë të organizuar nga MKRS, me 9 nëntor në ditëlindjen e “Katarina Josipit”

Tri dramat fituese botohen në një edicion special në gjuhën shqipe;

Kriteret dhe kushtet për pjesëmarrje

  • Laureat të Çmimit mund të jenë dramaturgët që janë shtetas të Republikës së Kosovës.
  • Një autor mund të sjellë më së shumti dy drama për shqyrtim;
  • Dramat që konkurrojnë në këtë konkurs duhet të jenë jo më të shkurtra se 50 minuta;
  • Dramat e të gjitha zhanreve do të merren në shqyrtim;
  • Tema dhe as numri i personazheve nuk janë të limituara,
  • Dramat e papërfunduara apo sinopsiset nuk do të merren në shqyrtim;
  • Dramat që sillen në këtë konkurs duhet të jenë origjinale, të shkruara mbas vitit 2000, dhe nuk duhen të jenë të inskenuara apo të botuara më parë;
  • Drama që fiton vendin e parë, konsiderohet si dramë potenciale për t`u inskenuar në njërin nga sezonet e ardhshëm në TKK;
  • Dramat që shpërblehen për vendin e dytë dhe të tretë, fitojnë të drejtën për lexime skenike në TKK;
  • Dramat dorëzohen në tri kopje me mbishkrimin “Konkursi për Dramë Kombëtare ‘Katarina Josipi 2020” ;
  • Autorët duhet të nënshkruhen me shifër dhe shifrat fituese do të shpallen në media për konfirmimin e emrave të fituesve. Për konfirmim të shifrës, autori duhet të sjell si dëshmi dramën origjinale.
  • Dramat duhen të dërgohet në Arkivin e MKRS-së, për Departamentin e Kulturës, në Zyrën nr. 022 (Adresa: MKRS, 10.000 Prishtinë, Rruga “Nëna Terezë” nr. 35), ose përmes postes elektronike: [email protected];
  • Autorët që sjellin dramat e tyre në këtë konkurs konsiderohet se i pranojnë kushtet e këtij konkursi.

Konkursi do të jetë i hapur nga dita e publikimit në medie deri me 21 Shtator 2020. Çdo Dramë e ardhur mbas kësaj date nuk do të merret në shqyrtim. / KultPlus.com

Drama e Luftës së Dytë Botërore për “normalitetin e ri”

Në punën e tyre pa pushim, përgjatë 19 episodeve të gjata të “Foyle’s War”, drama madhështore e Anthony Horowitz është e vendosur në Britani, nën rrënojat e operacioneve policore të Norvegjisë në vitin 1940 dhe pesë vjet më tutje, në Ditën e Fitores së Evropës (8 maj 1945).

Këto 19 episode apo 29 orë në dekadat e fundit kanë qenë një vend i sigurt dhe i gëzueshëm për familjen time, sa ne në fakt i kemi shikuar të gjitha episodet tri herë. Pra, në total janë 87 orë para televizorit, transmeton KOHA

Ironia më e madhe është që për pak nuk do ta shikonin fare “Foyle’s War”. Në mënyrë të qartë nuk e kemi parë asnjëherë gjatë viteve kur ajo u transmetua në Britani të Madhe prej 2002 deri më 2008, gabimisht, për të mos thënë në mënyrë snobe, duke supozuar se një dramë e luftës e transmetuar para orëve të vona të natës, në një të diel mund të kishte gjuhë shoviniste.

Miqtë tentuan që të na tregonin se sa gabim e kishim, por ne mbetëm kokëfortë në këtë mendim të pabazuar. Në veçanti babai im ishte skeptik: e ka përjetuar Luftën e Dytë, ishte larguar nga vendi dhe krejt gjërat e tjera. Ai nuk pëlqente çdo gjë që hidhte shikimin prapa me një nostalgji.

“Nuk kishte shumë qejf, kaq mund të ju them”, ishte më e shumta që ai thoshte për këtë çështje, duke zgjedhur që të kalonte kohën e tij të lirë duke shikuar filma dhe drama bashkëkohore.

Por ata që ishin bezdisës vazhduan njëjtë: Nëse ata që e kishin shikuar serinë do të vazhdonin të ekspozonin virtytet dhe të qortonin kokëfortësinë tonë, ndoshta pas krejt këtyre do të kishte diçka të mirë në serinë “Foyle’s War”.

Pa shqetësim të madh, unë e kam blerë serinë e parë të DVD-së për ditëlindjen e babait dhe këtu është zbulimi tronditës: ishte po aq e mirë, delikate dhe e menduar mirë dhe që në episodin e parë, “The German Woman”, na bëri për vete.

Larg nga një valëvitje e lirë e flamurit, shënimi kryesor i “Foyle’s War”, një patriotizëm i dobët, që ka në fokus njerëzit që hasin në vështirësi dhe shpesh nuk e kuptojnë se përse po kërkohet që të bëjnë atë që e bëjnë, për shkak të një besimi të kornizuar që kjo po bëhet për të mirën e përbashkët. /Koha.net /KultPlus.com

Dramaturgu Kraja, në karantinë i jep dorën e fundit komedisë së re “Keqkuptim dhe mirëkuptim”

Ka një jetë që nuk i është ndarë librit dhe skenës së teatrit “Migjeni” me të cilin bashkëpunimet i ka patur të panumërta.

Por nëse deri dje vitet mbi supe nuk e pengonin të ishte i kudogjendur në aktivitete, sot shkrimtari dhe dramaturgu Fadil Kraja po i kalon ditët në shtëpi.

I është përgjigjur thirrjes së qeverisë dhe ndërsa komenton situatën e krijuar, nuk kursen të perifrazojë thënien e librave të shenjtë, për kujdesin në këto ditë.

“Ka një verset të Biblës por më duket se e ka dhe Kurani që thotë ruju pak se të ruaj shumë”

Për shkrimtarin “ngujimi” në shtëpi nuk është diçka e re, pasi ja do puna.

Por për profesor Krajën këto ditë po i shërbejnë për ti dhënë dorën e fundit një komedie të re, e cila ka paralele me kohën që po jetojmë.

“E kam “keqkuptim dhe mirëkuptim” titullin e komedisë. Keqkuptimi është kjo që po jetojmë sot, mirëkuptimi do të jetë nesër”

Qytetarëve rebelë u bën thirrje të respektojnë vlerën e jetës, ndërsa është besimplotë se shpejt kjo gjendje do të kalojë.

“Breznia shqiptare do e kalojë dhe këtë ashtu sic do kalojë të gjithë vështirat që do të dalin përpara”

Përkrah shkrimtarit shkodran që ka mbushur plot 90 vite jetë, qëndron bashkëshortja mjeke Zylihaja, e cila beson gjithashtu se kjo situatë do të kapërcehet shpejt, por për këtë ndihmë duhet të japim të gjithë. /KultPlus.com

Drama “Galaksia”, nga e enjtja deri të dielën në skenë te “ArTurbina”

Drama “Galaksia” do të rikthehet në skenë për publikun. Teatri Kombëtar shprehet se kjo vepër teatrore e autorit Howard Barker, që erdhi në skenë te “ArTurbina”, me regji nga Rovela Lule u mirëprit nga publiku.

“Galaksia” (skena nga një ekzekutim) rikthehet në skenë pas suksesit të madh të 3 netëve të para. Për të gjithë ata që ende nuk e kanë parë këtë shfaqje të mrekullueshme”, bën me dije teatri për dramën, që do të jetë në skenë siç është njoftuar mbrëmjet e datave 13, 14, 15 dhe 16 shkurt. Në skenë te “ArTurbina” vijnë aktorët Olta Daku, Neritan Liçaj, Rjamonda Bulku, Myzafer Zilfa, Lulzim Zeqja, Vikena Kamenica, Paola Kodra, Niada Saliasi, Genti Deçka, Naun Shundi, Monika Lubonja, Ardian Cerga, etj. Teatri Kombëtar shkruan se është një vepër tejet aktuale edhe pse ngjarjet e së cilës janë vendosur në Venecian e shekullit XVI, ajo flet edhe sot po njësoj.

“Lufta e artistit për të thënë të vërtetën deri në fund me veprën e tij dhe mospranimi apo gati-gati ekzekutimi i veprës dhe artistit nga shteti! A janë betejat triumfuese?! Apo ajo që ndodh është masakër?! Të vërtetën e zbulojmë në “ArTurbina” me një kast të mrekullueshëm aktorësh”, pohon teatri. Skenografia në vepër është nga Genc Shkodrani, kostumografe Laedja Hajdari, kompozitor Endri Sina, as.regjisore Paola Kodra dhe piktor Rael Hoxha. “Galaksia” (skena nga një ekzekutim) është e cilësuar si vepra më e mirë e autorit bashkëkohor britanik Howard Barker.

Në qendër të saj qëndron një piktore e jashtëzakonshme (Galaksia) e interpretuar nga aktorja Olta Daku, së cilës i duhet të përballet me luftën e pushtetit ndaj artit! Rovena Kuka është pedagoge, regjisore dhe aktore. Ajo ka mbaruar studimet e larta në Akademinë e Arteve për instrumentin muzikor flaut. Në vitin 2006, diplomohet për regjisurë në po të njëjtën shkollë, sot Universiteti i Arteve. Prej vitit 2010, Rovena Lule Kuka punon si pedagoge e Mjeshtrisë së Aktorit dhe është realizuese e disa veprave bashkëkohore si “Boston Marriage”, “Perversitet seksual në qytet”, “Gruaja në dritare”, etj. Gjithashtu, ajo ka interpretuar në disa filma dhe vepra teatrale, ku ndër të tjera mund të përmendim “Ndërkombëtarët” dhe rolin kryesor në filmin “Maya”. /KultPlus.com

Historia tragjike e dashurisë mes 12-vjeçares me një 40-vjeçar vjen në shfaqjen “Zogu i zi”

Kjo është historia në veprën “Zogu i zi” shkruar nga David Harrower, e cila do të ngjitet në skenën e Teatrit Eksperimental Kujtim Spahivogli më datat 10-11 korrik nën regjinë e Kiço Londos. Në role kryesore interpretojnë aktorët Laura Nezha, Aflred Trebicka dhe vajza e vogël Rexhina Ibro.

 Drama “Zogu i Zi” bazohet në historinë midis një vajze 12 vjeçare, e cila takohet me një burrë rreth të tridhjetave në një barbekju, dhe aty nis historia e marrëdhënies midis tyre. Këto personazhe takohen pas 15 vitesh, për ti dhënë mundësi njëri- tjetrit të rindërtojnë historinë e tyre, e riekzaminojnë sëbashku, diçka që secili e ka bërë brenda vetes. Pjesa ka të bëjë me natyrën e të vërtetës dhe sesi pas 15 vitesh ne mund ta ri imagjinojmë të vërtetën, ta rishpikim apo riemërojmë. Una kërkon të restaurojë vetveten, por përpara se ta bëjë këtë ajo ka nevojë ta copëtojë historinë. Këtu hyn në rol multimedia, e cila zbërthen vizualisht këtë copëzim historie, si dhe heq distancën midis subjekteve të cilët janë të ndarë nga njëri/tjetri fizikisht, duke përdorur teleprezencën dhe internetin. Vizualisht shfaqja bazohet në teoritë e Lev Manovich, Soft Cinema. Është një tentativë për të lidhur personazhet, imazhin dhe internetin brenda një hapësire siç është ekrani i projeksionit, në marrëdhënie me hapësirën teatrale.

Në pamje të parë, duket sikur Una vjen për hakmarrje, për larje hesapesh, por motivet e ardhjes janë më komplekse, sepse marrëdhënia e tyre ka qenë më e komplikuar se marrëdhënia e abuzuesit me viktimën. Ajo, e siguron se e do. 15 vite pas historisë së dashurisë tragjike në kohë të gabuar, të 12 vjeçares Una me 41 vjeçarin Rei, histori e cila ka shkatërruar jetët, Una shfaqet përpara tij. Ajo ka ngrirë në kohë, pa shpresë.

Ai, i shtrënguar dhe në ankth, e siguron se nuk ka pasur ndjenja për ndonjë vajzë tjetër aq të re, duke u përpjekur për t’i shpëtuar përmbytjes së një dashurie të çmendur, që te Una ka mbetur e njëjtë. Kujtimet erotike përzihen.

Intensiteti arrin kulmin ndërkohë që personazhet zbulojnë ndjenjat dhe të vërtetat e fshehura mirë ndër vite, në lidhje më atë që realisht ka ndodhur para 15 vitesh. Dy fantazma të së tashmes, të pafajshëm sa dhe fajtorë, dy njerëz që jetuan diçka të mrekullueshme dhe të frikshme njëherësh, që shoqëria dhe ligji i etiketoi abuzuesi dhe viktima.

Vepra është përkthyer nga Daniela Nika dhe do të vijë nën skenografinë e Beqo Nanaj dhe kostumografinë e Sofi Kara, ndërsa koreograf është Graciano Tafani, ndërsa as/regjisor: Marsel Greva. Zogu i Zi është një pjesë e tmerrshme teatrore, thellësisht shqetësuese, emocionalisht e brishtë që të lë pa frymë dhe të prekur.

Pjesa ka poezi të brendshme dhe shoqërohet me tërbim, frikë dhe të panjohura. Në thelb Zogu i Zi, fton që shoqëria të dialogojë për sa i përket çështjeve të nxehta duke përfshirë kufijtë ligjor si dhe pozicionin human në botën moderne/Koha.net/KultPlus.com

“Gishti” i Doruntina Bashës impresionon artdashësit në Tiranë

Pamundësia e të “vazhduarit më tej” dhe pozita femërore në çdo luftë në këtë botë ishte mesazhi që mori publiku artdashës i Tiranës në premierën e dramës ”Gishti”, shkruan sot ATSH.

Drama me regji nga regjisorja serbe Bojana Laziq solli premierën këtë fundjavë në Teatrit Kombëtar Eksperimental “Kujtim Spahivogli” nën interpretimin e aktoreve Rozi Kostani dhe Ina Morinaj.

Kjo dramë shqipe e autores Doruntina Basha solli në skenën e teatrit një nga traumat shoqërore më të dhimbshme dhe më të thella të trazirave të pasluftës, çështjen e personave të zhdukur të cilën e sheh nga një perspektivë e fuqishme femërore e që hedh dritë mbi plagët sociale dhe individuale, dëshpërimet dhe plasaritjet.

“Gishti” tregon historinë e dy grave, vjehrrën dhe nusen, të cilat edhe dhjetë vite pas zhdukjes së burrave të tyre në luftën e Kosovës, jetojnë së bashku, të paaftë për t’u vajtuar siç duhet të vdekurit e tyre, dhe të vazhdojnë me jetën.

Zoe dhe Shkurta jetojnë një jetë që është e mbushur me emocione të forta: dashuri, urrejtje, lot, të qeshura dhe mbi të cilën është mbizotëruar përjetësisht fryma e atyre që nuk janë me. Një dramë që fillon nga një gisht i prerë, duke përgatitur bukën për pritjen e dy burrave të shtëpisë, të cilët para dymbëdhjetë vjetëve dolën nga shtëpia për të mos u kthyer kurrë më.

Një nënë e cila nuk pajtohet asnjëherë me fatin e keq të tyre, gjersa nusja apo siç e thërriste ajo Shkurta, më në fund arrin ta kuptojë se ata nuk do të kthehen, e që ato duhet të pajtohen me fatin që është shkruar për të dyja , por jo zemra e një nëne nuk mund ti bëjë ballë asaj.

Kompleksiteti poetik i gjuhës na sjell aspektin më të vlefshëm universal të shfaqjes, nuanca të pafundme të marrëdhënieve të dy grave të cilat në të njëjtën kohë e urrejnë dhe e duan, dhe të cilat nuk mund të jenë më njëra pa tjetrën.

“Gishti” kështu bëhet tregimi për një vetmi të madhe, por edhe për shpresën, për ditët që rrjedhin ngadalë, fuqinë e fantazisë dhe bindjes, dhe ndrydhjes së pashmangshme të jetës së përditshme në çdo shoqëri post-traumatike.

Regjisorja nga Beogradi,Bojana është autore e më shumë se 20 shfaqjeve teatrore dhe fitues të disa çmimeve teatri./ KultPlus.com