“Qytetet Natën”, si perceptim i frikës së grave gjatë ecjes

Nga Alba Ajdarevikj dhe Berat Bajrami

Pas Parisit, Amsterdamit, Bolognas, dhe Bergamos “Qytetet Natën” (Cities by Night), është realizuar edhe në Prishtinë. Përgjatë dhjetë ditëve të Festivalit FemArt, 14-23 Qershor, ky projekt ka bërë bashkë 12 vajza e gra pjesëmarrëse të udhëhequra nga artistja italiane Valentina Medda.

“Qytetet Natën” është një projekt me pjesëmarrëse gra, i cili vë në pah perceptimin e tyre për rrezikun në mjedisin urban. Gra me moshë, racë, etni e prejardhje të ndryshme janë ftuar për të eksploruar rrugët e qytetit të Prishtinës, duke ecur të vetme kur dielli ka perënduar, duke shmangur kalimin e zonave ku nuk ndjeheshin rehat. Duke bërë këtë, secila ripërcaktoi topografinë e qytetit, duke ripërcaktuar kufijtë e tij përmes trupit të tyre të vendosur dhe përvojës së tyre fizike të vendit, por gjithashtu (të pavetëdijshmes) nga prejardhja e tyre kulturore, statusi i tyre ekonomik, besimet dhe paragjykimet e tyre të brendshme.

Projekti ka lindur më 2012 në një rezidencë artistike tre mujore në Paris, megjithatë ka pësuar ndryshime në formë, në paraqitje e në realizim.  

“E kam realizuar vetëm dhe isha ajo që i bëja ecjet dhe krijoja hartën bazuar në frikën time. Më pas kam vazhduar në Amsterdam dhe në një formë e kam deleguar performancën tek dikush tjetër. Kurse në Itali kam pasur mundësi ta zgjeroj edhe më shumë, duke përfshirë persona të tjerë për të zgjeruar perspektivën. Çka na bën të frikësuara neve si gra gjatë natës? Kjo ishte pyetja kyçe. Padyshim se ka rrezik të vërtetë, por ka edhe frikë që është instaluar tek ne. Për mua Qytetet Natën është një projekt për kërcënimet dhe rrezikun, por mbi të gjitha për frikën dhe si mund ta tejkalojmë atë”, shprehet artistja Valentina Medda gjatë një prezantimi për media në edicionin e dhjetë të Festivalit FemArt.

Për dallim nga qytetet e tjera “Qytetet Natën” në Prishtinë u realizua përmes ecjeve të udhëhequra.

“Këtu jemi duke e bërë një format të ri të ‘Qytetet Natën’ përmes ecjeve të udhëhequra. Iu kërkoj vajzave që të dalin ta eksplorojnë qytetin vetëm gjatë natës. Nga qendra e qytetit në periferi, dhe duhet të ndalen kur janë të frikësuara, duke krijuar kështu një kufi të frikës së tyre në hartën e qytetit”, ka thënë Medda.

Në dy ditët e fundit të FemArt 10 këto gra kanë udhëhequr publikun në ecjet e tyre, duke iu përcjellë përjetimet e tyre. Teksa ecja vazhdonte publiku dëgjonte histori të ndryshme përmes dëgjueseve, duke e bërë edhe më reale frikën dhe pasigurinë që gratë e përjetojnë.

“Secili person në publik ka përvojë të veçantë. Secili trup ka përjetimin dhe ngjarjen e vet. Të jesh grua është të jetosh me kalkulime. Më duhet të shkojë në këtë rrugë sepse ka më shumë dritë, apo në atë rrugë sepse ka më shumë njerëz. Gjithmonë i bën këto kalkulime edhe për gjëra të thjeshta, kur të del për kafe apo kur të shkon në market”, shprehet Medda, që ka konceptuar këtë projekt. “frika është cenim i të drejtave, dhe askush nuk duhet të ketë frikë”.

Sugjerimi kryesor i saj për të tejkaluar frikën, qoftë në qytetin e lindjes apo në një qytet të ri, është që të dalin të ecin dhe të ndërtojnë lidhje me atë vend. Të krijojnë kujtime me një vend më familjar. Kështu, edhe vendi që në fillim është dukur si më i rrezikshmi apo më kërcënues, pas një kohe mund të bëhet më i sigurt për atë person.

Njëra nga gratë pjesëmarrëse ka vërejtur është se gjatë ecjeve disponimi i saj shpirtëror ka ndikuar gjithashtu në ndjenjat që i kishte duke ecur. Për shembull, ditën e parë ajo ndjehej më e gëzuar, kështu që ajo kishte më shumë vetëbesim. Ndërsa gjatë ecjes së dytë, që ishte më e mërzitur, ajo nuk ndjehej aq e sigurt gjatë ecjes.

Sidoqoftë, shumë nga këto gra deklaruan që gjatë këtij aktiviteti ato janë bërë më të guximshme dhe më të forta, duke shtyrë kufijtë e tyre dhe qytetit ku ato jetojnë. Madje, njëra nga gratë shtoi se gjatë ushtrimeve, ajo çdo ditë e kishte shtyrë ecjen më tepër, për të fuqizuar veten.

Më 22 dhe 23 qershor ishte koha kur këto gra kishin performancat e tyre. Publiku që kishte shprehur dëshirë për pjesëmarrje u mblodh para Teatrit Kombëtar të Kosovës për t’i marrë udhëzimet e fundit, para se të nisen në rrugëtimin e tyre, të udhëhequr nga një e panjohur. Më 22 qershor u mbajtën dy performancat. Të pajisur me dëgjueset e tyre, një katalog të Festivalit FemArt, dhe një audio të përgatitur nga Valentina Medda, ishin të gatshëm të përjetonin një performancë më të çuditshme se zakonisht. Kjo audio është një kujtim i përvojave dhe opinioneve të grave të tjera në “Qytetet Natën”, të ekzekutuara në edicionet e mëparshme.

Të gjitha gratë patën nga një tjetër pikë filluese, dhe vetëm një person nga publiku mund të përcillte një grua. Gjatë ecjes 20 minutëshe, çdo person nga publiku dëgjoi audion dhe ecte prapa një grua lidere, duke e përcjellë atë deri në fund. Audio, plot me histori të ndryshme dhe zhurma të cilat nganjëherë dukeshin që ishin nga jashtë, i dha një errësirë më të madhe kësaj përvoje. Historitë e grave të cilat ishin përcjellë nga burra të dyshimtë, dhe shpjegimi i mekanizmave mbrojtës që gratë i përdorin kur janë duke ecur vetëm (si, shtrëngimi i çelësave në dorë, ulja e kokës poshtë, ndryshimi i veshjes, etj.) të bëjnë të mendosh më tepër për gjërat që i bëjnë gratë të ndjehen në rrezik.

Në fund të performancës, aty ku përfundon siguria e pjesëmarrëses dhe frika është e theksuar, ajo vizatoi një linjë të bardhë në tokë, për t’u kthyer më pas prapa për ta shikuar personin që iu bashkua në performancë duke i dhënë dorën në të cilën shkruan “Qyteti im mbaron këtu”. Ky sinjal ishte edhe përfundimi i performancës. Publiku që ka ndjekur hapat e pjesëmarrëseve ka përjetuar frikën e grave, duke ecur përgjatë disa kufijve që nuk janë thjesht gjeografikë, por fizikë, emocionalë dhe politikë.

Kjo përvojë, pa dyshim që dallon për një burrë qe është pjesë e publikut, dhe për një grua që veçse e di çfarë ajo apo gratë e tjera bëjnë në momente të tilla. Shumë nga burrat që iu bashkuan performancës shprehen se nuk ishin të vetëdijshëm për rreziqet dhe frikën që gratë përjetojnë gjatë ecjeve natën, qoftë nga burrat në rrugë apo edhe nga qentë, apo edhe vet terri. Edhe vet burrat gjatë këtyre ecjeve teksa përcillnin gratë lidere thonë se nuk ndjeheshin komod. Kurse një nga ata përmendi që edhe pse ata kaluan afër një grupi të burrave të cilët e panë atë duke e përcjellë gruan, asnjë person nga ky grup nuk reagoi lidhur me këtë gjë – diçka që është mjaft shqetësuese.

“Qytetet Natën”, që është përkrahur nga Perform Europe, ka rezultuar me krijimin e një harte me kufijtë e rrezikshmërisë, megjithatë ato janë vetëm perceptim i grave pjesëmarrëse dhe nuk paraqesin rrugët më të rrezikshme të qytetit. Për të shmangur ndonjë keqkuptim artistja ka ndarë përvojën e saj për projektin e realizuar në Bologna.  

“Është bërë një hartë finale me të gjitha kufijtë e rrezikshmërisë, që mund të jetë ndihmë për njerëzit e tjerë, por është vetëm si perceptim dhe jo të tregojmë hartën për të ju thënë se këtu nuk mund të shkoni. Kur e kam bërë projektin në Itali ka pasur njerëz që më kanë pyetur se cilat janë rrugët më të rrezikshme në Bologna, por ju them se kjo ka të bëjë vetëm me perceptimin. Ajo çka është ndryshe këtu është se punoj me njerëz të rinj, është një dinamikë tjetër dhe ngjarjet e përjetimet janë të ndryshme”, është shprehur Medda. 

Kjo frikë, në një mënyrë e instaluar në trupin dhe mendjen e tyre, buron nga paragjykimet apo ndikime të tjera të pavetëdijshme. Kjo vjen si pasojë e ndonjë përvoje të keqe të cilën ato vetë e kanë përjetuar, apo nga ndonjë përjetim i dikujt tjetër për të cilën ato kanë dëgjuar. Frika perceptohet ndryshe nga personi në person, dhe siç njëra nga gratë theksoi: “diçka që mua më duket e frikshme apo më ngjall frikë, nuk i duket e njëjtë dikujt tjetër”. / KultPlus.com

FemArt: Mbrëmja e sotme homazh për Vjosën, nderojmë angazhimin e saj artistik dhe njerëzor

Sot, pas një sëmundje të rëndë, ka vdekur producentja e njohur kosovare, Vjosa Berisha, shkruan KultPlus.

Festivali ‘FemArt’, përmes një njoftimi në rrjetet sociale, ka bërë të ditur se sonte do të nderojnë angazhimin e saj artistik dhe njerëzor.

Postimi i plotë:

“Mbrëmja e sotme është homazh për Vjosën. Për shpirtin luftarak, rezistencën, dashurinë dhe pasionin e saj për artin. Për solidaritetin e saj me të gjitha gratë në Kosovë dhe në botë. Sonte nderojmë angazhimin e saj artistik dhe njerëzor. Pusho në paqe Vjosa!”, thuhet në njoftimin e FemArt.

Flamenko balet nga Barcelona me performancën “LUXURIA” mbyll festivalin FemArt 10, ndërsa përpara saj do të jepet shfaqja “Ora e Vdekjes” në ora 20:30 në Burgun e Muzeut të Prishtinës./KultPlus.com

‘FemArt’ nesër përmbyll edicionin me shfaqjen e baletit “Luxuria”

Në kuadër të festivalit ‘FemArt’ nesër prezantohet edhe shfaqja speciale e baletit “Luxuria” me regji të David Gutiérrez Molina, përcjell KultPlus.

Shfaqja e cila do të luhet në Tetarin Kombëtar të Kosovës do të fillojë nga ora 21:30, dhe njëkohësisht do ta përmbyllë këtë edicion të festivalit.

PREZANTIM SPECIAL: FLAMENKO BALETI “LUXURIA”/ SPANJË
Ora: 21:30 – 23:00
Vendi: Teatri Kombëtar i Kosovës, Prishtinë
Regjisor/Kërcimtar: David Gutiérrez Molina
Regjisore/Kërcimtare: Paula Sánchez Reyes
Kitarë: Jordi Centeno Alfaro
Bateri: Alberto Garrido Lopez
Saksofon: Rafael Palomares Soriano
Këngëtar: Joel Luque Muñoz
Kërcimtaret/ët: Alicia Reyes Gambin, Andrea Amaya Berge, Maria Bardolet Garcia, Alba Soto Díaz, Estefanía Victoria, Maiz Rubio.
Ndriçimi: Daniel Pecellín Vilar
Zërimi: Marcos Prieto Cervera
Menaxher: Jaime Trancoso González
Ilustrimi: Dima Nachawi
Dizajni: Arbër Matoshi

“Luxurîa”, me regji të David Gutiérrez Molina, është një shfaqje e cila ka gjithçka; nga seksi tek skandali, deri tek tronditja totale dhe e paprecedentë, dhe kombinimi i vallëzimit tradicional, atij modern dhe bashkëkohor i flamenkos e bën atë pa dyshim një nga prodhimet e reja më tërheqëse. Sinteza magjepsëse e stileve muzikore, që është kombinim midis muzikës klasike, xhazit dhe flamenkos konvencionale nënkupton që në skenë krijohet një ambient i bukur, lirik dhe megjithatë tragjik, dhe i mbushur me konflikte. / KultPlus.com

Nesër premiera e “Ora e vdekjes”, shfaqja e bazuar në histori të vërteta të të burgosurve politikë në Kosovë dhe Shqipëri

Shfaqja “Ora e vdekjes”, shfaqje e bazuar në histori të vërteta të burgosurve politik në Kosovë dhe Shqipëri, do të jepet premierë në Muzeun e Burgut të Prishtinës më 23 qershor, shkruan KultPlus.

Në kuadër të FemArt, kjo shfaqje do të shfaqet më 23 qershor, për të vazhduar edhe për 3 ditë të tjera.

Më pas, në datat 28, 29 dhe 30 qershor do të vazhdojë në Akademinë e Arteve në Tiranë.

Autorë të shfaqjes janë Ulpiana Maloku dhe Agnesa Mehanolli, ndërsa regjisor është Ilir Bokshi. Në shfaqje do të luajnë Adrian Morina, Albulena Bokshi, Arben Derhemi dhe Kushtrim Sheremeti. / KultPlus.com

filmi

Dita e shtatë e ‘FemArt’ prezanton publikimin e raportit “Gjinia dhe Marrëdhëniet e Pushtetit”

Dita e 7-të e FemArt 10 nisi në Bibliotekën Kombëtare të Kosovës me konferencën dhe publikimin e raportit “Gjinia dhe Marrëdhëniet e Pushtetit” – #Metoo Në Arte: Nga Thirrjet Tek Ndryshimi Strukturor, me autore Marta Keil (IETM), Katie Kheriji-Watts (OTM), i cili synon të trajtojë situatën në lidhje me seksizmin, ngacmimin, ngacmimin seksual, dhe abuzimin me pushtetin në botën e artit evropian.

Ky publikim nga IETM (Rrjeti Ndërkombëtar për Artet Performuese Bashkëkohore), On the Move – OTM, dhe FACE – Fresh Arts Coalition Europe është kulmi i punës së projektit SHIFT mbi Marrëdhëniet Gjinore dhe Pushtetit. Kjo temë përfshin çështje komplekse, si në shoqëri në përgjithësi ashtu edhe në sektorin kulturor. Në dritën e zhvillimeve që nga viti 2017, kur lëvizja #MeToo u ngrit në rëndësi globale, partnerët e SHIFT morën një vendim të përbashkët për t’u fokusuar në ngacmimin seksual dhe abuzimin me pushtetin në botën e artit evropian.

Ky aktivitet u hap nga presidentja e Kosovës, shkëlqesia e saj, dr. Vjosa Osmani – Sadriu, e cila dha një mesazh inspirues për të pranishmit dhe ndjekësit e rrjeteve sociale të FemArt, duke theksuar se secili hap drejt barazisë gjinore ka rëndësinë e vet, dhe të gjithë duhet të angazhohemi për një gjë të tillë.

“Ju falënderoj që nëpërmjet artit keni përzgjedhur që të përçoni mesazhe të rëndësishme për shoqërinë tonë dhe që nëpërmjet kësaj përpjekjeve e keni në qendër të vëmendjes pikërisht fuqizimin e grave dhe vajzave. Për mua dhe për gjithë zyrën time është nder që t’iu mbështesim sadopak në këtë rrugëtim, prandaj jam e sigurt se bashkëpunimi ynë do të intensifikohet çdo ditë e më shumë. Në luftën kundër pabarazive, kundër gjuhës së dhunës, abuzimit seksual, ngacmimit seksual, përdhunimit, paragjykimeve e padrejtësive si rezultat i mosbalancit në aspektin e pushtetit, dhe gjithnjë do të na keni në krah”, është shprehur Osmani.

Sipas saj ashtu siç është evidentuar edhe në raport, po aq sa janë të rëndësishme këto nisma dhe fushata për vetëdijësim, po aq i rëndësishëm është bashkëpunimi me njerëz që kanë pushtet brenda organizatave apo institucioneve, sepse përveç qasjes nga poshtë-lartë ne kemi nevojë për ndryshim strukturor, përmbajtësor e të qëndrueshëm.

“Ka nevojë për guxim të vazhdueshëm, insistim të vazhdueshëm, punë sistematike e këmbëngulje… Duhet ta kemi të qartë se çdo hap që na sjellë më afër realitetit të barazisë është një mundësi më shumë për ta luftuar mentalitetin dhe agresionin e ngacmimit seksual, të dhunës fizike, verbale e psiqike. Çdo hap në këtë drejtim është një hap më afër barazisë gjinore. Vajzat dhe gratë tona meritojnë vend të sigurt në punë, respekt nga të gjithë pa dallim, mirënjohje për punën dhe kontributin e tyre, vlerësim të mundid të tyre, mundësi të barabarta për avancim, garantim të sigurisë dhe ambientit të sigurisë në punë. Le të flasim sot zëshëm e të punojmë çdo ditë me bindje e përkushtim të plotë për më shumë barazi, dinjitet, respekt e fuqizim, si në art poashtu edhe në çdo fushë të jetës sonë pa dallim”, ka deklaruar Osmani.

Themeluesja dhe drejtoresha e Artpolis dhe Festivalit FemArt, Zana Hoxha, falënderoi presidenten për mbështetjen dhe prezencën e saj në një ngjarje kaq të rëndësishme.

Pas fjalëve hyrëse, bashkëautorja e Raportit Katie Watts bëri prezantimin e gjetjeve paraprake të raportit dhe rekomandimeve. Aktiviteti vazhdoi me dy panele diskutimi.

Pjesë e panelit të diskutimit “Ne duhet të flasim: Seksizmi dhe ngacmimi seksual në botën e artit” ishin Reyes Charle Cuellar, Këshilltare për Çështje Gjinore në Zyrën e Bashkimit Evropian në Kosovë, Elva Margariti, Ministre e Kulturës e Republikës së Shqipërisë (TBC), Katie Ëatts, Koordinatore e Kërkimeve dhe Publikimeve – Në lëvizje (OTM) / Belgjikë, Miriam Engel, Koreografe, Valltare, Artiste Performuese / Izrael, Nataša Novaković, Menaxhere Produksioni – Teatri DAH / Serbi, dhe Gazmend Ejupi, Artist, Ligjërues në UBT – (Universiteti për Biznes dhe Teknologji), Drejtor në Galerinë Paper.

Kurse pjesë e panelit të dytë të diskutimit “Krijimi i hapësirave të punës dhe vendeve të punës më të sigurta të artit” ishin Edi Gusia, Kryeshefe Ekzekutive e Agjencisë për Barazi Gjinore, Valdete Idrizi, Drejtore e Drejtorisë së Kulturës në Komunën e Mitrovicës, Vesa Sahatçiu, Këshilltare e Kryetarit të Komunës së Prishtinës për Kulturë, Vjollca Krasniqi, Ligjëruese në Universitetin e Prishtinës & Bashkëkryetare në Qendrën për Studime dhe Hulumtime Gjinore, UP, Visar Krusha, Drejtor i Teatrit të Qytetit të Prishtinës Dodona, Florent Mehmeti, Drejtor i Teatrit ODA.

Siguria në punë dhe ambienti i sigurt për të menduar, vepruar e angazhuar janë të rëndësie të veçantë për të gjithë artistët.

Fotografitë: Rilind Beqa / KultPlus.com

Një shfaqje nga Kosova dhe një tjetër nga Serbia jepen sot në kuadër të festivalit FemArt

Në ditën e gjashtë të Festivalit FemArt do të ketë një shfaqje teatrale nga Kosova dhe një performancënga Serbia, shkruan KultPlus.

Shfaqja teatrore “Burrneshat” me autor, Jeton Neziraj dhe regji të Erson Zymberit shfaqet sonte në Teatrin ODA nga ora 20:00, ndërsa performanca “25 gota verë” me tekst dhe koncept të Dijana Miloševic shfaqet në Shtëpinë e Kulturës, Gustericë (Graçanicë) nga ora 20:00.

Gjithashtu, artistja Valentina Medda vazhdon me aktivitetin e mbyllur për publikun.

Ndërkaq, këtu mund të shihni orarin e plotë për ditët e tjera të festivalit “FemArt”. /KultPlus.com

Sot FemArt 10 sjell performancën “Vals i këputun” në TKK

FemArt 10 sjell sonte sjell performancën “Vals i Këputun” nga ‘was bleibt kollektiv | Gentian Doda’, në Teatrin Kombëtar të Kosovës, përcjell KultPlus.

“Vals i këputun” është frymëzuar nga një këngë e vjetër arbëreshe, e cila ka mbetur në kujtesën tonë kolektive prej shekujsh, si një motiv i mjegullt. Kjo reminishencë e turbullt zgjoi interesin për të hulumtuar dhe krijuar në lidhje me kujtime të paplota, imazhe ‘të balsamosura’ nga burime të panjohura. Me valsin ‘e këputun’ si fill lidhës për këto evokime të papritura, thelbi i tyre mbetet i fshehtë, por i gjallë.

‘was bleibt kollektiv’ është një nismë e koreografit të mirënjohur botërisht Gentian Doda. Një bashkëpunim mes artistësh shqiptarë dhe ndërkombëtarë. Fokusi i tyre qëndron në zbulimin e gjendjes njerëzore nëpërmjet lëvizjes (ose mungesës së saj). 

Data: 17 QERSHOR, 2022 / E PREMTE

20:00 – 20:45

Teatri Kombëtar i Kosovës, Prishtinë

Regjia dhe koreografia:  Gentian Doda

Muzika: Çezar Aliaj

Luajnë: Rosella Pellicciotti, Fjorald Doci, Elton Cefa

Kostumografia dhe dizajnimi i ndriçimit: Gentian Doda

Produksioni: ‘was bleibt kollektiv | Gentian Doda’

Menaxher: Fabrice Edelmann / KultPlus.com

FemArt 10 sjell performancën “Vals i këputun” në TKK

FemArt 10 sjell nesër sjell performancën “Vals i Këputun” nga ‘was bleibt kollektiv | Gentian Doda’, në Teatrin Kombëtar të Kosovës, përcjell KultPlus.

“Vals i këputun” është frymëzuar nga një këngë e vjetër arbëreshe, e cila ka mbetur në kujtesën tonë kolektive prej shekujsh, si një motiv i mjegullt. Kjo reminishencë e turbullt zgjoi interesin për të hulumtuar dhe krijuar në lidhje me kujtime të paplota, imazhe ‘të balsamosura’ nga burime të panjohura. Me valsin ‘e këputun’ si fill lidhës për këto evokime të papritura, thelbi i tyre mbetet i fshehtë, por i gjallë.

‘was bleibt kollektiv’ është një nismë e koreografit të mirënjohur botërisht Gentian Doda. Një bashkëpunim mes artistësh shqiptarë dhe ndërkombëtarë. Fokusi i tyre qëndron në zbulimin e gjendjes njerëzore nëpërmjet lëvizjes (ose mungesës së saj). 

Data: 17 QERSHOR, 2022 / E PREMTE

20:00 – 20:45

Teatri Kombëtar i Kosovës, Prishtinë

Regjia dhe koreografia:  Gentian Doda

Muzika: Çezar Aliaj

Luajnë: Rosella Pellicciotti, Fjorald Doci, Elton Cefa

Kostumografia dhe dizajnimi i ndriçimit: Gentian Doda

Produksioni: ‘was bleibt kollektiv | Gentian Doda’

Menaxher: Fabrice Edelmann / KultPlus.com

Sot nis edicioni i dhjetë i FemArt

Sot nis edicioni i dhjetë i FemArt.

Për dhjetë ditë, FemArt ka përgatitur program të larmishëm.

Hapjen e këtij edicioni e shënon shfaqja premierë “Kosova: Toka e shpirtrave të trazuar”.

Ky projekt nga Trupa Artistike e Artpolis së bashku me artistë të rinj të muzikës dhe dansit vjen përmes fragmenteve të ndryshme poetike apo teksteve të mbushura me dhimbje, kushtrim, shpresë e forcë dhe si imazhe të reziliencës sonë kolektive.

“Kosova: Toka e Shpirtrave të Trazuar” përmes akteve kronologjike përshkruan njërën ndër etapat më të rëndësishme të kosovarëve drejt asaj që e kishin ëndërruar ndër shekuj, lirisë.

Me dy performancat e tyre akrobatike nga Shqipëria ndizet dita e dytë të Festivalit FemArt, më 15.06.2022.

Për të vazhduar me aktivitetin e mbyllur: Punëtorinë “Qytetet Natën” të artistes italiane, Valentina Medda.

Derisa koncerti i këngëtares, tekstshkrueses dhe instrumentistes multi-disiplinare, Christine Salem, e mbyll ditën e dytë të FemArt me performancën e saj në Teatrin Oda.

Tema e ndryshimeve klimatike është me rëndësi për Festivalin FemArt, prandaj në ditën e tretë të edicionit të 10-të ata sjellin punëtorinë “Mozaiku Klimatik” nga Marie Grovel dhe Ben Dida.

Po atë ditë para publikut në Prishtinë do të prezantohet shfaqja “Babai dhe Babai” me autor Jeton Neziraj dhe regji të Kushtrim Koliqit.

FemArt 10 sjell katër aktivitete në Ditën e 4-të për fuqizim, inspirim dhe reflektim.

Dita e 5-të e FemArt 10 sjell në Teatrin Kombëtar të Kosovës shfaqjen “Burrat” nga Portugalia, një komedi për jetën, vdekjen dhe lirinë.

Në ditën e 6-të të Festivalit FemArt dy performanca nga artistët Dijana Milosevic në Graçanicë mban ligjëratë dhe prezanton performancën “25 Gota Verë”.

Ndërsa në Prishtinë zë vend shfaqja “Burrneshat” me autor Jeton Neziraj dhe regji të Erson Zymberit.

“Me “25 Gota Verë”, performancë dhe ligjëratë nga artistja Dijana Milošević, hapet Dita e 6-të e Festivalit FemArt, që do të mbahet në Shtëpinë e Kulturës në Graçanicë. Për të vazhduar me shfaqjen “Burrneshat” në Teatrin Oda në Prishtinë. Shfaqje që trajton fenomenin e burrneshave, nën dritën edhe të debatit të tanishëm mbi çështjet gjinore, konceptin e lirisë, respektivisht mos-lirisë në shoqëritë me vlera, koncepte e konstrukte të ndryshme shoqërore”, thuhet në njoftimin e faqes zyrtare. / KultPlus.com

Nesër nis Festivali FemArt, “Toka e Shpirtrave të Trazuar” hap edicionin e 10-të 

FemArt 10, për dhjetë ditë me radhë, 14-23 qershor 2022, vjen për të shpërfaqur aftësinë e grave artiste, për t’u përmbushur, inspiruar e për të gjetur paqen. 

“Mblidhemi për të festuar një dekadë të njohjes e nderimit të guximit të grave artiste, fuqisë kreative, e angazhimit të tyre për barazi e drejtësi”, thuhet në njoftimin e FemArt. 

Edicionin e dhjetë e hap shfaqja premierë “Toka e Shpirtrave të Trazuar”, më 14 qershor, 2022, nga ora 20:00 në Teatrin Kombëtar të Kosovës. Një performancë e bazuar në poezitë e Shqipe Malushit, të cilat evokojnë kujtimet tona kolektive për mungesën e paqes dhe përballjen me luftën dhe konfliktin si një gjendje konstante për shoqërinë kosovare ndër shekuj e në veçanti ndikimin e saj në traumat tona ndër gjenerata./ KultPlus.com

FemArt sjell në Prishtinë kantautoren dhe instrumentisten multidisiplinare, Christine Salem

Festivali FemArt në edicionin e 10-të sjell në Prishtinë kantautoren dhe instrumentisten multidisiplinare Christine Salem nga Ishujt Reunion.

Me energjinë dhe sharmin e saj Christine Salem përzien instrumentet perkusioniste me meloditë e një violine virtuoze në albumin e saj më të ri “Mersi”, këngë të së cilës do të interpretohen në një mbrëmje të veçantë në Teatrin Oda.

Këngët e saj, të ngjyrosura me blues, maloya apo rock, janë ode për paraardhësit e saj dhe nderojnë gratë, gjersa i këndon shpresës për një botë më të mirë. E pakompromis, por me ndjeshmëri të vërtetë, në forcën dhe butësinë e saj, “Mersi” i ngjan Christine Salem.

Me mënyrën e veçantë dhe personale të jetësimit të këngëve, Christine Salem, ka krijuar 13 tituj të rinj, kryesisht blues, të lindura nga toka, dhimbja dhe historia.

Më 15 qershor duke filluar nga ora 21:00, do të fillojë edhe koncerti i Christine Salem në Teatrin Oda.

Ky aktivitet organizohet nga Artpolis në bashkëpunim me Ambasadën e Francës në kuadër të Festivalit FemArt dhe Festës së Muzikës. /KultPlus.com

FemArt sivjet vjen nën moton “Nga revolucioni në evolucion”

Përmes një komunikate për media, qendra ArtPolis ka njoftuar se evolucioni feminist vazhdon, madje sipas tyre, sivjet edhe më i gjerë e më i plotë.

Sipas njoftimit, këtë vit artistë, aktivistë e feministë vendorë dhe ndërkombëtarë pikëtakohen sërish në Festivalin e parë feminist në Kosovë e më të madhin në rajon, FemArt.

“FemArt 10, për dhjetë ditë me radhë, 14-23 qershor 2022, vjen për të shpërfaqur aftësinë e grave artiste, për t’u përmbushur, inspiruar e për të gjetur paqen. Mblidhemi për të festuar një dekadë të njohjes e nderimit të guximit të grave artiste, fuqisë kreative, e angazhimit të tyre për barazi e drejtësi përmes shfaqjeve teatrore, performancave, baletit flamengo, vallëzimit bashkëkohorë, konferencave, ekspozitave e prezentimeve nga Kosova, Austria, Portugalia, Spanja, Izraeli, Italia e Franca. Një dekadë guxim, krenari e dashuri. Për një dekadë kemi krijuar ngjarje, thyer barriera e ndërtuar ura të reja të paqes në vend, rajon e më gjerë. Jemi rebeluar për të këputur fijet e patriarkatit, e shkundur mendësinë e dëmshme të së vjetrës”, thuhet në njoftim.

ArtPolis thotë se aktivizmi artistik-feminist vjen si një përgjigje për t’u shëruar e kuptuar, për të krijuar e transformuar shoqërinë e jetën, mbi të gjitha për të shkërmuar secilin nocion të normuar mbi pabarazinë.

“Ky angazhim ka frymuar falë dashurisë për artin, aktivizmin, jetën, ekzistencën, barazinë e drejtësinë. Në këtë 10-vjetorë, për dhjetë ditë ejani të festojmë e rebelohemi, argëtohemi e inspirojmë, performojmë e bëjmë thirrje për barazi, drejtësi, fuqizim e njohje të kontributit të grave, artisteve e aktivisteve deri në revolucionin e radhës”, thuhet në njoftim. / KultPlus.com

Mes dhimbjes e krenarisë mbyllet FemArt 9!

Ministria e Kulturës, Rinisë dhe Sportit(MKRS) ka shkruar se edicioni i nëntë i FemArt-it do të mbetet gjatë në mendjen e artistëve dhe artdashësve, jo vetëm për llojllojshmërinë e aktiviteteve artistike, por edhe për natën e fundit të këtij edicioni.

Tutje MKRS ka shkruar se, gjashtë tetori ishte një natë që kaloi mes dhimbjes e krenarisë, pikëllimit e lutjes. “Dhimbje e thellë për vdekjen e artistit, fotografit dhe mikut Meddy Huduti, dhe krenarisë e mirënjohjes për bashkëpunimin me të”.

Artistët e nderuan Meddyn dhe publikun me një paraqitje të shkëlqyer në skenën e Teatrit Kombëtar me “Cabaret Night”, derisa interpretimi i “La vie en rose” nga Zana Berisha ishte dedikim i veçantë për artistin e veçantë. Meddy u përshëndet me FemArt me një minutë heshtje, duartrokitje, e shënime në librin e kujtimeve në sallën e Teatrit Kombëtar.

Ditë më parë vdiq fotografi i njohur Ahmed (Meddy) Huduti./KultPlus.com

Prishet murali “Shqiponja dy KRENAre”

Prishja e muralit “Shqiponja dy KRENAre” të artistes Orange Girl, e cila e ka realizuar në kuadër të ‘FemArt 9’ në Prishtinë, është konsideruar e papranueshme dhe një veprim i shëmtuar, përcjell KultPlus.

“Kujtdo që nuk mund të tolerojë mendimin ndryshe, i themi se artin nuk mund ta ndalni, mesazhin e tij aq më pak. Tashmë ai ka shkuar tek publiku është bërë pjesë e tij. Shqiponja do të qëndrojë krenare edhe nëse kjo nuk i pëlqen patriarkatit e mirëmbajtësve të tij”, ka shkruar festivali FemArt.

KultPlus ju sjell postimin e plotë të tyre:

Veprim i shëmtuar dhe i papranueshëm prishja e muralit “Shqiponja dy KRENAre”
Veprim i shëmtuar dhe i papranueshëm është prishja e muralit “Shqiponja dy KRENAre” të artistes Orange Girl, e cila e ka realizuar në kuadër të FemArt 9 në Prishtinë.
Kujtdo që nuk mund të tolerojë mendimin ndryshe, i themi se artin nuk mund ta ndalni, mesazhin e tij aq më pak. Tashmë ai ka shkuar tek publiku është bërë pjesë e tij. Shqiponja do të qëndrojë krenare edhe nëse kjo nuk i pëlqen patriarkatit e mirëmbajtësve të tij.
Shqiponjat dy krenare janë vajza/gra krenare çdo ditë, çdo javë dhe muaj të çdo viti. Krenare që janë vajza dhe gra!
Ndër vite shqiponja është paraqitur e përdorur duke i inkuadruar burrërinë, jo vetëm konceptuale, por edhe strukturore – shqiponja me muskuj dhe elemente tjera tendencioze dhe patriarkale në qasje, duke i mohuar kështu feminitetin e saj që shpërfaqet pikësëpari nga emri.
Duke çmitizuar mendësinë seksiste, ne e nxjerrim në pah gjenezën matriarkale, fuqinë dhe elegancën e saj, anën femërore dhe rolin e gruas në ndërtimin e kombit shqiptar – të mohuar ndër vite.
Po, shqiponjat dy krenare kanë gjokse dhe vaginë, thonj e qerpikë dhe janë krenare për gjininë, seksualitetin dhe orientimin seksual të tyre.
Ky intervenim vjen si revoltë ndaj mendësisë patriarkale që i mvishet flamurit, jo vlerave kombëtare që i përfaqëson.
Refuzojmë që ngjyra e kuqe të na simbolizojë vlerën tonë në atë “çarçaf” që ngritet dhe valëvitet nga burrat patriarkal që dhunojnë, shtypin e vrasin vajzat dhe gratë.
Ngjyra e flamurit tonë le të mbetet ngjyra portokalli si revoltë që kundërshton dhunën ndaj nesh.
Rreth flamurit të përbashkuar me shumë qëllime dhe shumë dëshira!
Qëndrojmë krenare, me njëra tjetrën të dashuruara, si dy shqiponja krenare në flamur. / KultPlus.com

‘FemArt’ sjell diskutimin rreth seksizmit në kulturë dhe media

Me moton “F… Seksizmit” në ditën e katërt të festivalit “FemArt 9” u realizua konferenca “Adresimi i seksizmit, ngacmimit dhe ngacmimit seksual në Kosovë” me autore Ariana Qosaj-Mustafa, ku u synua diskutimi në lidhje me adresimin e seksizmit në media dhe në kulturë, në dy degë të gjera ku seksizmi ka arritur të jetë pjesë e përditshme e tyre, me ç’rast kryetarja e Komisionit për Administratë Publike, Pushtet Lokal, Media dhe Zhvillim Rajonal Daorsa Kica-Xhelili, themeluesja dhe kryeredaktorja e gazetës KultPlus Ardianë Pajaziti, regjisorja dhe prodekanja e Fakultetit të Komunikimit masiv në Kolegjin AAB Burbuqe Berisha si dhe gazetarja në Radio Televizionin e Kosovës Kaltrina Rexhepi-Dragusha, kanë ndarë sfidat, ballafaqimet dhe përvojat e tyre personale të cilat janë hasur qoftë në punë apo edhe në jetën e përditshme, shkruan KultPlus.

Duke pasur parasysh se artistë/e dhe aktivistë/e nga komunitetet lokale dhe ndërkombëtare mblidhen për të provokuar, frymëzuar dhe sfiduar në çdo mënyrë të mundshme realitetet aktuale seksiste, duke filluar nga shfaqjet, poezitë dhe vallëzimet, diskutimet dhe konferencat e deri në rebelime, një konferencë e tillë e dëshmoi pikërisht se të drejtat e grave duhet të trajtohen si të drejta të njeriut për të arritur barazinë politike, ekonomike, kulturore, personale dhe shoqërore. Andaj, nëpërmjet formës online dhe fizike, edicioni i 9-të i ‘FemArt’ po vazhdon të sjellë në Prishtinë aktivitete të ndryshme artistike e kulturore në mënyrë që publiku të jetë sa më pranë këtyre çështjeve aktuale që ndodhin çdo ditë në shoqërinë tonë.

Fillimisht, në rolin e moderatores nga festivali “FemArt”, Zana Hoxha nisi diskutimin në kuadër të panelit të titulluar “Seksizmi në kulturë dhe media” duke shpalosur pak për raportin e përgatitur dhe publikuar në organizatën ‘ArtPolis’ me autore Ariana Qosja Mustafa.

“Adresimi i seksizmit në media gjatë përpilimit të raportit sipas autores, Asociacionet e Mediave dhe Komisioni i Pavarur i Mediave kanë refuzuar që të përgjigjen dhe të jenë pjesë e këtij raporti  e që në fakt pikërisht ato institucione duhet të jenë njëfarë lloj zëri i gazetarëve dhe pika lidhëse ndërmjet gazetarëve, institucioneve dhe mediave në Kosovë”, thotë Hoxha.

Tutje, kryetarja e Komisionit për Administratë Publike, Pushtet Lokal, Media dhe Zhvillim Rajonal, Doarsa Kica-Xhelili, ka ndarë përvojën e saj në lidhje me sfidat në të cilat ka kaluar si dhe mendimin në lidhur me atë se çfarë po ndodh në ditët e sotme në kuadër të seksizmit.

“Unë kisha një përvojë të drejtpërdrejtë dhe kjo nuk është as e para dhe as e fundit, për këtë jam e bindur. Ajo që vërej në Kosovë në përgjithësi është që zakonisht zëri i grave në Kosovë ka njëfarë tendence që të tentohet të zvogëlohet duke sulmuar aty ku supozohet që preken më së shumti pra në aspektin moral. Unë nuk e morra shumë seriozisht sulmin që më ndodhi mua për arsye se kur ke një mekanizëm sikur familja apo aspekti profesional, atëherë e ke pak më lehtë të ballafaqohesh me këto çështje”, thotë Xhelili.

Sipas saj, një mbështetje profesionale që duhet të vijë në familje konsiderohet luks dhe fare nuk do të duhej të ishte ashtu.

“Unë nganjëherë kam përshtypjen se reagimet po bëhen për tema për të cilat po vlerësohen se janë popullore. Në rastin tim mendoj se ka qenë shumë lehtë të reagohet për rastin tim e çka shohim vazhdimisht në media është një objektifkim i grave, një gjuhë seksiste duke filluar nga persona të cilat kanë pasur pozita  kryesuese në media, duke vazhduar nga gazetarët, nga politikanë e deri tek fytyrat fetare në Kosovë”, përfundon Xhelili.

Ndërsa, regjisorja dhe prodekanja e Fakultetit te Komunikimit masiv në Kolegjin AAB, Burbuqe Berisha, foli rreth përvojës së saj në lidhje me adresimin në shkollim dhe pozitës së saj si drejtoreshë dhe sfidat që pasojnë pas.

“Si regjisore e parë që kam studiuar në fakultetin e arteve, njëri nga profesorët mu drejtua me pyetjen: ku ke parë femër regjisore? Fuqinë e gruas asnjëherë nuk e kanë krahasuar me atë të mashkullit, por në fakt regjisoret femra në teatër dhe në film janë shumë më të suksesshme se gjinia tjetër. Femrave gjithmonë iu mohohet e drejta. Ndërsa, përballja e dytë ishte nga një koleg pak më i vjetër se unë, kur e ka parë se statusi im ka ndryshuar nga studentja por unë gjithmonë i kam trajtuar me sportivitet sepse mu kanë dukur të parëndësishme”, thotë Berisha.

Sipas saj, ajo ka pasur një babë i cili rendin e femrave e ka pasur më të lartë sesa meshkujve e prandaj edhe veprimet seksiste asnjëherë nuk kanë qenë përshtypje për të.

“Pastaj në teatër kam pasur disa atakime të ndryshme. Ka mjaft gjëra me të cilat ballafaqohemi dhe vazhdojnë ende edhe sot. Ka pasur shumë ballafaqime të ndryshme dhe andaj edhe më ka shtyrë që të përkrahi tutje më shumë gjininë femërore dhe gjithmonë mos me leju që një femër e cila është në rrethin tim, të trajtohen në atë formë”, përfundon Berisha.

Po ashtu, themeluesja dhe kryeredaktore në gazetën KultPlus, Ardianë Pajaziti, ka folur rreth përvojës së saj si gazetare në një kohë ku gazetaria ka qenë një institucion i lartë, dhe jo vetëm.

“Në këto debate do të doja shumë që pjesë të jenë edhe meshkujt sepse gjithmonë po mbetemi brenda vorbullës së grave. Në vitin 1996, kur isha unë gazetare ka qenë shumë ndryshe dhe nuk mund të krahasohet fare. Me themelimin e KultPlus, kur ka pas raste për bashkëpunim atëherë njerëzit u çuditnin se unë isha një drejtoreshë femër, pra assesi me pranu se një grua e udhëheq një medium”, thotë Pajaziti.

Sipas saj, rasti tjetër ka ndodhur me Odën e Aferistëve ku një grua e përgëzoi atë sepse ajo nuk kishte menduar ndonjëherë se një punë kaq të mirë është duke u bërë nga një grua.

“Jemi në një situatë jo të lakmueshme. Në kohën kur e kam filluar gazetarinë unë kam menduar që gazetaria është një institucion i lartë që do ta edukojë shoqërinë kurse tash kemi ardhur në një pozitë që lexuesi është aq i sofistikuar për të edukuar pjesëtarët e një mediumi. Me KultPlus asnjëherë nuk ka ardhur në shprehje që të krijojmë diçka për klikime sepse ashtu jemi munduar që në bazë të kritereve që i kemi vendosur si redaksi, do të thotë që titujt bombastik apo fotografitë bombastike nuk janë pjesë e jona”, thotë Pajaziti.

Për Pajazitin, KultPlus është konsideruar një medium i vetëm që klikohet për tu lexuar d.m.th lexueshmëria e shikuesve qëndron shumë më shumë sesa tek mediumet e tjera.

“Mënyra e plasimit të lajmit në gazetën tonë, është me i thonë ‘Jo’ pares dhe të mirave materiale. Ky panel e ka një peshë shumë të madhe sepse seksizimi ekziston brenda kulturës dhe mediave dhe qasja e tyre vërehet shumë. Ne kemi ardhur në një pikë që rrjeti social Facebook konsiderohet tash si mediumi më i madh në nivel global ku shumica e mediave kanë ardhur në një pozitë ku çdo mendim i gjithsecilit dalin si një lajm me përmbajtje të gjuhës së urrejtjes vetëm për qëndrueshmërinë e tyre”, përfundon Pajaziti.

Kurse krejt në fund, gazetarja në Radio Televizionin e Kosovës, Kaltrina Rexhepi-Dragusha është shprehur se mediat krijojnë gabime shumë të mëdha, për të cilën duhet të luftohet për një ndryshim.

“Si një vazjë e re kur fillova punë me kontratë gjatë studimeve, unë kam dëshirë të vesh take dhe në punë kishin krijuar një përshtypje që gazetarja duhet të vishet shumë thjesht dhe me patika. Ishte fundviti në punë dhe dhurata ime nga një koleg ishin një parë papuqe të rrafshëta që nënkuptonte se taket e mia gjoja se po i pengonin atyre gjatë punës. Përshtypja e dytë tjetër ishte në Kuvend ku një koleg mu drejtua në pamjen time se si isha e rregulluar tej mase”, thotë Dragusha.

Sipas saj, mediat krijojnë gabime shumë të mëdha duke filluar nga gratë e pozitave nga më të ndryshmet e andaj ajo do të ishte shumë e lumtur që klikimet të mos vlerësohen aq shumë dhe të luftohet në këtë kuadër.

“FemArt” është festivali i parë feminist në Kosovë dhe më i madhi në rajon ku çdo vit mbledh rreth 200 artiste dhe aktiviste nga Kosova dhe Rajoni. Festivali ka arritur të përmbush qëllimin për të krijuar një atmosferë ku artistet ndihen të mirëpritura për të shfaqur artin e tyre, të frymëzuara nga tema shoqërore, si dhe të krijojë një platformë dinamike ku publiku mund të mësoj për problemet shoqërore me të cilat ballafaqohen gratë dhe vajzat në Kosovë, rajon dhe më gjerë.

Po ashtu, festivali përdoret si një platformë për inicimin dhe paraqitjen e ideve dhe krijimeve që sjellin përpara konceptet feministe dhe zhvillimin e tyre në Kosovë, si dhe evokimin e të drejtave të barabarta dhe ndërtimin e paqes ne rajon. / KultPlus.com

Ms.Indefinite sjell në ‘FemArt’ performancën ‘Marigona nuk e qëndis më flamurin’, dedikim për Marigona Osmanin

Flonja Haxhaj

Me titullin ‘Marigona nuk e qëndis më flamurin’, artistja Ms. Indefinite, ka paraqitur në festivalin ‘FemArt’ performancën artistike e cila i është kushtuar Marigona Osmanit, 18-vjeçares nga Ferizaj e cila u vra nga partneri i saj, Dardan Krivaqa, shkruan KultPlus.

Artistja Ms.Indefinite, me anë të aktivizmit të saj artistik përmes video-performancave/instalacioneve, avokon për të drejtat e gruas në Kosovë.

Ms. Indefinite flet për KultPlus duke dhënë detaje për veprën e cila është realizuar në kuadër të ‘FemArt’ në oborrin e Gjykatës Themelore në Ferizaj.

“Video-performanca e titulluar  “Marigona Nuk e Qëndis Më Flamurin” i dedikohet Marigona Osmanit, 18-vjeçares nga qyteti i Ferizajt e cila u vra në mënyrë mizore duke u dhunuar fizikisht për dy ditë rresht nga partneri i saj Dardan Krivaqa.” – thotë Ms.Indefinite për KultPlus.

Kjo video-performancë, shfaq vetë artisten duke qëndisur në flamurin kuq e zi në oborrin e Gjykatës Themelore në Ferizaj me mesazhin se e pamja e Marigonës do të qëndrojë e hapur në këtë ambient deri në shqiptimin e dënimit me burg të përjetshëm për dorasin që ia mori jetën.

“E pamja për Marigonen do të qëndrojë e hapur tek Gjykata Themelore në Ferizaj deri në shqiptimin e dënimit me burg të përjetshëm! Kurse Ngushllimi për kryeshnosh është Neni 173, pika 1.3 dhe 1.4 i Kodit Penal nr. 06/L-074 të Republikës së Kosovës.” – thotë artisja për KultPlus duke shpjeguar mesazhin e alegorisë artistike të kësaj vepre.

Ndërkaq, ‘Marigona Nuk e Qëndis Më Flamurin’ është prezantuar në ditën e dytë të festivalit ‘FemArt’, që organizohet nga Qendra për Art dhe Komunitet – Artpolis. Edicioni i sivjetëm, i cili ka temën ‘Fuck Sexism’, ka filluar të hënën dhe do të vazhdojë aktivitetet deri më 6 tetor.

Sot në kuadër të këtij festivali është hapur edhe ekspozita ‘Breathe’ e kuratorit Berat Bajrami.

Më poshtë KultPlus ua sjell performancën artistike ‘Marigona nuk e qëndis më flamurin’ nga artistja Ms.Indefinite:

Dita e dytë e ‘FemArt’, hapet ekspozita ‘Breathe’ nga Berat Bajrami

Në ditën e dytë të festivalit ‘FemArt’ të organizuar nga Qendra për Art dhe Komunitet – Artpolis, është hapur ekspozita ‘Breathe’ nga kuratori Berat Bajrami, shkruan KultPlus.

Kjo ekspozitë, për shkak të pandemisë, ka ardhur për publikun në dy forma, ku artdashësit kanë mundur ta vizitojnë fizikisht në Galerinë e Fakultetit të Arteve dhe online në llogarinë e ‘FemArt’ në Facebook.

Ekspozita ‘Breathe’ nderon jetën si tërësi, e shenjtëron atë, e si rrjedhojë ju përkulet shpëtimtarëve. Ekziston një problem i përbashkët, për pasojë ekziston një bashkësi e arteve. Fryma është përbashkuese. Abstraktja bëhet dëshmi, bëhet e paraqitshme, ajo që ishte e padukshme. Gjërat marrin kuptim tjetër, ndoshta të plotë në kohë izolimi. Ndonjëherë lindja e ka kundrejt vdekjen dhe e kundërta. Shkeputja është vazhdimësi dhe makthi shpesh bëhet realitet. Ështe kohë pandemie, çiftëzimi bëhet njëzim, kur lëvizja ndalon por vetëm për disa momente. Prapëseprapë forca të mbërthen, dhe gjithçka fillon e rrjedhë edhe njëherë si mëparshem.”- është e shkruar në hyrje të kësaj ekspozite.

Ekspozita ‘Breathe’, përvec kuratorit Berat Bajrami, përfshijnë vepra të tjera nga artistë si Renea Begolli, Luiza Thaqi, Ani Manana Matevossian, Lumturie Krasniqi, Ellen Frank, Butrint Morina, Suzanne Eind Gaskell, Ragini Upadhyaya, Lara Saget.

Ndërkaq, festivali ‘FemArt’ do të vazhdojë dëri më datë 6 tetor./KultPlus.com

Fillon edicioni i 9-të i ‘FemArt’, pritet të sjellë në Prishtinë aktivitete të ndryshme artistike

Për gjashtë ditë me radhë edicioni i 9-të i FemArt do të sjellë në Prishtinë aktivitete të ndryshme artistike e kulturore, online dhe fizikisht.

FemArt 9 nis nesër rrugëtimin artistik në Prishtinë, që do të realizohet në shtatë lokacione nga 1-6 tetor, 2021. Ky edicion vjen nën moton “F… Seksizmit”.

”Ky vit ka qenë plot humbje jetësh, humbje ekonomike, trazira shpirtërore dhe emocionale. COVID-19 e ka bërë jetën më të vështirë në çdo dimension të mundshëm dhe njëkohësisht ka shfaqur logjikën dhe mekanizmat e kalbur të sistemeve aktuale shtypëse. Seksizmi, racizmi, queerfobia ndër të tjera shkaktojnë vdekje. Sikur të mos mjaftonte pandemia globale, lajmet për dhunën seksuale, dhunën në familje dhe diskriminimin në vendet e punës, në institucionet arsimore, në rrugë dhe brenda shtëpive na kanë shqetësuar të gjithëve. Këto fenomene na kanë revoltuar dhe në të njëjtën kohë nxitur për të krijuar e vepruar. Seksizmi dhe shtypja kanë qenë këtu për një kohë të gjatë tashmë, dhe padyshim që nuk ka qenë një kohë e këndshme”, thuhet në komunikatën për media.

Artistë/e dhe aktivistë/e nga komunitetet lokale dhe ndërkombëtare do të mblidhen për të provokuar, frymëzuar dhe sfiduar në çdo mënyrë të mundshme realitetet aktuale seksiste. Nga shfaqjet, poezitë dhe vallëzimet, diskutimet dhe konferencat, deri në rebelime, ne do të trajtojmë të drejtat e grave si të drejta të njeriut. Ne synojmë të mobilizohemi për t’ia futur seksizmit, si mënyra e vetme për të arritur barazinë politike, ekonomike, kulturore, personale dhe shoqërore.

FemArt 9 përkrahet nga:

Donatorët: Bashkimi Europian, Koalicioni i Kosovës për Pajtim, Ambasada e Suedisë në Kosovë/Agjencia Suedeze për Zhvillim Ndërkombëtar – Sida, Humanrightivism, Fondi për Zhvillim Komunitar – CDF, Kvinna till Kvinna, Ministria e Kulturës, Rinisë dhe Sportit, Komuna e Prishtinës, UNFPA, Cfd, Agjencia për Barazi Gjinore, Ambasada Austriake, Ambasada Franceze, Koalicioni K10, KCSF, SDC

Përkrahësit Institucional dhe medial: Teatri Kombetar i Kosovës, Kuvendi i Kosovës, KultPlus, Pallati i Rinisë, Teatri Dodona, Teatri Oda, Fakulteti i Arteve – Universiteti i Prishtinës, Art Motion, Selman Networks, Dukagjini, mik-mik, Blue Taxi, Trosha.

Aktivitetet do të transmetohen drejtpërdrejt në mediat sociale dhe do të zhvillohen fizikisht me një numër të kufizuar vendesh bazuar në “Manualin për mbrojtjen kundër përhapjes së virusit COVID-19” të publikuar nga Ministria e Shëndetësisë, si dhe “Projektligjin për Parandalimin dhe Luftimi i Pandemisë COVID-19 “. Për prezencë fizike obligative është njëra nga nga këto dëshmi: 1. Certifikatë e vaksinimit të plotë kundër Covid-19; 2. Testi RT-PCR negativ për Covid-19 (72 orë maks.); 3. Testi i shpejtë antigjen negativ (48 orë maks.). / KultPlus.com

Shtyhet ‘FemArt’, Festivali Ndërkombëtar për Artiste dhe Aktiviste

Situata e përkeqësuar me Covid-19 dhe versioni Delta dhe masat e Qeverisë kanë bërë që Artpolis të marrë vendim për shtyrje të Festivalit FemArt për javën e parë të tetorit, transmeton KultPlus.

Më 1-6 tetor 2021 FemArt do të jetë sërish afër publikut me shfaqje, performanca, muzikë, poezi, ekspozita, punëtori, raporte e konferenca përmes edicionit të 9-të, që vjen me moton “F… Seksizmit”.

”Festivali FemArt do të mbahet me respektim të plotë të masave kundër Covid-19 dhe versioni Delta, e vetëm personat e vaksinuar do të mund të jenë prezent në këto aktivitete artistike.

Me ART kundër seksizmit, të VAKSINUAR kundër pandemisë”, thuhet tutje në komunikatën për media. / KultPlus.com

Festivali ‘FemArt’ shtyhet për në tetor

Artpolis – Qendra për Art dhe Komunitet ka bërë të ditur se festivali ndërkombëtar për artiste dhe aktiviste është shtyrë për shkak të situatës të përkeqësuar me Covid-19 dhe versionin Delta, përcjellë KultPlus.

“Masat e Qeverisë kanë bërë që Artpolis të marrë vendim për shtyrje të Festivalit FemArt për javën e parë të tetorit.
Më 1-6 tetor 2021 FemArt do të jetë sërish afër publikut me shfaqje, performanca, muzikë, poezi, ekspozita, punëtori, raporte e konferenca përmes edicionit të 9-të, që vjen me moton “F… Seksizmit””, thuhet në njoftimin e tyre.

Festivali ‘FemArt’ do të mbahet me respektim të plotë të masave kundër Covid-19 dhe versioni Delta, e vetëm personat e vaksinuar do të mund të jenë prezent në këto aktivitete artistike. / KultPlus.com

Me moton ‘F… Sexism’, rikthehet Festivali ‘FemArt’

Artpolis – Qendra për Art dhe Komunitet sjell edicionin e 9-të të festivalit të parë dhe të vetëm feminist në Kosovë dhe më të madhin në rajonin e Ballkanit, FemArt, në datat 20 – 25 shtator, 2021 me moton “F… Sexism”. Ky festival do të bashkojë të gjitha komunitetet nga mbarë bota në një vend për të krijuar dhe prezantuar artin e tyre, përcjell KultPlus.

Festivali FemArt është platformë ku artistët/artistet dhe aktivistët/aktivistet mblidhen për të revolucionarizuar artin ashtu që të transformojmë status quo-në duke shkatërruar normat e strukturat patriarkale, drejt një të ardhmeje më të mirë.

”Ne jemi këtu për të qëndruar, kështu që “F… Seksizmit”. Ne besojmë në barazi në mes njerëzve. Ne njohim, pranojmë, çmojmë, festojmë dhe mbështesim dallimet. Ne qëndruam në solidaritet me njëri-tjetrin në edicionin tonë gjatë vitit të kaluar. Ishte kohë reflektimi, mirësie dhe kujdesi më shumë se gjithçka tjetër. Këtë vit fuqia jonë krijuese është thirrur në veprim për të luftuar padrejtësitë në emër të dallimeve gjinore. Artistë/e dhe aktivistë/e nga komunitetet lokale dhe ndërkombëtare do të mblidhen për të provokuar, frymëzuar dhe sfiduar në çdo mënyrë të mundshme realitetet aktuale seksiste. Nga shfaqjet, poezitë dhe vallëzimet, diskutimet dhe konferencat, deri në neja dhe rebelime, ne do të trajtojmë të drejtat e grave si të drejta të njeriut. Ne synojmë të mobilizohemi për t’ia futur seksizmit, si mënyra e vetme për të arritur barazinë politike, ekonomike, kulturore, personale dhe shoqërore”, theksohet në komunikatën për media.

Në këtë edicion, siç theksohet tutje në komunikatën për media, festivali pritët që të demonstrojë fuqinë e veprimit kolektiv, mendimit kritik dhe rebelimit krijues. Ku do të prezantohetn shfaqje, ekspozita, kërcime dhe këngë, panele diskutimi, podkaste përmes të cilave do të diskutohet seksizmi në të gjitha format e tij. / KultPlus.com

Arti dhe solidariteti bashkoi gratë në kohë pandemie, si rezultat sollën dy premiera në FemArt

Medina Pasoma

Gra të suksesshme të profileve të ndryshme i bashkoj krijimtaria artistike, të cilat i diskutuan në panelin ‘’Artivizmi-Arti dhe solidariteti në kohë pandemie’’. Eliza Hoxha, Valdete Idrizi, Rajmonda Ahmetaj dhe Zana Hoxha shpalosën frymëzimin që patën në kampin e artisteve dhe aktivisteve, e cila u kurorëzua me publikimin e shkrimeve të tyre në një broshurë në edicionin e 8-të të Festivalit FemArt, shkruan KultPlus.

Pandemia bllokoj aktivitet kulturore në rrafshin global mirëpo, frymëzimet individuale veçse u rritën më shumë, duke ia dëshmuar botës edhe njëherë fuqinë dhe nevojën për art. Një adresë e bashkimit të këtyre krijimeve u bë kampi i artisteve dhe aktivisteve i organizuar nga ‘’ArtPolis’’. Qëndrimi i përbashkët në Kukaj në datat 26-29 qershor duke mbajtur sesione pune grupore për ushtrime të lëvizjeve skenike, shkrim kreativ, meditim e çlirim shpirtëror, i bëri aktivistet dhe artistet të ndjehen tejet mirë dhe të mbetet ky organizim përherë në mendjet e tyre.

Ato folën, shkruan, u paraqitën me gjuhën e artit, duke e sfiduar veten në çdo fushë, e duke u vetëmjaftuar nga ndjesia estetike që ndjenin. Të ndara në 4 grupe pune, krijuan një lidhje inspiruese e kreative mes vete, duke sjellur si përfundim 4 performanca artistike, 2 prej të cilave u dhanë premierë në FemArt si dhe shkrimet e tyre që adresonin çështje sociale dhe qëllimet e tyre. Fjalët e vargjet të cilat pasqyruan shpirtrat e tyre, u kthyen në një broshurë, e cila përmban një laramani të pikëpamjeve dhe u promovua përpara publikut në panelin e diskutimit në ditën mbyllëse të Festivalit FemArt.

Njëra nga organizatoret, Jetbardha Selmani për KultPlus tregoj se bashkimi në një kamp i 20 grave  të cilat janë artiste e aktiviste do të mbetet një përvojë tejet e veçantë për to.

“Gjatë kohës sa kemi qenë në pandemi e kemi pa që është shumë e nevojshme t’i mbledhim artistet dhe aktivistet që ta realizojmë së bashku një kamp dhe për të mbledhur ide, që ato t’i kthejmë në krijime artistike, të performancave dhe paneleve”, shtoj tutje Selmani përgjatë promovimit të broshurës.

Nën moderimin e shkrimtarit Shpëtim Selmani, gratë ndanë përvojat individuale dhe kolektive artistike. Diskutimi filloj me fjalët e Selmanit, i cili fliste për dokumentimin e konteksteve sociale e politike dhe të kohës nga shkrimtarët e ndryshëm, teksa përmendi veprën ‘’Murtaja’’ të Albert Kamys, ndërkaq po të njëjtën kishin bërë edhe gratë, të cilat përmes artit kishin shpalosur edhe sfidat gjatë pandemisë.

‘’Ky kamp ka qenë shumë i rëndësishëm në shpërfaqjen e emocioneve, e reflektimeve që i kemi përjetuar secili në mënyrë individuale’’, tha Shpëtim Selmani.

Zana Hoxha, si themeluese e FemArt theksoj se iniciativa për këtë kamp kishte nisur me qëllim të arritjes së paqes e harmonisë, solidaritetit e inspirimit.

‘’Iniciativa për kampin e artisteve dhe aktivisteve  ka ardhur si nevojë në vitet e kaluara që të bëhemi bashkë, ku qëllimi ka qenë të gjejmë forma të të krijuarit pa pasur një agjendë strikte për dhe rezultatet të vijnë natyrshëm’’, u shpreh Hoxha.

E rëndësishme në organizimin e këtij kampi për Zanën ka qenë mbledhja e artisteve dhe aktivisteve të cilat janë të lidhura me artit në mënyrë që të sjellin ndryshim në shoqëri.

Njëra ndër pjesëmarrëset në kamp ka qenë edhe aktivistja politike, Valdete Idrizi e cila përgjatë diskutimit tregoj se aty kishte shkruar e aktruar për herë të parë.

‘’Siguria që e ka dhënë kampi, ka krijuar hapësirën për t’u ndjerë shumë rahat dhe të shpalos e reflektoj për atë çfarë ndjej’’, u shpreh Idrizi.

Si politikane e cila ka rol në vendimmarrje, ajo premtoj publikisht se do të bëj maksimumin e saj në mënyrë që kampi të jetoj për shumë edicione dhe shumë gra të tjera të frymëzohen nga një atmosferë kolektive artistike.

Për të ndarë përvojën e saj, prezente ishte edhe këngëtarja, tanimë politikania Eliza Hoxha. Rrugëtimin me shkrim ajo e ka nisur pas rikthimit nga studimet në Belgjikë, të cilën e ka nxitur mos dokumentimi i gjërave në Kosovë. Kështu ajo tregon se ia kishte lënë vetes synim që të shkruaj për çështjet sociale në kontekst urban, jetën kulturore por edhe ndjenjat personale, dikur për të filluar edhe me tekstet e këngëve të saj.

‘’Shkrimi u bë një platformë ku unë mund të them atë çka mendoj, më brengos dhe më preokupon në raport me qytetin, veten; plotë gjëra që i kam bërë e që s’kam ditë me i sjell bashkë: muzikën, ekspozitat, të shkruarit, mendimin konceptual brenda një hapësire të përbashkët’’, tha Hoxha, duke theksuar se tani përmes artit e ka këtë fuqi të bashkimit.

Ajo beson se gërshetimi i artit dhe aktivizmit sjell një magji në vete dhe shtoj se ndjehet e mahnitur nga rrëfimet, çiltërsia dhe aktivitetet e përbashkëta përgjatë kampit.

Rajmonda Ahmetaj ishte mësuar me artin skenik por, jo edhe me pikturën e shkrimin të cilat i provoj për herë të parë në kampin e organizuar nga ‘’ArtPolis’’.

‘’Eksperiencë shumë e mirë, veç ideja me u mbledh në një vend dhe me i fol gjërat që janë shumë më të mëdha sesa ai vend, ishte diçka shumë e mirë”, vlerëson aktorja Ahmetaj.

Rajmonda beson se ky tubim i grave ishte qelizë e shumë gjërave të bukura, të cilat kanë filluar të dalin në pah dhe do të vazhdojnë këtë rrugëtim edhe tutje.

Përtej panelisteve, edhe gratë pjesëmarrëse në publik nuk lanë pa i ndarë përvojat e tyre. Natyra Kallaba, pikërisht në atë ambient ka nisur idenë e saj për sjelljen e një dimensioni ndryshe të gjërave në formën e një shfaqje. Jeta private dhe profesionale e një mësuese është tematika që ajo ka trajtuar, duke e marrë pikërisht këtë profil për shkak të imponimit të vazhdueshëm që iu bëhet vajzave ndër gjenerata për të zgjedhur këtë drejtim jetësor.

‘’Unë kam dashtë me tregu që një mësuese mund të ketë gjithçka që çdo kush mund të ketë. Me pasë një jetë të shthurur, dëshpërime e zhgënjime. Jemi mësuar gjithmonë me pa një mësuese perfekte, andaj ideja ime ka qenë që të hy më thellë atij profesioni dhe ta shohim më ndryshe”, theksoj Kallaba.

Në anën tjetër periudha jo e lehtë e pandemisë nuk kishte si mos të bëhej frymëzim artistik për dikë. Regjisorja Arlinda Morina në këtë kamp kishte nisur performimin e idesë së komedisë së saj ‘’covidi për covidin’’ ashtu siç ajo e quan, në të cilën tregohet periudha e mbylljes, stresi, ngrënia e tepruar, qëndrimi i gjatë në telefon dhe shprehi të tjera të karantinimit.

Broshura e cila doli në dritën e publikut përgjatë diskutimit mund të gjendet në faqet dhe ëebin e ‘’ArtPolis’’ dhe ‘’FemArt’’, teksa për kampin e artisteve dhe aktivisteve, organizatoret u shprehën se synojnë vazhdimësinë e organizimit ndër vite.

Në broshurë morën pjesë me shkrimet e tyre: Arta Lahu, Arta Mucaj, Aurita Agushi, Eliza Hoxha, Fitore Jashari, Linda Hyseni, Molika Maxhuni, Natyra Kallaba, Qëndresa Kajtazi, Rajmonda Ahmetaj, Sheqerie Buqaj, Teuta Gashi, Uresa Ahmeti dhe Valdete Idrizi./KultPlus.com

Gratë në FemArt shprehin një dashuri të pakushtëzuar për të sjell një shoqëri të avancuar

Medina Pasoma

Dy gra të cilat kanë lënë vendet e zhvilluara në të cilat kanë studiuar dhe janë kthyer në Kosovë për të kontribuar nëpërmjet aktivizmit të tyre, janë bashkuar në podcastin e radhës të Festivalit FemArt. Liza Gashi dhe Luljeta Aliu ishin folëset e episodës së 6-të, me temën “Me ni Lule S’çel Pranvera; me Kam e Dur, Bashkë e Përpara”, shkruan KultPlus.

Aktivizmi social që transformon dhe i jep zë kërkesave të duhura simbolizohet si “pranverë”, ndërkaq ata individët të cilët mbrojnë interesat e shoqërisë vijnë si “lule” në këtë episod të Podcast. Mirëpo, mesazhi kryesor që kuptohet edhe nëpërmjet titullit është se nuk mund të kemi shoqëri të shëndoshë pa aktivizimin e grupacioneve më të gjera.

Liza Gashi si inovatore, sipërmarrëse, bashkëthemeluese e platformës kosovadiaspora.org, themeluese e “germin” dhe ish zv.ministre në detyrë në Ministrinë e Diasporës në Qeverinë Kurti dhe Luljeta Aliu si themeluese e iniciativës për barazi dhe drejtësi “Inject”, aktiviste e shoqërisë civile dhe e mbijetuar e dhunës në familje që pati ngritur zërin kundër këtij fenomeni, ishin dy folëset të cilat diskutuan tema të ndryshme, duke ndarë përvojat e tyre.

Luljeta Aliu filloj rrëfimin e saj të aktivizmit social, duke shpalosur punën e iniciativës “Inject”. Fokusi kryesor i tyre janë ato të cilat nëpër kohë janë neglizhuar më së shumti, gratë, duke qenë grupi më i madh që cenohet në popull. Mirëpo, përfitimet nga kjo iniciativë shkojnë përtej këtij grupi, sepse përmes saj luftohet diskriminimi strukturor dhe institucional edhe i pjesëve të tjera të shoqërisë.

“Si fushë të dytë e kemi pjesën e parandalimit të dhunës në familje dhe qasjen në të drejtën pronësore të qytetarëve, e sidomos të grave të cilat janë diskriminuar  në mënyrë të skajshme në prokurori apo gjykata”, shton Aliu, e cila vet nëpërmjet raportimit në institucione të dhunës në familje është bërë një zë i kësaj tabuje.

Aktivizmi në Kosovë sipas saj ka ndërruar, kur më parë adresa për ngritje të zërit për një çështje ka qenë vetëm rruga me pankarta në duar, sot ekzistojnë edhe mekanizma dhe forma të tjera.

“Kemi arritur në një stad tjetër të intervenimit dhe protestës. Kjo është rezistencë ndaj dukurive negative, ku ti nuk ki nevojë vetëm me dal direkt por, e ushqen sistemin me propozime për ndryshime konkrete”, shton themeluesja e “Inject”.

Për të, evolucioni shoqëror ka ardhur nga gratë, duke qenë kategori e cila krizat shoqërore i kanë vuajtur më së shumëti. Mirëpo, edhe aktivizmi i grave shpesh di të jetë i padrejtë në aspektin e mjeteve në dispozicion.

“Duhet të dimë se për aktivizimin kemi nevojë për pajisje me resurse dhe kemi nevojë që vajzat e reja t’i aftësojmë. Meqë aktivizmi është fatkeqësisht si çështje e elitave, shpesh herë ata që janë më afër resurseve ekonomike, arsimore, organizatave, kanë dëgjuar për një temë, aktivizohen për të, ndërkaq pjesa tjetër mbetet jashtë, ndërkaq ne kemi nevojë pikërisht për ato pjesë”, u shpreh përgjatë podcast-it Aliu.

Rrugëtimi si aktivist sipas Luljetës duhet të nis me identifikimin e problematikës dhe gjetjen e një terreni të përshtatshëm për veprim. Ndërkaq ajo kritikoj pjesëtarët e shoqërisë civile të cilët nuk punojnë për të zgjedhur një problematikë të shoqërisë por, zgjerohen tej mase, përtej kompetencave vetëm për përfitime vetanake.

“Në Zvicër jeta kishte me qenë shumë më e mirë ose puna ime me organizata të huaja që kam punuar më parë ia kish vlejt shumë më shumë materialisht, por kur ti me të vërtetë dëshiron të ndërrosh diçka, ki vazhdimësi”, shpjegon Aliu, duke theksuar se individi nuk mashtrohet në këtë rast pas mundësive afatshkurte.

Në anën tjetër, Liza si një vajzë e shkolluar jashtë vendit e vlerëson si shumë të madh kontributin e mërgimtarëve për Kosovë. Kjo ka qenë edhe arsyeja pse ajo ka nisur me platformën për diasporë.

“Problemet të cilat i targëtoj në kuadër të aktivizmit tim shoqëror kryesisht kanë të bëj me fuqizimin e të rinjve dhe me targetin e një grupi që është shumë i rëndësishëm për Kosovën, që nuk ka qenë prezentë në diskursin publik, është diaspora”, nisi rrëfimin e saj Liza Gashi.

Pavarësisht etiketimeve si “shaci” për mërgimtarët, ajo thekson se pikërisht ata janë mbajtësit e paqes sociale të Kosovës. Ajo e ka nisur këtë platformë bashkë me disa miq, por që gjatë rrugës iu janë bashkuar edhe shumë të tjerë, madje edhe të huaj. Platforma ka qenë në gjuhën angleze, në mënyrë që të tjerët të njoftohen.

Si gjeneratë që ka përjetuar periudhën e protestave dhe rezistencës së Kosovës, sot ajo këtë tipar të atëhershëm e ka kthyer në aktivizëm, duke bërë një ndërlidhje mes përvojave që ka marr jashtë dhe kanalizimit të energjisë së saj këtu.

“Aktivizmi im lidhet prej pas luftës në Kosovë, prej formimit akademik. Më shumë ka të bëj me një botë të rezistencës së brendshme  që ka krijuar një format që refuzon ta pranoj status quo-në, e cila menaxhon shoqërinë e pa avancuar”, vazhdon tutje Liza.

Ajo thotë se është një dashuri e pakushtëzuar të sjell një shoqëri të avancuar, teksa nuk është e interesuar të shoh “lulet” nga “farat” të cilat i mbjell sot por, të përqendrohet në mbjelljen e tyre.

“Ndonjëherë ki politikbërës të cilët e kanë vullnetin, dëshirën por s’e kanë njohurinë, ndonjëherë ki aktivist të cilët e kanë pasionin, energjinë por nuk e dinë mekanizmin të cilin duhet me përdor, mandej e ki policinë që e ka formatin qysh ekzekuton një aksion por, nuk e kupton pse të paragjykon.”

Tutje ajo u shpreh se kemi shoqëri shumë po kemi pak empati.

“Edhe kur fillojmë të ngrisim zërin, shpesh fillojnë me të etiketu, kur unë avokoj për të drejtat sociale ekonomike të diasporës shqiptare, njerëzit më thonë“, qy kjo cika e diasporës” ose “a ke ardhë me u martu”.

Ndërsa Luljeta u shpreh se nuk duhet pasur frikë për asgjë: Rrëzohuni por zgjohuni prapë, kjo është madhështia.

“Sa ma shumë te jeni me veten dhe të reflektoni, sepse shpesh e neglizhojmë të brendshmen duke dashur të jemi super-star brenda një kohë të shkurtër, por është e kuptueshme edhe kjo sepse me një shoqëri ku ti shikon progres shumë vertikal shumë të shpejtë për shokët e shoqet sepse ata janë fëmijë të politikanëve, biznesmenëve, atëherë ndjehesh i dëshpëruar sepse thua si është e mundur unë po punoj kaq shumë, po aktivizohem kaq shume e nuk po ja dal. Është e rëndësishme të reflektojmë të brendshmen, personalja reflekton publiken dhe jo gjithmonë duhet me qenë të dukshme, ndonjëherë edhe me mbjell një fidan pa i tregu askujt është kontributi ynë në planetin tokë”, përfundoi kështu Luljeta. / KultPlus.com

Elvira Haxhiaga në FemArt: Shëndeti mental në Kosovë është lënë pas dore

Medina Pasoma

Njohja, pranueshmëria, respekti e dashuria ndaj vetes, kurajoja për të kundërshtuar shoqërinë në këmbim të asaj çfarë dëshiron individi të jetë dhe plotë tema tjera të cilat kanë pikënisje unin, u diskutuan në episodin e 5-të të podcastit të FemArt në mes të moderatores Uresa Ahmeti dhe psikologes Elvira Haxhiaga, nën temën “Qysh me e dashtë veten që me e dashtë edhe tjetrin?”, shkruan KultPlus.

Podcasti i parë feminist “FemART Podcast: Feminism 101” është realizuar në kuadër të edicionit të 8-të të Festivalit FemArt, i cili këtë vit erdhi para publikut me moton “Solidariteti dhe Qëndrueshmëria”. Nën autorësinë dhe moderimin e Uresa Ahmetit, ky podcast vie me 6 episode, e që në secilat prej tyre trajtohen tema sociale dhe aktuale.

Mysafirja e episodit të 5-të të Podcastit ishte psikologia dhe pjesëtarja e komunitetit LGBTI, Elvira Haxhiaga, e cila një pjesë të jetës së saj e ka kaluar në Suedi, ndërkaq që 5 vite jeton dhe vepron në Kosovë duke punuar me njerëz rreth shëndetit të tyre mental dhe emocional.

Podcasti “Qysh me e dashtë veten që me e dashtë edhe tjetrin?”, kishte tematikë njohjen dhe pranimin e vetes, që dikur do të shndërrohej në komunikimin të mirëfilltë me tjetrin. Përderisa diskutimi filloj me kërkesën e moderatores që folësja ta prezantoj veten, Elvira Haxhiaga nisi rrëfimin e saj duke thënë se do të filloj të tregoj nëse e do veten dhe çfarë ka bërë për ta arritur këtë dashuri deri më tani.

Shëndetin mental në Kosovë, Haxhiaga e vlerëson se është lënë pas dore, teksa tregoj përvojën e saj se në Skandinavi përpara fillimit të rrugëtimit psiko-terapeutik për të tjerët, ajo vet iu është nënshtruar terapisë një vjeçare, rregull ky që ua mëson qasjen e duhur psikologëve.

Për një shëndet mental të mirë, Haxhiaga thotë se ne duhet ta tregojmë të vërtetën sepse fshehja e saj te ne shkakton “mbeturina”, ashtu siç ajo iu qaset gjërave të cilat i heshtim në brenditë tona. Ndërkaq shfaqja e këtyre “të fshehtave” sipas saj na bën që të shërohemi.

“Sa më shume gënjejmë, mbajmë sekrete, nuk e tregojmë të vërtetën, më shumë do të sëmuremi, më shumë kemi me vdek para kohës”, shprehet psikologja Haxhiaga.

Kujdesi ndaj vetes duhet të jetë prioritet i individit sipas Haxhiagës. Këtë mund ta bëj nëpërmjet ndjekjes të asaj që i pëlqen personit dhe jo shoqërisë, madje edhe duke e shpërblyer veten me kohë e dhurata të ndryshme.

“Kur e shtroj pyetjen se çfarë ke bërë sot që të ndjehesh mirë, askush nuk e kupton, sepse askush si ka pyet “si je sot?”, “çka po bën për veten tënde”. Është e jashtëzakonshme kjo pyetje dhe pastaj s’e dinë përgjigjën”, vazhdon tutje Elvira.

Përgjatë diskutimit ajo shprehi ndikimin e orientimit seksual në raport me shëndetin mendor, duke thënë se në shoqëritë të cilat kanë rregulla strikte për gjininë, është e vështirë pranueshmëria e vetes.

“Krijimi i identitetit varet nga individi në çfarë rrethana kalon dhe a ka presion për të qenë një identitet i caktuar. Vetëm të menduarit ndryshe mjafton për të pasur presion, e lëre me nëse ke preferenca për gjininë e njëjtë”, u shpreh ajo, duke folur për vendin tonë.

Mirëpo, çështja identitare për Elvirën mbetet e shtresuar në shumë hallka të cilat ndikojnë drejtpërsëdrejti, duke nisur qysh në familje.

“Në Kosovë është shumë e vështirë të punosh dhe ta pranosh veten sepse këtu askush s’na mëson si ta pranojmë veten, jemi të rrethuar me njerëz që askush s’e ka pranuar veten, as babai, as nëna, as gjyshja. Andaj, i takojmë krejt njerëzit agresiv, të dëshpëruar, të hidhëruar, në ankth e në depresion e pikërisht ata duhet të na rrisin”, shpjegoj Haxhiaga.

Ajo vazhdoj duke thënë se tragjedia më e madhe e jona si komb mbetet se ne këshillohemi nga njerëzit e dështuar, që si proces pastaj kthehet në gjeneratë të dështuar, ndërkaq për ta kundërshtuar këtë fenomen duhet personi të ketë fuqi të madhe.

Një tjetër temë e prekur përgjatë këtij podcasti u bë edhe seksizmi. Elvira i sheh si seksiste shikimet në rrugë, ngacmimet që bëhen me fjalë të ndyta, me vende edhe shakat familjare, të cilat gjuhen kundër gruas. Ky fenomen negativ, sipas Elvirës, në shoqërinë tonë shfaqet në familje, rrugë, madje edhe në institucionet ku punojmë.

“Mashkullit i kanë jap të drejtat ta ngacmojë një femër, ose t’i thotë bëje ose mos e bëj këtë, madje edhe të vendos ai për jetën e dikujt tjetër. Seksizmi shfaqet në atë relacion saqë gruaja bie aq poshtë e kërkon ndihmë, sepse është në depresion, ndjehet e lënduar dhe e dëshpëruar”, shtoj tutje Elvira Haxhiaga.

Seksualiteti i gruas në Kosovë nuk ekziston sipas saj, ndërkaq prezente janë vetëm dëshirat dhe preferencat e mashkullit. Elvira vazhdon duke thënë se nëse gruaja merr hap që t’i shpreh ato, ajo do të poshtërohet, pështyhet madje as s’do të pranohet në familje. Rëndësi të madhe në këtë mes ka edukimi që prindërit ia falin fëmijës, e cila ndikon pastaj në perceptimet e individit.

Shprehja e ndjeshmërisë së brendshme shpesh është e përcaktuar nga normat shoqërore. Vijat e kuqe për ndarje gjinore ekzistojnë edhe për të qajturit. Përderisa gruaja shihet si e butë dhe të qajturit për të është normale, burrat steretiopizohen se nuk duhet të derdhin lot. Sipas Elvirës, duke qajtë ne e lirojmë emocionin dhe marrim frymë më lehtë.

“Trupi është aq i mrekullueshëm saqë vet e di kur duhet të qahet e kur jo, nuk kemi nevoje me ia ndal procesin. Ndërkaq, për të pasur një trup të shëndoshë, duhet të kemi një mendje të shëndoshë, në këtë rast ta dimë se nëse e bëj këtë do të ndjehem kështu, nëse e neglizhoj veten do të ndjehem keq”, sqaron tutje psikologja Elvira Haxhiaga.

Krijimi i solidaritetit dhe qëndrueshmërisë në mes komuniteteve është tejet i vështirë, ndërkaq arsyeja për këtë ndarje sipas Elvirës qëndron në ego, e cila i shkëput bashkëpunimet.

“Arsyeja pse jemi të ndarë është sepse s’e duam veten, aq shumë e urrejmë veten saqë as tjetrin s’mund ta durojmë. Sa ma shume që se do veten aq më shumë ke ego, kur ki ego nuk mund të bashkëpunosh”, thotë ajo.

Haxhiaga tutje vazhdon duke thënë se duhet të kemi komunikim më shumë, mirëpo që në fakt ne nuk dimë ta bëjmë këtë, sepse ne vetëm bërtasim. Nuk e dëgjojmë tjetrin për ta kuptuar por, për t’u përgjigjur.

Në fund të podcast u shpreh mungesa e vetëdijes në hallka të thella të shoqërisë, duke përfshirë familjen, socialen, politiken. Mirëpo kontributi i një personi do të krijoj një lëvizje, e cila dalë ngadalë do të kthehet në ndryshim./KultPlus.com