Një dëshmi e bukur historike, teatri romak ‘’Aspendos’’ në Turqi

Monumentet e trashëgimisë kulturore janë dokumentuese të jetesës aktive të popujve dhe të historisë përgjithësisht. I tillë është teatri ‘’Aspendos’’ në Serik të Turqisë, që është një vlerë antike në vete, shkruan KultPlus.

Ky teatër na jep një vështrim se si ishte jeta në vitet 160 para erës sonë.

I ndërtuar gjatë sundimit të perandorit romak Marcus Aurelius, ky teatër përmban mbishkrime në muret e tij që na tregojnë  për arkitektin grek, Zenon, i cili lindi në Aspendos.

Akustika e teatrit është spektakolare dhe është projektuar të përshtatet për 7,300 deri 7,600 njerëz.

Ndryshe nga shumë teatrot e tjerë në botë, teatri i Aspendos iu nënshtrua një rindërtimi të shekullit të 13-të./ KultPlus.com

Në Turqi gruaja mund të divorcohej nga burri nëse ai nuk i siguronte kafe të mjaftueshme

Ekzistojnë shumë ligje të pazakonta për divorc në të gjithë botën në varësi të kulturës dhe historisë së njerëzve dhe duket se kafeja ndodh të jetë pjesë e listës gjithashtu, shkruajnë mediat e huaja, transmeton KultPlus.

Kafeja për shumë është mënyra e vetme për të filluar një mëngjes të mbarë, dhe mungesa e një doze të kafeinës në mëngjes mund ta dërgoi dikë deri në atë pikë sa të kërkoj edhe divorc.

Dashuria turke për kafenë filloi nga shekulli i 16, kur në 1555 u prezantua në Kostandinopojë (Stambolli i sotëm) dhe filloi kulturën e shtëpive të kafesë në vend. Pija që stimulonte energjinë tek kushdo që e konsumonte atë, nga delet te burrat, ishte arsyeja kryesore pse u bë kaq e njohur.

 Kafeja ka origjinën nga Etiopia ku sipas legjendave thuhet se delet ishin ato që zbuluan manaferrat e kuqe që u jepnin atyre një kënaqësi të papritur kur e konsumonin. Barinjtë pasi e kishin vërejtur këtë vendosën ta provojnë vet dhe gjetën manaferrat për ti pjekur dhe shijuar. Sidoqoftë, në Kostandinopojën e Shekullit 16, pijet filluan të bëhen me fasulet e pjekura dhe jo me manaferrat. Popullariteti i saj i dha rrugë kulturës për kafene dhe i inkurajoi ata të jenë qendrat sociale ku burrat do të zhvillonin mbledhjet e tyre dhe do të kalonin kohën duke biseduar mbi kafenë.

Kafeja u futë aq thellë në kulturën turke sa burrat e konsideronin të merrnin një grua për martesë bazuar në mënyrën se si ajo përgatiste kafenë. Madje erdhi një kohë kur kjo i ngjalli edhe pasiguri Sulltanit (sundimtarit) të Perandorisë Osmane, i cili mendonte që ti mbyllte kafenetë. Ai ishte i shqetësuar për numrin e burrave që mblidheshin së bashku, e të ndanin pikëpamjet e tyre rreth kafesë, pasi qe kjo mund ti shkaktonte probleme shumë shpejtë.

Kafeja dhe Gratë Turke

Megjithëse rëndësia e vërtetë e kafesë mbi shoqërinë e tyre mund të shënohet nga fakti se mungesa e saj mund të qëndronte si baza shumë e vërtetë dhe e kuptueshme për divorc ose jo, por jo për burrat, ky ligj ishte në favor të grave të vendit. Përndryshe të drejtat e grave në Turqi panë një rritje të papritur kur erdhi në jetë ky ligj. Sipas saj, nëse burri nuk do t’i siguronte gruas së tij diçka aq të qartë (në kulturën e tyre) dhe të nevojshme, gruaja mund të divorcohej prej tij. Nuk ka edhe shumë raste të tilla të raportuara ku një grua do të pranonte të linte familjen e saj dhe të shkonte për të mbijetuar vetëm me të gjitha të drejtat e pakta për të cilat është bekuar. Përveç Turqisë, ligji sheh dritën e pranimit edhe në Arabinë Saudite. Ky ishte një hap përpara për t’i dhënë më shumë të drejta liberale pjesës më të injoruar të shoqërisë së tyre, grave. / KultPlus.com

Turqia do të rihapë teatrin 2.200-vjeçar në Laodicea me 15 mijë vende

Një teatër antik në Turqinë jugperëndimore do të rihapet kur të përfundojë puna e restaurimit vitin e ardhshëm, në lokacionin arkeologjik të vjetër 2.200 vjeç.

Qyteti i lashtë i Laodicea, i cili është renditur si një vend në listën paraprake të Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s, do të fillojë sërish të funksionojë, thuhet në një deklaratë të Agjencisë së Zhvillimit të Egjeut Jugor (GEKA).

Aktivitetet e gërmimit dhe restaurimit në teatrin perëndimor me kapacitet prej 15 mijë njerëz, janë planifikuar të përfundojnë në muajin mars të vitit 2021, thuhet në deklaratë.

“Ne do të realizojmë me lehtësi të gjithë projektin për të cilin jemi angazhuar deri në fund të marsit 2021”, thuhet në deklaratë, ku citohet Celal Şimşek, kreu i gërmimeve në lokacion dhe një arkeolog nga Universiteti Pamukkale në Denizli, shkruan AA.

“Kjo strukturë humbi karakteristikat e saj që nga shekulli i katërt. Sidoqoftë, me përpjekjet që do të realizohen, ajo do të rimarrë tiparet e saj të mëparshme pas 1.600 vjetësh”, shtoi Şimşek.

Duke theksuar se sapo të hapet, teatri perëndimor pritet të tërheqë një numër të konsiderueshëm turistësh, Şimşek tha se 90 për qind e materialeve origjinale të gjetura në zonën e gërmimit po përdoren në restaurim.

Për këtë arsye, Şimşek tha se shpreson për një çmim nga Europa Nostra, që vlerëson projekte të ngjashme.

Sipas UNESCO-s, Laodicea është qyteti i vetëm antik në rajon me dy teatro.

Duke qenë një lokacion ku ndodhen rrënoja historike që datojnë nga 5.500 para erës së re, Laodicea ishte një nga qendrat më të rëndësishme të tregtisë, artit dhe sportit në Anadollin antik dhe ka tërhequr shumë turistë në zonë. / KultPlus.com

Një monument i trashëgimisë botërore në Stamboll kthehet në çështje politike

Presidenti i Turqisë, Recep Tayip Erdogan dëshiron ta shndërrojë monumentin me famë botërore Aja (Hagia) Sofia në Stamboll në xhami. Ai do të fitojë pikë tek votuesit turq, por për planet e tij ka dhe mjaft kundërshtime të forta.

Aja Sofia nuk është vetëm monumenti më i njohur turistik i Stambollit, por edhe një atraksion turistik i gjithë Turqisë. Kupola e madhe dhe afresket tërheqin çdo vit miliona vizitorë dhe i kanë dhënë ndërtesës statusin e një monumenti të trashëgimisë botërore të UNESCO-s.

Por Aja Sofia është më shumë se një kryevepër arkitektonike – dhe ka qenë gjithmonë një simbol politik. Ndërtesa monumentale u ngrit në shekullin e gjashtë pas Krishtit nga perandori bizantin Justinian.

Kur osmanët pushtuan Kostandinopojën në vitin 1453, Sulltan Mehmeti II e shndërroi shpejt kishën në xhami. Edhe themeluesi i Republikës Turke, Mustafa Kemal Ataturku, e përdori kishën për një akt me rëndësi të madhe simbolike: në vitin 1935, ai e ktheu Aja Sofinë në muze. Turqia moderne është një vend laik, ky qe mesazhi i asaj kohe.

Tani Presidenti aktual turk Rexhep Tajip Erdogan dëshiron ta përdorë në mënyrë simbolike ndërtesën në lagjen Fatih të Stambollit. Për shumë prej votuesve të tij nacionalistë-islamikë, Aja Sofia është simbol i pushtimit të Kostandinopojës së krishterë nga osmanët dhe i epërsisë së botës islamike.

Vendim përçarës

Presidenti turk dhe kreu i partisë në pushtet AKP tani po bën gjithçka për të prapësuar vendimin e Ataturkut. Aja Sofia do të vihet përsëri në dispozicion për shërbime fetare islamike. Në Turqi ka pasur diskutime të përsëritura për shndërrimin e Aja Sofisë në xhami – por kësaj radhe planet po marrin një formë të qartë: Gjykata e Lartë Administrative shqyrtoi këtë të enjte nëse dekreti i Ataturkut, me të cilin Aja Sofia u shndërrua në muze në vitet 1930, është ende i ligjshëm. Vendimi pritet pas 15 ditësh.

Përpjekje e Erdoganit për ta kthyer Aja Sofinë nga muze në xhami mund të hapte llogore të reja në shoqërinë turke. Patriarku Bartholomaios i Kostandinopojës, kreu i Kishës Ortodokse, u shpreh rreptësisht kundër shndërrimit të Aja Sofisë në xhami. Aja është një nga monumentet më të rëndësishëm të civilizimit njerëzor dhe u përket jo vetëm pronarëve të tij të drejtpërdrejtë, por “të gjithë njerëzimit”, tha patriarku gjatë një shërbimi fetar në Stamboll

Nuk ka asnjë justifikim fetar

Edhe bota akademike është e shqetësuar për transformimin e mundshëm të muzeut. “Ndërtesa u ka shërbyer dy feve botërore për 1500 vjet pa pasur nevojë të ndryshojë rrënjësisht arkitekturën e saj,” thotë historiani Edhem Eldem nga Universiteti Bogazici i Stambollit. “Në të gjithë botën ka vetëm një numër të vogël kësi lloje ndërtesash. Dhe ne duhet t’i mbrojmë ato”. Aja Sofia është simbol i një trashëgimie të përbashkët, universale njerëzore. “A duam ta izolojmë dhe ta fshehim këtë trashëgimi – apo më mirë t’ia prezantojmë atë gjithë botës?”, pyet Eldem.

Edhe teologu Ihsan Eliaçık mendon në mënyrë të ngjashme. Për të nuk ka asnjë arsyetim apo justikim fetar për një hap të tillë. Në Kuran nuk ka vend për të arritur “një të drejtë përmes shpatës”. “Përvetësimi me dhunë i monumenteve kulturore është i ndaluar”. Aja Sofia është një simbol i paqes midis botës islamike dhe asaj të krishterë, thotë Eliacik.

Tani të gjithë presin vendimin e Gjykatës së Lartë Administrative/DW./ KultPlus.com

Shfaqet mbi një liqen në Turqi kisha 1600-vjeçare

Një nga benefitet më të mëdha të izolimit nga Covid-19 ka qenë impakti tek mjedisi që nga pastrimi i ajrit, ujërave dhe natyrës. Gjatë karantinës u duk sikur planeti Tokë më në fund po merrte frymë.

Shembulli më i mirë i kësaj ka ndodhur në Turqi, ku pastrimi i ujërave në liqenin Iznik ka bërë që për herë të parë të shihen gjurmët nënujore të një kishe antike 1,600 vjeçare.

Fotografitë e pabesueshme janë shpërndarë në mediat e huaja, ku qartësia e kristaltë e ujit ka mundësuar që kisha e kohës Bizantine të dalë në dukje.

Kjo kishë është disa metra e mbuluar disa metra nga uji dhe është zbuluar në vitin 2014-të ekzistenca e saj, por vetëm këto ditë ka qenë e mundur që të shihet me sy të lirë.

Në kohën e gjetjes, Instituti Arkeologjik i Amerikës e quajti këtë kishë si një nga 10 zbulimet më të mëdha të vitit.

Historianët besojnë se kjo kishë antike është ndërtuar në vitin 390 pas Krishtit për nder të Shën Neofitos, një shenjt i krishterë i martirizuar në vitin 303 pas Krishtit./ KultPlus.com

Mbishkrimi antik në gur zbulon civilizimin e humbur në Turqi

Dimrin e kaluar një fermer vendas në jug të Turqisë u rrëzua mbi një gur të madh me mbishkrime misterioze që ishte gjysmë i zhytur në një kanal për ujitje.

Guri, sipas analizave të fundit, zbuloi historinë e lashtë të një civilizimi të humbur që mund të ketë mposhtur mbretërinë Phrygia të mbretit Midas në fund të shekullit VIII para erës sonë.

Sipas një deklarate, disa muaj pasi që e zbuloi gurin, fermeri u tregoi arkeologëve vendas për ekzistencën e tij, transmeton Koha Ditore.

”Menjëherë ishte e qartë se ishte i lashtë dhe ne njohëm gjuhën në të cilin shkruhej në gjuhën luviane e përdorur në epokat e bronzit dhe hekurit”, ka thënë James Osborne arkeolog dhe asistent profesor i arkeologjisë së Anadollit në Universitetin e Chicagos.

Me një traktor, fermeri i ndihmoi arkeologët të nxirrnin nga kanali gurin e rëndë apo shtyllën me mbishkrime.

Sipas deklaratës, shtylla me mbishkrim ishte e mbushur me hieroglifë të shkruar në gjuhën luviane, një nga gjuhët me të vjetra indoevropiane.

Gjuha e shkruar e mbushur me simbole me hieroglifë që datojnë nga Turqia e lashtë, lexohet në sekuenca të alternuara nga e djathta në të majtë dhe nga e majta në të djathtë. /Koha.net /KultPlus.com