Urime viti i ri 2018-të nga gazeta online për art dhe kulturë KultPlus

Viti 2017-të, ishte një vit shumë i suksesshëm për gazetën online për art dhe kulturë KultPlus.

Ky vit, numëroi disa të reja që erdhën përmes kësaj gazete e themeluar katër vite më parë si e vetmja në Kosovë dhe rajon, nga kryeredaktorja Ardianë Pajaziti. KultPlus, në vitin 2017-të bëri një ri-brendim të sajtit duke sjellë të reja për lexuesit e tij, të cilët vazhdojnë të motivojnë stafin e kësaj gazete përmes komenteve, kritikave dhe dashnisë që shprehin për KultPlus.

Përveq kësaj, KultPlus, në vitin 2017-të solli edhe ciklin e parë të rrëfimeve ‘Ta zbardhi ftyrën’, me dy artistë kosovarë me karrierë tashmë ndërkombëtare si Sislej Xhafa dhe Imer Kutllovci.

KultPlus, në vitin 2018-të premton se do të vazhdoj të sjellë intervista, rrëfime, ngjyrime nga ngjarjet e ndryshme në Kosovë dhe jo vetëm, video e padyshim edhe poezi të ndryshme. Kur jemi te poezia, KultPlus, shumë shpejtë sjellë edicionin e dytë të festivalit të poezisë “KultStrofa”.

Me gjithë këto të reja, e më këmbë të mbarë, KultPlus u uron të gjithë lexuesve të vetë, vitin 2018-të. Urojmë që ky vit të ju sjellë shëndet, suksese e mbi të gjitha më shumë dashni për artin dhe kulturën.

Me shumë dashni nga stafi i KultPlus: Ardianë Pajaziti, Arbër Selmani, Sarandë Selimi, Jeta Zymberi, Liridona Spahiu dhe Gili Hoxhaj./ KultPlus.com

Luan Jaha: “Kukumi” është dashuria ime e parë

I njohur e i dashur jo vetëm për publikun por edhe për kolegët e tij, aktori kosovar Luan Jaha vjen në intervistën e Viti të Ri për KultPlus, në një dimension më ndryshe. Ai rrëfen fillimin e karrierës së tij që nga shfaqja e parë “Profesor jam talent se jo mahi” e deri te shfaqja e fundit e inskenuar në Teatrin Kombëtar të Kosovës “I ligu për mend” poashtu në këtë rrafsh Luan Jaha na sjellë kujtimet e filmit të parë “Rruga pa kthim” e deri tek filmi i fundit që u xhirua në vitin 2017-të “A month”. Aktori kosovar i cili që nga vitin 1992 është me publikun shqipfolës, përmes kësaj interviste tregon edhe për punën e tij si profesor në Fakultetin e Arteve dhe flet për brezat e rinj. Luan Jaha flet edhe për filmat e njohur për publikun ku ishte pjesë e tyre dhe për kinematografinë shqiptare, krejt në fund, ai ka edhe një urim për vitin që po vjen.

Sarandë Selimi

KultPlus: Prej vitit 1992 jeni në skenë dhe nuk është periudhë e paktë. Nëse flasim vetëm për shfaqjet, mund të numëroni se në sa shfaqje keni luajtur?
Luan Jaha:
Po, prej vitit 92 deri 99 kam luajtur në mëse 30 shfaqje. Edhe pse kohë të vështira për çdo gjë, në aspektin teatral, falë teatrit Dodona kemi pas realizime të mira dhe të shkëlqyeshme. Aty edhe fituam përvojë, u formuam si aktorë, jo vetëm unë por edhe shumë kolegë që sot janë emra të rëndësishëm të skenës flmike dhe teatrale në vend.

KultPlus: Cili është roli që të ka marrë më shumë me vete?
Luan Jaha:
Secili rol në kohën e vet ka qenë i lezetshëm, rol i mirë, i pranueshëm, role që më kane bërë të ndihem mirë por edhe shkëlqyeshëm edhe pse kur i shikoj sot, nga kjo perspektivë, shohë se ka pas mangësi, zbrastësirë, herë herë tepri. Asnjë rol nuk më ka marrë me vete, të gjithë janë në mua. Por, më vjen mirë që kam mësuar shumë edhe nga gabimet e mia.

KultPlus: E keni fjalën edhe për filmin në këtë rast?
Luan Jaha:
Po flas për vete në film dhe teatër. Loja në teatër është në dorë të aktorit, ndërsa në film jo. Në film t’i mund të bësh mrekulli dhe të mos i përdorë regjisori për njëmijë arsye ose e kundërta, mund të bësh marrëzira dhe mund ti përdorë për të mirë, sa që mrekullohesh edhe vet kur e sheh premierën. Filmi është art i fotografisë, montazhit, regjisë, por më së paku i aktorit. Për mua vlen thënia: beso në regjisorin, nëse jo, mos luaj.

KultPlus: Dhe ngjitja në dërrasat e Teatrit Kombëtar të Kosovës mund të vlerësohet edhe si një aprovim për një aktor profesionist, cila ishte shfaqja që të solli këtë emocion?
Luan Jaha:
E para ka qenë komedia “Profesor, jam talent se jo mahi” nga prof. Faruk Begolli. Rolin e pata realizuar në kuadër të provimit të vitit të dytë, karakteret. Luaja një plak, Kadri Abazin. Kjo ndoshta ka qenë përvoja ime më e bukur në teatër. Salla mbushej plot, biletat shiteshin e stërshiteshin një ditë para shfaqjes. Përveç organizimeve jashtë, në Dodonë luanim tre- katër herë në javë. Ka aktor që e kanë përfunduar karrierën e tij e nuk ka përjetuar atë ndjenjë.
I luajta dy role, dy ekstreme, njërin një grua Sofia dhe këtë tjetrin Kadri Abazin. Më erdhi mirë që rolet nuk kishin ngjashmëri me njëri tjetrin, suksesi u arrit edhe më shumë. Kemi pas realizuar rreth 400 repriza. Përveç se në krejt Kosovën, poashtu kemi qenë në Preshevë, Tetovë, Strugë, Ulqin, Tiranë…me këtë shfaqje kemi qenë edhe në Austri, Driton Sahitaj na pati organizuar katër shfaqje për publikun shqiptarë atje.
Falë kësaj shfaqjeje, mbeta në Kosovë. Ishte viti 93’, njerëzit kalonin nëpër kriza të thella, shumë shqiptarë ishin larguar nga puna, nuk merrnin rroga, shumica e kolegëve dolën në shtete të perëndimit. Ne na u mundësua të merreshim me shfaqje dhe fitonim para, kjo më ka bërë të ndjehem pak më mirë, të studioj me para të mija, me një fjalë ta kem lekun tim.

KultPlus:Po pagat, si ishin pagat në atë kohë?
Luan Jaha:
Ka qenë kohë e inflacionit dhe papunësisë, rroga maksimale ka qene diku rreth 25-35 DM (Deutsche Mark).Mirëpo, ne me këtë shfaqje, me qenë se shëtisnim, vizitonim qytete të ndryshme të vendit, fitonim diku rreth 20-25 DM, dhe nëse kemi qenë aktiv tërë muajin, na dilte një rrogë serioze.

KultPlus: Në vitin 2014-të në Teatrin Kombëtar të Kosovës erdhe përmes shfaqjes “Shooping and Fucking”, në vitin 2016-të pikërisht në skenën e këtij teatri erdhe me rol kryesor në shfaqjen “Tregtari i Venedikut” ndërsa në vitin 2017-të në TKK erdhe përmes shfaqjes “I ligu për mend”, duke sjellë një rol të mrekullueshëm. Në të tri këto shfaqje ke sjellë atmosferë të bukur në skenë, por duam ta dimë nga pikëpamja jote se cili ka qenë roli më i vështirë dhe si jeni ndjerë duke interpretuar këto role ku tekstet kanë përkuar mjaft shumë me një realitet të hidhur që po kalon populli shqiptar në përgjithësi?
Luan Jaha:
Më vjen mirë që shfaqjet ku marrë pjesë përkojnë me realitetin dhe mirëpriten nga shikuesit. Është meritë e regjisoreve që me idetë dhe konceptet e tyre ua ofrojnë publikut vepra të huaja sikur të ishin tonat.
Shfaqja “Shooping and fucking”, ka qenë një realizim i bukur, shfaqje shumë e mirë, e realizuar mirë, e punuar nga Fatos Berisha, me të cilin kam pas rastin të punoj edhe shumë herë tjera, dhe sa herë kam punuar me të kam realizuar role të mira. E konsideroj ndër regjisoret më të mirë. Më njeh shumë mirë, mi njeh mundësitë e mija, veset dhe virtytet. Gjithmonë vjen me koncepte të qarta, nuk e mundon aktorin.
Te “Tregtari i Venedikut” kam punuar me skocezin Matheë Lenton, një regjisor i shkëlqyer dhe asistenti i tij, aktori Peter Kelly, i cili me përvojën e tij më ka ndihmuar mjaft për jetësimin e Shillokut, i jam shumë mirënjohës. Ajo që më bëri përshtypje te Matheë ishte se qysh në provën e parë na tha: “Miq, unë kam ardhë ta punojë këtë shfaqje, por nuk kam ende koncept, nuk kam ide prandaj do të doja që këtë vepër t’a jetësojmë bashkë”. Ishte sinqeriteti i tij që më bëri të pajtohem me “konceptin” e shfaqjes, jam angazhuar me tërë qenien, jam përpjekur të jap maksimumin. E vlerësoj si shfaqje të bukur por edhe shkollë në vete punën me Matheë.
Pas kësaj vjen shfaqja “I ligu për mend” nga Gjergj Fishta, me regji të Altin Bashës. Këtë shfaqje e konsideroj si një ndër shfaqjet më të vështira në përvojën time prej aktori. Ndoshta për faktin se, fillimisht veprën e kisha të njohur që më parë, e nënvlerësoja si pjesë të lehtë të cilën pa ndonjë mund të madh do ta vejmë në skenë, mirëpo, qysh në leximin e parë me kolegë e kuptuam si diçka shumë të rrezikshme, të cilën nëse nuk e punojmë seriozisht do ta kemi vështirë për ta jetësuar. Tekst i vështirë i artikulueshëm, për shkak të gjuhës së vjetër gege, struktura e fjalive, shprehjet allaturka të cilat nuk mund t’i hasësh më as në Prizren e Vushtrri. Po e kujtoj rastin kur Altini na dëgjoi për herë të parë duke lexuar dhe na tha; “Hë djem, çfarë jeni duke bërë, po provoni të flisni frëngjisht?!”
Shfaqjen përveç në Prishtinë (tridhjetë herë), e kemi luajtur edhe në Tiranë dhe Korçë, të gjitha me salla të mbushura plot me shikues. Do të isha njeriu më i lumtur sikur ta luanim edhe në Shkodër. Është një ndër shfaqjet e rralla ku përveç publikut kënaqemi edhe ne. Po përfitoj nga rasti që përmes KultPlus, ta falënderoj publikisht Altinin për punën që ka bërë. Kam mësuar shumë nga ai dhe jam kënaqur në proces, punonim 12 orë në ditë, thjeshtë na u bë mënyrë e jetës.

KultPlus: Shfajqa “I ligu për mend” u dha në Shqipëri dy herë, pikërisht kur kemi parasysh dialektin gege që është arma e fortë e kësaj shfaqje, si e pritën atje?
Luan Jaha:
E bukura e kësaj shfaqje është se personazhet e flasin një gegërishte arkaike, me shprehje e fjali të cilat edhe ne kosovarët vështirë i kuptojmë. Në Korçë ishim pjesëmarrës në festivalin mbarëkombëtarë të komedisë “KOKOFEST” ku dhe mora çmimin “aktori më i mirë”. Poashtu edhe në Tiranë jam mrekulluar nga pritja që na është bërë, në sallë ishin kryesisht aktorë të cilët na përgëzuan për punën që kemi bërë. Ishte një përjetim i mrekullueshëm. Kishte edhe studentë nga Shkodra, morëm lëvdata edhe prej tyre dhe kjo me kënaqi dhe na inkurajojë që të gjejmë mundësinë ta dërgojmë shfaqjen atje.

KultPlus: Të shkojmë pak tek filmi, e përmendëm që keni shumë role edhe në film që nga viti 1992. Cili ishte filmi i parë që e nxorri Luan Jahën në sheshxhirim?
Luan Jaha:
Filmi i parë ka qenë te prof. Ekrem Kryeziu “Rruga pa kthim”. Aty luaj një fshatar, në një fshat shqiptarë, pas luftës së dytë botërore fillon reforma agrare, partizanet vijnë t’ia marrin pronën dhe t’ia konfiskojnë kalin, të cilin unë e kam mjet jetese dhe nuk e jap me asnjë çmim, ata me tërheqin zvarre por unë nuk dorëzohem deri sa…, është një skenë komike, e bukur, është pranuar mirë në atë kohë. Ai film ka qenë privat, në vitin 1992-1993.

KultPlus: Kurse filmi i fundit që keni marrë pjesë është filmi i metrazhit të shkurtër “A month” me regji të Zgjim Terziqit. Si ishte eksperienca në këtë film?
Luan Jaha:
Po, herë herë punoj edhe në film, e dua filmin. Kam pas fatin të punoj më shumë në filma të huaj se sa vendore. Përveç “Tri dritare dhe një varje” i cili ka qenë projekti i fundit filmik vendor, kam qenë pjesë e filmit “Burrnesha” që e kanë punuar italianët, me të cilin morëm pjesë në Berlinale. Aty luaj një rol goxha të rëndësishëm, i cili konsideroj që është realizuar mjaft mirë.
Sivjet mora pjesë te Zgjim Terziqi në filmin e shkurtër “Një muaj”. Filmi trajton një temë aktuale, mjaft të ndjeshme. Edhe pse në fillim kisha pak dyshim mos po na del patetik, Zgjimi e ka trajtuar në mënyrë bashkëkohore, të bukur dhe origjinale.

KultPlus: Filmat “Kukumi”, “Koha e Kometës” dhe “Tri dritare dhe një varje”, janë tre filma që keni luajtur dhe që të tre janë realizuar në periudhën e pasluftës, cfarë përvoje ishte përfshirja në këta tre filma?

Luan Jaha: “Kukumi” ka qenë një film i punuar katër vjet pas luftës. Ishim plot entuziazëm. E prekëm lirinë, nuk dinim si ta shprehnim. Ftesën e prof, Ise Qosja, për të qenë pjesë e filmit e pata përjetuar si kurorëzim të asaj lirie, si ngjarjen me emocionale në karrierë.
“Kukumi” është një film të cilin e kanë vlerësuar dhe çmuar shumë nëpër festivale të ndryshme, film i cili ka më shumë së 27 çmime ndërkombëtare të kategorive superiore, një film i bukur me plotë kuptimin e fjalës, i fuqishëm, i guximshëm, i hareshëm dhe i pikëllueshëm. Nuk kisha me fol për rolin, nuk ka pas kërkesa të mëdha, ka qenë një punë e lehtë, përveç angazhimit fizik. “Kukumi” është dashuria ime e parë.
Kurse te “Koha e kometës” (viti i mbrapshtë) sipas Ismail Kadare, me regji të Fatmir Kocit, me Blerim Destanin në rol kryesor, luaj Doskë Mokrarit, njërin nga pesë luftëtarët, të cilët nisen për luftë e luftën nuk e gjejnë kund. Është ndër filmat që i dua, e dua koloritin, figurat, peizazhin, dialogun gati absurd, atë komedi të nëmur, është film që e shikoj me kënaqësi.
E filmi “Tri dritare dhe një varje” ka qenë një projekt ndoshta më i vështiri, pasi që, nuk kanë pasur mjete të mjaftueshme të realizohej ky skenar. Mirëpo prof. Isë dhe producenti Shkumbin Istrefi ishin këmbëngulës që projekti të realizohej, përndryshe mjetet do të ktheheshin në QKK. Megjithatë filmi u realizua, e pati një jetë të mirë, fitoi disa çmime. Dhe mendoj që si film e ka arrit qëllimin e vet, qoftë vendorë qoftë ndërkombëtarë.

KultPlus: “Familja moderne” dhe “Kombinati”, ju sollën në dy role krejtësisht të ndryshme njëri me tjetrin. Daja Skender dhe Fahria. Si jeni ndjerë asokohe kur ishit pjesë e serialeve?
Luan Jaha:
Në serial njeri hyn për tri arsye, 1) Për lek, 2) Për famë dhe 3) Për të I-në ose për të ll-në.
Më vjen mirë që “Familja moderne” ka jetuar aq gjatë sa që kur vinin njerëzit me shitë nëpër banesa tona private, mendonin që vërtetë këtu jetojnë: Dini, Drita, Gjyshja… Suksesi i familjes vjen jo nga një njeri por nga një dyzinë që kanë qenë të angazhuar, që episodit të mos i mungoj as edhe një “lugë”. Ka pas tema atraktive, aktuale, ambient të përshtatshëm, komoditet, trupë të mirë të aktorëve, regjisorë, skenografë, kameraman, ndriçues, tonist e një ekip njerëzish të profileve të ndryshme. Kushti i vetëm që këta njerëz të angazhohen maksimalisht dhe të jenë produktiv është të paguhen mirë. Kushton por garanton sukses. E vlerësoj si punë, për mua është me rëndësi kush është prapa projektit, ajo çka nuk shihet nga publiku. Në zanatin tonë ka dy lloj njerëzish: Ata që punojnë dhe ata që marrin merita.
“Kombinati” nuk pati fare fat. Nuk pati fat me producentë dhe u zbeh, i humbi vrulli, edhe pse është pritur tepër mirë, mirëpo jo të gjithë kanë mundur ta përcjellin.

KultPlus: A do të hynte ndonjëherë Luan Jaha në rolin e regjisorit?
Luan Jaha:
Jo, më shumë më pëlqen të luaj.

KultPlus: Në të njëjtën kohë ju punoni edhe si profesor, në Fakultetin e Arteve, si është të rrisësh brezat e rinj të aktorëve?
Luan Jaha:
Po,është punë me përgjegjësi, kërkon angazhim, përkujdes. Meqenëse jam edhe vet aktor, jam shumë i kujdesshëm, përpiqem të jem i saktë në vlerësime, vërejtje dhe propozime. Përpiqem ta ndihmoj studentin që gjatë studimeve ta shpalos, ta njoh dhe ta zbuloj vetën. Të mos ketë paragjykime, të fitoj vetëbesim, të jetë produktiv dhe qysh në vitin e tretë të filloj të krijojë vetë, në mënyrë të pavarur.

KultPlus: Sa kemi emra premtues tash?
Luan Jaha:
Kemi shumë studentë të talentuar, në klasën time jo një i mirë por ka shumë të mirë. Kemi në përgjithësi shumë fëmijë të talentuar por, iu mungon informata bazë mbi teatrin . Kishte me qenë mirë që në shkollat fillore, të mesme në kuadrin e tyre të formojnë grupe dramatike, të futet edhe lënda e artit dramatik (si lëndë zgjedhore) sikurse lënda e muzikës, vizatimit, kulturës fizike…, e jo të vijnë studentet në fakultet pa njohuri elementare mbi teatrin.

KultPlus: Nëse do të zgjedhësh mes asaj të jesh aktor rezident në Teatrin Kombëtar të Kosovës dhe profesorit në Fakultetin e Arteve, cilën do e zgjedhje?
Luan Jaha:
Sikur të më pyesje para dy vitesh, pa hezitim do të thosha teatrin, por sot nuk mendoj ashtu. Nuk e di, ndoshta rrethanat e kanë bërë të vetën, ndoshta pas dy vitesh ndërroj mendje, por tash për tash do të qëndroja këtu, sepse mendoj që jam më produktiv.

KultPlus: Po për kinematografinë shqipfolëse, në cfarë rruge jeni duke e parë?
Luan Jaha:
Jemi në rrugë të mirë, por në anën tjetër duhet të kemi durim. Kjo punë kërkon mjete, ky është çelësi i suksesit. Kinematografia është “sport” i shtrenjtë. Jemi në rrugë të mirë dhe pres që të bëjmë mrekulli në të ardhmen, si në Shqipëri ashtu dhe në Kosovë.

KultPlus: Krejt në fund, ndonjë plan për vitin e ardhshëm dhe cili është mesazhi i Luan Jahës për vitin 2018-të?
Luan Jaha:
Aktori është “argat” ne nuk e dimë se çfarë na pret, duhet t’i pyesim producentët, regjisoret, ata e kanë fatin tonë në dorë, na presim dhe në pritje …qeshim
Uroj të kemi punë, e kur ka punë, ka dashni, gëzim, gjallëri. Për vitin e ri uroj nga zemra ti lëmë të këqijat në 2017-të dhe të futemi në 2018-të me plot dashni sa mund të çoj zemra. GËZUAR! / KultPlus.com

Ermonela Jaho: Dramën shqiptare “Halili dhe Hajria” dua t’ia tregoj botës

Agjenda e sopranos shqiptare Ermonela Jaho është e rezervuar deri në vitin 2022. E kërkuar në shumë skena prestigjioze të botës, ajo nga viti në vit po shndërrohet si njëra nga artistet më të adhuruara të botës. Në një intervistë për KultPlus, Ermonela Jaho tregon për dhënien e shpirtit të saj në personazhin e Violetës për 240 herë, sikurse edhe në rolin e Cio-Cio- San, role që i ka tashmë shumë për zemër. Duke përfshirë edhe paraqitjen e saj me kolegë shqiptarë nëpër skena të mëdha të huaja, Ermonela Jaho ka shpalosë edhe një ëndërr. Që dramën e njohur shqiptare “Halili dhe Hajrija” t’ia tregojë botës.
Adianë Pajaziti

KultPlus: Ju po vazhdoni të mbërtheni audiencën me “Violetën” e me “Cio-Cio-San” performanca këto që po mirëpriten nëpër teatro të ndryshme prestigjioze, nëse mund të kujtoni performancën e parë të këtyre dy roleve, dhe tashti me gjithë këtë bagazh artistik, çfarë mund të na thoni?
Ermonela Jaho:
Janë dy role që kam kënduar më shumë deri tani. Më kujtohet shumë mirë hera e parë e të dyja roleve. Mund tu them që pasioni ka mbetur ai, por me një bagazh profesional dhe eksperiencë humane që i ka pasuruar akoma më shumë. Njohja dhe përgjegjshmëria teknike së bashku me atë jetësore i mban te freskëta ashtu siç është jeta jonë e përditshme, çdo ditë ndryshe nga njëra tjetra.

KultPlus: Duke pas parasysh që me Traviatën jeni prezantuar më shumë se sa me shfaqje tjera, sa herë jeni ngjitur në skenë me rolin e Violetës?
Ermonela Jaho:
Violeten e kam kënduar mbi 240 herë.

KultPlus: Vazhdoni të hulumtoni edhe më në karakterin e saj? Pse gjithë kjo dashuri me karakterin e saj, duke pas parasysh se performancat e tua me këtë rol kanë pasë edhe vëmendjen e medieve më prestigjioze në botë?
Ermonela Jaho:
Violeta është një figurë me plotë emocione për shpirtin, emocione të një gruaje dhe në të njëjtën kohë një ndër rolet më të vështira teknikisht. Unë këtë rol vazhdoj dhe do vazhdoj ta këndoj, sepse është një barometër vokal teknik për çdo këngëtar dhe nga ana emocionale është shumë pranë shpirtit të një gruaje ballkanase dhe mesdhetare. Është shpirti i torturuar i një femre që dashuron pa kushte dhe mendoj se ky përjetim me kaq pasion është diçka që e ndjej deri në palcë dhe rritet me mua në çdo etapë të rrugëtimit tim si artiste dhe qenie humane.

KultPlus: Pastaj,përgjatë performancave tua ka pasur raste kur ka reaguar edhe autoambulanca, për tu dalë ndihmë audiencës ku prej emocioneve kanë pasë edhe komplikime shëndetësore, për një artist një ngjarje e tillë do të thotë shumë?
Ermonela Jaho:
Fenomeni i ambulancës ka qenë në Londër me operën “Suor Angelica” të Puccinit. Historia e kësaj opere ka ekzistuar në të kaluarën dhe përjetimi im i këtij roli zgjoi atë dhimbje shpirtërore të personave qe e kanë jetuar këtë torturë dhe kanë qenë prezent në teatër. Kjo ka bërë qe emocioni i një dhimbjeje shpirtërore të jetuar u ka hapur një plagë të cilën nuk e kanë kontrolluar dot. Një reagim i tillë për mua si artiste me jep konfirmimin se jam duke punuar ne drejtimin e duhur.

KultPlus: Ermonelë, po ashtu janë shumë të veçanta performancat e tua të cilat po lidhen edhe me rrjetin e kinemave, shfaqje që po ndiqen në të njëjtën kohë në disa sheshe, lokacione dhe hapësira të tjera, një gjë e tillë ndodhi në Spanjë, çfarë emocioni keni nga këto performanca?
Ermonela Jaho:
Teknologjia ndihmon të sjellë këtë gjini muzikore kudo dhe konfirmon se Opera është për të gjithë dhe jo vetëm për një shtresë elitare të shoqërisë. Kur hyj në skenë nuk mendoj fare për jehonën që është duke ndodhur në momentin që unë jam duke kënduar direkt, sepse do me merrte energjinë e natyrshmërisë dhe të besueshmërisë. Kur mbaron shfaqja atëherë aty shohë nëse emocioni dhe vërtetësia kanë arritur apo jo në publikun mediatik. Përgjegjësia është e madhe, sepse janë miliona njerëz qe të ndjekin dhe fatkeqësisht lajmi i keq udhëton gjithmonë më shpejt dhe më lehtë se lajmi i mirë.

KultPlus: Ndërkohë, pikërisht mediet spanjolle ju krahasuan edhe me Maria Kallas, çfarë emocioni të ka përshkuar kur keni lexuar këtë krahasim?
Ermonela Jaho:
Krahasimin me Maria Kallas e kanë bërë edhe mediat e tjera dhe sinqerisht kjo gjë me ka pëlqyer edhe pse unë jap personalitetin e Ermonelës në skenë dhe nuk kam dashur asnjëherë të imitoj askënd qoftë edhe Maria Kallasin, pasi imitimi është një kopje e shëmtuar.

KultPlus: E kishit ëndërruar ndonjëherë një krahasim me atë artiste të madhe, apo as nuk keni guxuar të mendoni?
Ermonela Jaho:
Krahasimi me të bëhet për mënyrën pasionale e të përjetuarit të rolit në skenë. Nuk është krahasim zëri apo personaliteti. Është ekspresioni pasional me të cilin pellgu ballkanas karakterizohet,dhe mendoj se kjo është e përbashkëta. Kallas ka qenë ajo këngëtare qe ka ndryshuar këndimin e Operës, jo vetëm thjesht vokal por edhe atë interpretativ.

KultPlus: Para se të jeni kjo që jeni, kishit dëgjuar në rininë e hershme për Maria Kallas?
Ermonela Jaho:
Unë në të kaluarën kam dëgjuar patjetër për Maria Kallasin dhe pikërisht ajo qe më ka goditur nga dëgjimi i kësaj artisteje ishte përcjellja e emocionit përmes këndimit.

KultPlus: Tashmë keni përjetuar emocionin e audiencave të ndryshme, mund të bëni ndonjë krahasim të emocionit që të japin audiencat prej vendit në vend?
Ermonela Jaho:
Çdo audiencë ka karakteristiken e saj në mënyrën se si reagon. Në momentin që ti je e sinqertë dhe e vërtetë në skenë, emocioni godet çdo publik, sepse në fund të fundit po flet me gjuhën e shpirtit dhe në skenë shpirti yt është lakuriq dhe publiku ketë e percepton menjëherë.

KultPlus: Cilën audiencë e konsideroni si audiencë më kritike?
Ermonela Jaho:
Dua shume publikun francez , sepse janë objektiv me ty që në dëgjimin e parë. Për ta nuk ka shumë rëndësi nëse je emër i madh apo i vogël, në qoftë se i prek nga ana shpirtërore do të ta bëjnë të ditur.

KultPlus: Jeni aq të angazhuar me projekte të vazhdueshme, por megjithatë duhet të jetë ndonjë shfaqje që do të dëshironit ta rishikoni edhe nëpërmjet ndonjë incizimi, cilin prezantim tuajin e shikoni, apo do të dëshironit ta shikoni?
Ermonela Jaho:
Çdo shfaqje është ndryshe, sa herë ngjitem në skenë për mua është e para dhe e fundit ne atë moment. Asnjëherë nuk do mundesh të këndosh dy herë njësoj. Kjo është edhe e bukura e këtij profesioni. Njeriu përmirësohet gjithnjë. Për mua çdo shfaqje është unike dhe përsëritja e tyre është si përditshmëria jonë, rritet me ty.

KultPlus: Pothuajse i gjithë viti është i mbushur me shfaqje operistike në të cilat keni rolet kryesore, dhe shumë e vështirë që të ndaheni prej roleve edhe në jetën reale, sa je brenda personazheve edhe atëherë kur nuk je në skenë?
Ermonela Jaho:
Artisti është qenie që në skenë transmeton shumë ndjenja humane të idealizuara dhe pikërisht këto ndjenja na prekin, sepse duam t’i jetojmë edhe në përditshmërinë tonë dhe është e pamundur që të shkëputesh totalisht prej tyre. Shkëputesh fizikisht, sepse shtëpia nuk është skenë por ndjenjat humane qëndrojnë me ne dhe kjo të bën edhe më reflektues dhe më mirënjohës për atë që jeta na ka dhënë dhe na surprizon për ditë.

KultPlus: Është viti që bëri bashkë dy artistë shqiptarë në një skenë prestigjioze ndërkombëtare, sikurse ishte me atë të Argjentinës, e habitshme, dy artistë shqiptarë në rolet kryesore në një vend kaq të largët, sikurse ishte rasti me Saimir Pirgun?
Ermonela Jaho:
Viti 2017 na bëri bashkë në Madrid me Enkelejda Shkozën , një mexosoprano e mrekullueshme në operën Madama Butterfly , dhe në Argjentinë me Sajmir Pirgun në operën Traviata. Eksperienca me kolegët nga Mëmëdheu është gjithmonë e veçante, sepse duket sikur bën një rrugëtim aty në skenë përdore me një copë nga shpirti i vendit tënd. Është diçka shumë e bukur dhe tepër e veçantë.

KultPlus: Gjithë kjo artiste me përmasa ndërkombëtare, sikurse që keni edhe kolegë të tjerë shqiptarë, nëse jemi te kombi, cilin rrëfim do ta shndërronit në një shfaqje operistike që t’ia ofronit të huajve, që nëpërmjet atij rrëfimi të njohin më shumë kulturën tonë.
Ermonela Jaho:
Me modestinë e njohjes se rrëfimeve qe kam akoma në memorie mund të them rrëfimin e Rozafës, Argjiros, ose Halili dhe Hajrija etj…Mendoj se këto rrëfime karakterizojnë në mënyre tepër te sintetizuar atë çka ne shqiptarëve na bën të veçantë.

KultPlus: Tashme keni te siguruar edhe agjendën e vitit 2018, çfarë rrugëtimi e pret Ermonela Jahon?
Ermonela Jaho:
Agjenda ime është e plotësuar deri në vitin 2022 por për 2018-ën mund ta bëjë këtë renditje: 1 Janari 2018 më gjen në një skenë me Suor Angelica në Mynih Gjermani , më pas Thais në Kinë me Placido Domingon, shkurt -mars në Metropolitan Neë York me Madama Butterfly, Amsterdam me rrolin e Antonias në Tregimet e Hoffmann, Koncert në festen e muzikës për TV5 ne France, Thais përsëri në Madrid dhe Perelada (Spanjë )me Placido Domingon,Greqi – Athine koncert për përvjetorin e Maria Kallas me TVFrance dhe Eurovision si e ftuar speciale, në Paris hap sezonin me operën Les Hugonotes e cila transmetohet neper kinema dhe televizione, një rregjistrim me London Symphony Orchestra të operes Le Villi te Puccinit dhe e mbylli vitin me Violeten në Paris përsëri dhe e hap 2019-ën po me Traviaten në Londër. Këto sa për kronologji por siç thotë një proverb, njerëzit bëjnë plane Zoti qesh… Përpiqem të jetoj dhe shijoj çdo moment si të jetë i fundit, pa shumë pritshmëri.

KultPlus: Dhe krejt për fund, cilin projekt e synoni si projekt të plotësimit të ëndrrës?
Ermonela Jaho:
Çdo ngjitje në skenë është përjetimi dhe plotësimi i ëndrrës sime në kohë. Ai që nuk arrin dot të vlerësojë ato gjëra që ka, nuk do të arrijë të vlerësojë kurrë asgjë që do ti vijë në të ardhmen. /KultPlus.com

Barcelona 28 de junio de 2017 Ermonela Jaho soprano que interpreta a Cio-Cio-San Madama Butterfly en Peralada En el Hotel Petit Palace Boqueria Foto Ricard Fadrique

Petrit Halilaj: Kafshët sjellin diçka të vërtetë, krijojnë momente të thjeshta

Arbër Selmani

KultPlus: Për fillim, ndoshta mundesh me na tregu rreth këtij viti, sa ishte i rëndësishëm ky vit për Petritin dhe artin e tij?
Petrit Halilaj:
Këtë vit e fillova me udhëtime në mes të Prishtinës dhe Los Angelosit të Kalifornisë. Në Prishtinë për disa muaj po bisedonim e formësonim “fluturat e natës” me nanën, Shkurte Halilajn, ndoshta puna me më shumë ngjyra që kam bërë ndonjëherë, paralelisht në Los Angelos po bëja kërkime në rezidencën artistike në Mak Center, Schindler House së bashku me artistin Alvaro Urbano, që është edhe i dashuri im.
Mak është rezidencë fantastike dhe përveç rrugëtimeve nëpër peizazhet e pabesueshme e shkretëtirave përreth, si Joshua Tree, ne i njoftuam e rikrijuam në mënyrën tonë krijesat urbane Raccoons dhe u njoftuam mjaft mirë me qytetin e Los Angeles.
Nga atje u ktheva ne Berlin me entuziazëm e ide të qartë rreth zgjerimit të strukturës e studios që e kemi hapur së bashku me Alvaron. Ky strukturim e funksionalizim i studios time në Berlin ishte hap të cilit iu frikësova në fillim, por tani mendoj se ka qenë një vendim mjaft i duhur pasi më mundësoi të punoj me më shumë njerëz, të sjell aty kërkime të reja e bashkëpunime e poashtu të njoftohem me materiale të reja e të krijoj punë të reja që rezultuan në përgatitjen e projektit RU, projekti më i madh që kam realizuar ketë viti i cili u prezantua më vonë në New Museum, NewYork.
Përveç RU, gjatë këtij viti poashtu prezantova projektin “A e kupton se ylberi ekziston edhe nëse është natë?” në Bienalen e Venecias dhe punën me Fondacionin Merz me Torino të Italisë, duke shtuar këtu edhe dy ekspozitat në këto dy muajt e fundit në Galerinë Kamel Mennour, ajo në Londër dhe në Paris me “Abetaren”. Kështu, edhe pse me shumë punë e angazhime, 2017 për mua ka qenë vit me të vërtetë magjik.

KultPlus: Qysh në fillim të vitit more mirënjohje në Bienalen e Venecias, më pas edhe çmimin Mario Merz? Sa ishin të rëndësishme këto çmime?
Petrit Halilaj:
Jam jashtëzakonisht i lumtur për mirënjohjen e ndarë nga juria e Bienales së Venedikut. Ishte një ndjenjë e papërshkrueshme dhe e rëndësisë së veçantë. Dua edhe njëherë përmes kësaj interviste atë çmim të ia dedikoj Shkurte Halilajt, nanës time, e cila ka bërë një punë të mrekullueshme e më të cilën është kënaqësi të bashkëpunoj. Ndërsa, çmimin Mario Merz ia dedikoj fëmijëve të shkollës “Shotë Galica” nga Runiku e të gjithë fëmijëve të botës. Unë besoj se edukimi është i shenjtë, kështu që këtë çmim ia dedikoj edhe të drejtës për të zgjedhë që të kemi edukim sa më të mirë e po ashtu që të jemi të vetëdijshëm e mos të harrojmë asnjëherë ëndërrat e dëshirat për liri personale e kolektive.

KultPlus: Petriti dhe kafshët… pse ky inspirim kaq i madh prej kafshëve?
Petrit Halilaj:
Jam i interesuar në diçka që nuk është teatrale dhe e përgatitur paraprakisht. Jam i interesuar të sjellë në muze apo kontekst të artit bashkëkohor diçka që është vetja dhe që jeton në atë moment, diçka që nuk është ë përgatitur apo e kontrollueshme. Për këtë, preferoj pulat që pata sjellë në Bienalen e Berlinit në KW, më shumë sesa performancën apo diçka tjetër. Ato ishin aty dhe po mundoheshin të jetonin jetën e tyre rreth të tjerëve. Më duket sikur pa vetëdije, kafshët sjellin diçka të vërtetë, situata që nuk i pret, krijojnë momente të thjeshta, po që kjo thjeshtësi është çka më bën mua të lumtur.

KultPlus: Pak jashtë artit… ishe i pranishëm në Paradën e parë të Krenarisë në Prishtinë. A e ndien se shoqëria kosovare ka ndryshuar sadopak, me mbajtjen e kësaj Parade të komunitetit LGBT?
Petrit Halilaj:
Më kujtohet që sapo kam dëgjuar për këtë paradë unë erdha nga Berlini. Në paradën e ardhshme shpresoj të vij edhe me më shumë shokë ë familjarë, pasi që për mua ajo ngjarje është një tregues që në Kosovë kemi filluar të ndihemi të lirshëm në hapësirat publike sikurse në shtëpitë tona, sikur në ato private dhe ato të natës. Fakti se hapësira duhet t`ju përkasë të gjithëve, në Kosovë nuk është bërë ende realitet. Hapësirat dhe diskutimet publike janë diçka që na takojnë të gjithëve, le të vazhdojmë t’i ndjejmë si të tilla. Për mua prapë hapësira ma intime është ajo që unë ë preferoj. Prapë jam në kërkim të vazhdueshëm të hapësirave ku jo gjithçka shihet, e ku imagjinata fluturon. Hapësira ku dëshira shfaqet në formën më të lirë e fantazia fluturon edhe ndriçon çka ajo don!
Askush nuk duhet ta ndjejë që sheshi apo rruga janë personale e nuk ju takojnë të gjithëve. Për të arritur në këtë pikë është punë e gjatë dhe kërkon shumë guxim nga të gjithë ne në Kosovë. Edhe unë ndihem dhe jam pjesë e asaj ecje e rrugëtimi, të gjatë e të bukur. S’ka ecje që më pëlqen më shumë e që më bënë më të lumtur sesa kjo e sidomos kur çdo hap bëhet në drejtimin e duhur. Unë ndjej pas çdo here që vij se në Kosovë, ani pse ngadalë, gjërat po shkojnë në drejtim të mirë.

KultPlus: I kthehemi artit. Në Kosovë mungon një Muze i Natyrës dhe ti ke qenë ndër zërat më të fuqishëm për krijimin e një Muzeu të tillë.. Na trego më shumë, sa është e rëndësishme të krijohet një Muze i tillë dhe a do të bësh ti diçka në këtë drejtim?
Petrit Halilaj:
Për mua, gjetja e mbetjeve të ish muzeut, që ndodhi krejt rastësisht në vitin 2009, është bërë pjesë ë hapave të mi për gjetjen e vetës time si dhe fillimin e të kuptuarit të shoqërisë sonë. Besoj së krijimi i vendeve dhe konteksteve ku përmbajtja e tyre i ndihmon njerëzit të gjejnë natyrën e vet e poashtu i ndihmon njerëzit të gjejnë elemente që na bashkojnë e jo vetëm atyre që na tregojnë dallimet është urgjente dhe e rëndësishme. Mendoj së është ë nevojshme që paralel Muzeut Etnologjik ku ne shfaqim atë që na bënë etnikisht të veçantë, Muzeu i Natyrës na bashkon në këtë aspekt me natyrën me veten tonë si njerëz e me të tjerët. Jam në dijeni për punën dhe procesin për rindërtimin e Muzeut, por kam marr pak kohë të mendoj se çka mund të jetë kontributi im pasi që puna ime deri më tani rreth ish muzeut të natyrës, dhe puna ime nga këtu e andej për përfshirjen në krijimin e muzeut të ri janë dy gjëra që lidhen por janë edhe shumë të ndryshme.

KultPlus: Po i afrohemi fundit të intervistës. Qove Runikun në Nju Jork. Si e priti Nju Jorku historinë tënde personale dhe prejardhjen tënde, me anë të artit?
Petrit Halilaj:
Pikënisja e këtij projekti ishte disa vite më parë kur u ndesha me një arkeologji që ishte në lëvizje dhe shumë e ndryshme nga mënyra se si ndeshem me tjera civilizime, nëpër muze të botës, që zakonisht është më statike dhe e definuar.
Në Runik, jeta e përditshme e qytetareve aty është e lidhur ngushtë me atë qytetërim
neolitik që e kemi nën shtëpitë e oborret tona, dhe mënyra se si ky qytetërim na e ka zgjeruar e
pasuruar imagjinatën edhe idenë rreth krijimit të botës dhe fillimin e njerëzimit është e mahnitshme! Megjithatë krejt kjo ekziston në një dimension shumë intim dhe nuk shihet, këto rrëfime vijnë pas shumë kohe që kam kaluar aty dhe pasi që jemi njohur mirë me njëri tjetrin.

Prandaj kjo situatë që mua më duket utopike dhe unike, besoj se duhet të ruhet e të trajtohet me kujdes. Do të doja që Runiku të ketë një hapësirë ku këto dy realitete prezantohen së bashku, kombinimi i të super-sotshmes dhe super arkaikes, ku ne jemi në kontakt vetëm përmes mbetjeve dhe objekteve apo varrezave të atij civilizimi e ku në mungesë të informatave nga institucionet, imagjinata jona ka hapësirë të zhvillohet! Imagjinoj që një ditë Runiku të ketë një hapësire që prezanton diçka bashkëkohore dhe arkeologjike në të njëjtën kohë si një realitet i ri. Këto mendime e dëshira janë motivi i ekspozitës në New York.
Në njërën pjesë kam prezantuar një film me intervista e bashkëbisedime të miat me qytetarët e Runikut, kurse në pjesën tjetër të hapësirës, në formë të zogjve migrues, rikrijova 505 objekte të gjetura në Runik, në pozita të ndryshme, me pamje, gjysmë zogj, gjysmë objekte që po qëndronin në hapësirë. Ato objekte arkeologjike me pamje të zogjve i kam krijuar në bazë të të gjeturave nga arkivat, librat, fotografitë e videot e ndryshme e në bazë të objekteve të Runikut që qytetarët i kanë gjetur në oborret e tyre e i mbajnë aty. Ato objekte tani vazhdojnë të qëndrojnë pezull në New Museum, ku të japin ndjenjën se janë ndalë për një moment para se të fluturojnë përsëri diku tjetër.

KultPlus: Sipas teje, ku është sot arti i Kosovës? Disa emra, përfshirë ty, kanë bërë bujë, por a është sot i rëndësishëm për Evropën, dhe a është i fuqishëm arti që del nga Kosova?
Petrit Halilaj:
Unë e shoh kontekstin e artit si një rast për ne artistet me punu me realitetin dhe imagjinatën, e në të njëjtën kohë ku edhe provokojmë kufijtë që kemi rreth nesh. Me iu ik e me ju afru pyetjeve e preokupimeve që i kemi bashkë me dëshirat dhe ëndrrat. Jemi të lirë me qenë pjesë e realitetit nga afër apo larg me pikëpamje personale e më e gjerë. Për mua arti është mënyrë për me gjetë një vizion ma të gjerë se si ne si vend mundemi me qenë pjesë e botës dhe si bota mundet me qenë pjesë e një konteksti të vogël si Kosova apo rajoni ynë.

KultPlus: Për fund, Petriti dhe viti 2018-të, çka ke në plan?
Petrit Halilaj:
Mezi pres që vitin ta filloj me një vizite të shkurtër në Kosovë para se të shkoj në Smithsonian Institute, Washington ku do të bëj hulumtime për dy muaj dhe ku mundem të vazhdoj kërkimet për Runikun si civilizim e ta krahasoj atë me rastet tjera në botë. Dua të shoh se si arkivohen dhe transmetohen këto gjetje në vende të tjera dhe po ashtu do të vazhdoj hulumtimet në repartin e zogjve migrues. Pastaj gjatë këtij viti do të realizoj tri ekspozita të mëdha personale në Pauls Klee Center, Bern, në Torino ku kthehem me një projekt të ri, dhe në Hammer Museum, Los Angeles. Një ngjarje shume speciale për mua është edhe ekspozita personale me rastin e 10 vjetorit të galerisë time të parë Chertlüdde, në Berlin, në muajin nëntor.
Gjatë këtij viti po ëndërroj ta vazhdoj bisedën me bashkëqytetarët e Runikut që bashkë të krijojmë një aktivitet të veçantë, një ditë që iu dedikohet zërit e ku instrumentet muzikore takohen me performancën dhe muzikën, po shpresojmë me e shndërruar Runikun në një vend ku për një ditë e një natë ne nga rajoni do t’i takojmë të ftuarit nga gjithë bota që sjellin muzikën e tyre, kompozimet e tyre dhe instrumentet e tyre.
Ka shumë punë e po dua ta mendoj krejt këtë ëndërr gjatë qëndrimit tim në Washington.D.C së bashku me departamentet edhe profesorët e mi atje.
Ju uroj të gjithëve mbarësi e vazhdimësi të punës dhe ëndrrave tona.

Petrit Çeku: Nëse Beogradi zyrtar kërkon falje për krimet në Kosovë, unë do ta organizoj një koncert gratis në atë qytet

Edhe për nga fiziku i tij duket se është bërë për kitarë. Performancat e tij në skenë duken sikur shkrijnë trupin e tij bashkë me muzikën që sjellë, pasi që, të rrallë sikur Petrit Çeku përjetojnë me çdo lëvizje tingujt që sjellë nëpërmjet kitarës së tij. Në intervistën e dhënë për KultPlus, mu për festat e fundvitit ai shpalosë ngjitjen e tij në karrierë, prej fëmijërisë e deri më tashti. Çeku i cili ka lindur në Prizren, por që përfaqësohet si kitarist i Kroacisë ka prekur shumë shtete me performancën e tij, por për një koncert të mundshëm në Beograd, ai ka treguar për një kusht.

Ardianë Pajaziti
Fotografia në ballinë: Atdhe Mulla

KultPlus: Keni tash e sa vite epitetin e kitaristit më të kërkuar të brezit të ri në nivel botëror dhe një epitet i tillë arrihet vetëm me punë dhe përkushtim të madh, e kishit ëndërruar ndonjëherë se do të jeni kaq i adhuruar nga audienca?
Petrit Çeku:
Gjithmonë e kam konsideruar punën time si diçka delikate, disi private dhe aspak prestigjioze. Më vonë, gjatë zhvillimit tim profesional, fillova të kuptoj që të qenit interpretues i muzikës klasike shoqërohet me një prestigj të konsiderueshëm. Kjo gjë, natyrisht është e mirëseardhur, sidomos duke pasur parasysh qe përmasat e suksesit në botën e kitarës klasike nuk janë marramendëse. Numri i njerëzve që përcjellin dhe e çmojnë punën time mund të konsiderohet i vogël, por cilësia dhe pasioni i tyre është i pashoq. Megjithatë, burimi më i madh i kënaqësisë mbetet ajo që më bëri ta zgjedh këtë profesion në rend të parë – vet muzika.

KultPlus: Kur e ktheni kokën pas, cila pikë qëndron më shumë për arritjen tuaj në karrierë, talenti, puna dhe përkushtimi, apo fati që ju si i ri performuat para Xhevdet Sahatçiut?
Petrit Çeku:
Janë shumë faktorë që e mundësojnë krijimin e një karriere, por momenti kur prof. Sahatçiu më ftoi ta vazhdoj shkollimin në klasën e tij në Zagreb është kthesa më e rëndësishme në jetën time.

KultPlus: Guxoni të mendoni se çfarë do të ndodhte nëse nuk do ta takoje Xhevdet Sahatçiun?
Petrit Çeku:
Është e pamundshme ta imagjinoj atë skenar. Influenca e Xhevdet Sahatçiut shtrihet përtej bartjes sime në Zagreb. Ajo mund të detektohet në të gjitha elementet e identitetit tim artistik dhe personal.

KultPlus: Që sa kohë keni kitarën që tashmë e përdorni?
Petrit Çeku:
Luaj në instrumentet e lutajos Ross Gutmeier qe nga viti 2010. Për kuriozitet do t’ju tregoj një detaj: termin në gjuhën shqipe për ndërtues instrumentesh – lutajo, ma mësoi verën e kaluar kitaristi i madh, idhull i shumë kitaristëve e njëkohësisht intelektual me humor unik – Ehat Musa.

KultPlus: Sa kitara keni ndërruar deri më tashti, dhe cilat arsye janë që ju bëjnë të ndërroni një kitarë?
Petrit Çeku:
Më bëtë të numëroj (qesh). Nëse nuk gaboj i kam pasur 9 deri më tash. Kitara ime e parë ishte dhuratë për ditëlindje nga axha im, Luani. Unë, natyrisht si edhe shumë instrumentistë tjerë, jam në kërkim të një kualiteti në instrumentin tim, që është në përputhje me kriteret e mia muzikore. Por, nuk kam qejf ta ndërroj shpesh instrumentin dhe luaj vetëm në njërën kitarë, derisa vjen koha e ndërrimit.

KultPlus: Keni diçka speciale në kitarë (ndonjë mbishkrim, nëse po çfarë është)?
Petrit Çeku:
Kitara ime shpeshherë u duket kurioze njerëzve për shkak të vrimave që i ka në pjesën anësore të trupit. Kjo është një gjë relativisht e pazakontë, por përveç kësaj, çdo gjë është e zakonshme në kitarën time, përveç tingullit brilant dhe depërtues.

KultPlus: Ke provuar ndonjëherë ti biesh çiftelisë apo sharkisë?
Petrit Çeku:
Kam provuar çiftelinë dy a tri herë.

KultPlus: Si e shihni zhvillimin e kitarës klasike në Kosovë?
Petrit Çeku:
Shumëkush nuk është i vetëdijshëm që në vitet e fundit kitaristët kosovarë arrijnë suksese në nivel evropian. Këto suksese janë përsëri rezultat i pasionit, dijenisë dhe metodës çudibërëse të prof. Xhevdet Sahatçiut, i cili para 15 vitesh hapi katedrën e kitarës në Akademinë e arteve në Prishtinë. Kështu brenda një kohe të shkurtër, jo vetëm se në standardin më të lartë u edukua një numër i madh i kitaristëve, por u krijuan kuadro profesionale për edukimin e mëtejmë të kitaristëve të rijnë. Si rezultat, sot kemi një numër serioz të kitaristëve kosovarë që fitojnë çmime të larta në konkurse ndërkombëtare, si dhe studentë që u pranuan në klasat e profesorëve më të kërkuar në Evropë, në të cilat pranimi është shumë i vështirë. Xhevdet Sahatçiu gjithashtu themeloi Festivalin ndërkombëtar kitaristik në Pejë, ku deri më tash kanë ardhur të performojnë dhe ligjërojnë disa nga emrat më të mëdha të botës së kitarës. Duke qenë se edhe unë jam rritur në Kosovë, unë nuk mund t’ju përshkruaj rëndësinë e kësaj për gjeneratat e reja. Prandaj, mund të them se jam shumë krenar me kitarizmin në Kosovë. Duhet përmendur gjithsesi rëndësinë e Ehat Muses, si nukleus i gjithë këtij mikrokozmosi (siç e ka quajtur ai njëherë në një intervistë) kitaristik, si dhe Luan Sapunxhiun, i cili na ka përçuar dhe e ka mbajtur gjallë pasionin për kitarën përgjatë viteve 90 dhe ende vazhdon me të njëjtin intensitet.

KultPlus: Ndërkohë, ju keni marrë pjesë në shumë koncerte në vende të ndryshme të botës, cila audiencë mendoni se e ka shijuar më së miri performancën tuaj?
Petrit Çeku:
Niveli i kënaqësisë që mund ta shijojë audienca e muzikës klasike varet prej nivelit të edukimit muzikor. Kjo e fundit ndryshon nga vendi në vend, madje edhe brenda të njëjtit shtet. Muzika klasike, sidomos e luajtur në një instrument introvert sikur kitara, nuk e ka vetinë e “uzurpimit” të të gjitha shqisave dhe ndjesive të njeriut, siç e kanë disa zhanre tjera muzikore, ku dëgjuesi me apo pa vullnet kyçet në ritmin e muzikës së lëshuar me volum të lartë ose në melodinë e thjeshtë por të kapshme të hitit sezonal që përsëritet me volum të ulët, por në të gjitha radiot, televizionet dhe mediet tjera që na rrethojnë, duke na u implantuar pa vullnetin tonë në mendje. Muzika klasike është ndryshe. Ajo nuk imponohet madje as kur publiku vjen fare pranë saj, në sallën koncertale. Audienca duhet të japë krejt vëmendjen në përcjelljen e lëvizjeve të jashtëzakonshme që e bëjnë tingujt, shpeshherë disa prej tyre në të njëjtën kohë, në një koreografi jashtëzakonisht komplekse dhe të nënshtruar një morie rregullash që ne quajmë kontrapunkt. Kjo vëmendje ndoshta nuk e shpërblen dëgjuesin me një kënaqësi momentale, sikur në disa zhanre tjera, por i jep dëgjuesit një kthjelltësi mentale që me ngadalësi konzistente e përmirëson kualitetin e përgjithshëm e të të qenurit. Natyrisht, dikush që ka hyre në botën e kësaj muzike e di shumë mirë qe nuk ka kënaqësi më të madhe sa ajo qe e ofron dëgjimi i muzikës që përmban kontrapunkt ose ndonjë strukturë komplekse, por për këtë duhet durim.

KultPlus: Po për dallim prej shteteve të tjera, çfarë emocioni të sjellë paraqitja në Kosovë?
Petrit Çeku:
Duke iu falënderuar shkollave të muzikës, një traditë e trashëguar nga socializmi, audienca e muzikës klasike në Kosovë ka afinitet që ta kuptojë atë. Përveç kësaj, organizatorët e festivaleve të muzikës klasike si: Kamerfest, Remusica e DamFest, si edhe Filharmonia e Kosovës, bënë një punë të jashtëzakonshme në riformimin e publikut të rregullt në Kosovë, pas një mungese të jetës normale përgjatë viteve ’90. Konsideroj të rëndësishme të theksoj që këta organizatorë, në mesin e të cilëve kemi kompozitorët e interpretët tanë më të rëndësishëm, edhe pas 19 viteve ende e mbajnë jetën muzikore në Kosovë, në mungesë të një strukture shtetërore që e mirëmban atë. Çdo paraqitje e imja në kuadër të këtyre platformave ka qenë e veçantë për mua dhe publiku ka qenë i mrekullueshëm. Më duhet megjithatë të them një gjë që konsideroj që është e rëndësishme ta them, përkundër rrezikut që të hasi në keqkuptim: duartrokitjet më të shkurta për nga kohëzgjatja që i kam pasur ndonjëherë në jetë i kam pasur në Kosovë! Mos keqkuptoni, kjo nuk ka ndodhur ngase publiku kosovar nuk me çmon ose respekton. Përkundrazi, shpeshherë njerëzit që kanë qenë në publik, miqtë e familjarët, më kanë thënë gjëra si “sa shumë i ramë shuplakave”, “na u lodhen duart”, “sa shumë zgjati apllauzi”, etj. Madje, publiku kosovar e ka një veti që të ngrihet në këmbë dhe aplaudoje deri sa artisti kthehet një herë, por me kaq përfundojnë duartrokitjet, pothuajse përplasja e shuplakave është një aktivitet i zorshëm. Kam parë shumë koncerte tepër të mira në Prishtinë, të cilat përfundonin me një duartrokitje të tillë, që zgjat më pak se 1 minutë. Mendoj që kjo jep një reflektim jo real të publikut kosovar, i cili dikujt që nuk e njeh atë mund ti duket si injorant ndaj muzikës klasike. Më lejoni të them që duartrokitja optimale në një koncert ta zëmë të Filharmonisë së Kosovës do të duhej të zgjaste 5 deri 10 minuta. Dirigjenti dhe solisti të kthehen së paku nga 3 herë, pa marr parasysh se sa atraktive apo e pëlqyeshme mund të ketë qenë vepra. Do të kthehem në një gjë që desha të them në pyetjen e kaluar – publiku i muzikës klasike është pjesë aktive e interpretimit të saj dhe rrjedhimisht pjesë aktive e mirëmbajtjes së kësaj kulture që përcillet nga gjenerata në gjeneratë ndër shekuj. Prandaj, nëse jepni më shumë duartrokitje edhe interpretimi do të jetë më i pasionuar, sepse personi qe interpreton do ta ketë informatën e qartë qe publiku po e dëgjon dhe që mijëra orët e kaluara me instrument në dorë nuk kanë shkuar huq.

KultPlus: Në anën tjetër, paraqitja e juaj mund të krahasohet me një hipnotizim për audiencën, pasi që koncertet e juaja konsiderohen si koncerte me shpirt, çfarë emocioni të sjellë gjithë kjo vëmendje e audiencës?
Petrit Çeku:
Puna ime si interpret kërkon një balancim mjaft kompleks të disa mjeshtërive dhe diturive. Është esenciale që bazamenti i interpretimit të jetë i shtruar me dituri të thellë teorike të veprës. Kjo nënkupton leximin, kuptimin dhe deshifrimin e elementeve muzikore, zhvillimeve harmonike, formës muzikore, frazimit, e shumë gjëra tjera që kanë të bëjnë me vet materialin muzikor. Interpreti gjithashtu duhet bërë kërkime rreth kompozitorit të veprës, jetës së tij, sidomos rreth periudhës kur e ka shkruar veprën në fjalë. Të gjitha këto ndodhin paralelisht me “leximin” e veprës me instrument. Ky është një proces i ngadalshëm psiko-fizik, që duhet bërë me shumë kujdes, sepse gabimet e bëra në këtë fazë mund të lënë pasoja në zhvillimin e mëtejmë të interpretimit. Në këtë faze behet edhe ajo që ne quajmë gishtërim, me ç’rast caktohet se cili gisht e luan cilën notë. Të kthehen në pyetjen tuaj – shpeshherë, jo gjithmonë, muzika ka një dimension spiritual. Meqenëse nuk ekziston një metodë e establishuar për trajtimin e këtij dimensioni, unë e kam një metodë timen: mundohem që në këto raste të arrij njëlloj thjeshtëzimi të ekzistencës në elemente esenciale – tingulli, një tingull tjetër dhe ajo qetësia në mes. Rezultati i këtij trajtimi të muzikës shpeshherë është përshkruar si hipnotizues, gjë që është natyrisht hiperbolë, por unë jam shumë falënderues që interpretimi im ndonjëherë ka një efekt të jo përditshëm.

KultPlus: Ndërkohë, keni një emër më specifik për ndërkombëtarët- Petrit. Të pyesin për përmbajtjen e emrit?
Petrit Çeku:
Shumica e njerëzve mendojnë që emri im ka kuptimin e emrave Peter, Petar, Piotr, etj. Çuditen kur u them që është emër shpendi.

KultPlus: Ju tash e sa vite jeni edhe shtetas i Kroacisë dhe jeni deklaruar se ndiheni si kitarist kroat, po Kosova ku është në ndjenjat e Petritit?
Petrit Çeku:
Shkolla kitaristike e Zagrebit ka kualitet të veçantë dhe gëzon reputacion të madh në gjithë botën e kitarës. Unë, ashtu si edhe Xhevdet Sahatçiu që është njëri ndër krijuesit e saj, jam pjesë e kësaj shkolle dhe jam shumë krenar për këtë. Kosova është vendlindja ime së cilës i kthehem aq shpesh sa mund të thuhet që pjesërisht jetoj aty. Realiteti i saj, që është i njohur për të gjithë kosovarët, është edhe i imi.

KultPlus: Shumë shpesh keni përmendur vuajtjet që ju ka sjellë lufta, a keni performuar deri më tash në Beograd?
Petrit Çeku:
Kam miq të mirë në Beograd dhe gjatë një vizite e kam parë që është një qytet shumë interesant, por unë ende nuk kam pranuar që të performoj atje. Në qoftë se gjatë jetës sime Beogradi zyrtar kërkon falje për krimet në Kosovë, unë planifikoj ta organizoj një koncert gratis në atë qytet. Shpresoj që kjo do të ndodhë shpejt.

KultPlus: Nëse do të rrumbullakoje vitin 2017 me pak fjalë, çfarë solli ky vit tek ju?
Petrit Çeku:
Viti 2017 ishte viti i dashurisë pa kusht.

KultPlus: Dhe për fund, ju përgjatë muajit dhjetor u prezantuat me një koncert në Rjekë, kurse jemi në fillim të vitit 2018, çfarë do të sjellë Petrit Çeku brenda këtij viti?
Petrit Çeku:
Është interesante që koncerti im i fundit në vitin 2017 dhe i pari në vitin 2018 janë në Rjekë, ku nuk jam paraqitur asnjëherë më herët. Përveç kësaj, çdo gjë tjetër është e zakonshme – më pret një numër i konsiderueshëm i koncerteve, që dmth një numër edhe më i madh i orëve të kaluara më kitarë përballë mizave, si i thotë gjyshja ime, e që në fakt janë nota muzikore./ KultPlus.com

Viti i shqiptares Dua Lipa, nga himni i saj “New Rules” e deri tek gatimi i pites në Amerikë (VIDEO)

Këngëtarja shqiptare, Dua Lipa brenda një kohë të shkurtër, ka arritur të jetë një nga emrat më të njohur në mbarë botën. Dua duket sikur është krijuar për muzikën, të cilën e ka përcjellë me pasion që nga fëmijëria e saj, e duke e vazhduar më intensitet më të shtuar në moshën 14 vjeçare, kur ajo filloi të publikoi “cover”-et e parë, me këngë të artistëve të tjerë në YouTube. Sot, jo shumë vite pas, ajo ka arritur që të lë prapa shumë nga emrat e njohur, duke u bërë këngëtarja më e dëgjuar e këtij viti, sipas Spotify, shkruan KultPlus.

KultPlus, në këtë fundvit ju sjellë rrugëtimin e saj të spikatur përgjatë këtij viti, që e ngjiti atë drejt majave të toplistave muzikore. The Guardian shkruan se këngëtarja, Dua Lipa me hitin e saj muzikor “New Rules” duket sikur dha një mesazh inspirues për një ushtri të tërë të grave të reja. Ajo gjatë këtij viti me këtë popullaritet, arriti të lë nën hije edhe emra tashmë të ngulitur thellë në muzikën ndërkombëtare. Ajo la prapa Beyoncén dhe Rihannan, Ariana Grande e Taylor Swift, e shumë emra të tjerë të njohur. Mbi të gjitha Dua Lipa, në këtë vit që po lëmë pas, mori edhe çmimin “Artistja më e mirë e re” në ceremoninë e çmimeve të MTV EMAs. Ajo edhe pse nuk ishte e pranishme në këtë ceremoni gjeti mënyrën ideale që përmes një video të falënderoj të gjithë fansat e saj, të cilët nuk i kursyen fjalët e madhe për vajzën nga Prishtinë, Dua Lipa.

Shqiptaren tashmë e njohur si ylli britanik i pop-it, shifrat e fundvitit të Spotify, e nxorën si këngëtaren më të dëgjuar gjatë vitit 2017 në Britani. Edhe këngëtare të cilat tashmë janë ndërtuar në skenën muzikor, kanë dhënë mjaft nga puna e tyre këtë vit, por Lipa, me vetëm 22 vite mbi supet e saj, tashmë është duke u parë si një zë i vërtetë i gruas së re britanike: e pavarur, e ftohtë dhe në komandën e seksualitetit të saj.

Dua, e rritur në Britani të Madhe, ajo në moshën 13 vjeçare u zhvendos me prindërit e saj shqiptarë në shtëpinë e tyre të mëparshme në Prishtinë. Pak kohë më vonë, ajo u kthye përsëri në Londër për të ndjekur ëndrrën e saj për muzikë, ku dhe filloi të postonte “cover”-et e saj përmes platformës së YouTube. Pas kontratës së saj me Warner Bros, erdhën edhe këngët e saj origjinale, të cilët depërtuan më shumë shpejtësi. Debutimi i Duas me “Be The One” e renditi emrin e saj në pozitën e 9-të para dy vitesh, mirëpo me këtë vit ajo shënoi kulmin e suksesit.

“Dukej sikur këngëtarja ishte në kërkim të momentit,” thotë eksperti i toplistave, James Masterton. “Nuk është rastësi që kënga e radhës u bë hiti i saj më i madh”.

Në korrik të këtij viti ajo solli “New Rules”, duke shijuar suksesin më të madh të saj, të debutimit si këngëtare.

Dua, gjithmonë ka folur me guxim për feminizmin dhe rëndësinë e inkurajimit të fanseve të saj, pikëpamje të cilat edhe i ka shkrirë edhe në këngët e saj. “New Rules”, është himni i saj muzikor, përmes të cilit ajo ofron një plan veprimi për këdo që përpiqet të rindez gjërat me një ish të dyshimtë. Ajo arrin kulminacionin e këngës gjatë interpretimit të pjesës: “If you’re under him, you ain’t getting over him”. Publikimi i videos e çoi më tutje idenë e solidaritetit femëror, duke u shfaqur me një grup vajzash të renditura njëra pas tjetrës, dhe duke ua larguar telefonat secilës që do ta kontaktoj ish-in e saj.

Kompletimi i kësaj kënge, u duk shumë elegant dhe aspak artificial, prandaj arriti të bëhet një ‘bombë’ virale. Deri më tani, videoja ka arritur 843 milion shikime, duke u renditur në mesin e videove më të mira në YouTube të vitit 2017.

Albumet e muzikës pop shpesh mund të shihet si një mendim jo i duhur, dhe fakti që debutimi i Lipës u shty për tri herë, dukej një shenjë e keqe. Megjithatë, shitjet mbeten të qëndrueshme, duke arritur në 1.2 milion shitje në mbarë botën, një shifër jashtëzakonisht e lartë. Martin Talbot, kreu i Official Charts Company, theksoi se rreth gjysma e këtyre shitjeve ishin shitje të bëra në mënyrë fizike, “duke e gdhendur atë si më shumë se vetëm një njeri i famshëm”.

Pritet që Dua Lipa, në vitin që po vjen do të sjellë edhe këngën e saj të shtatë, e cila tashmë do të depërtoj edhe më suksesshëm nga këngëtarja shqiptare.

“Nuk ka qenë kurrë një problem për të motivuar Duan”, insiston menaxheri i saj Ben Mawson.

“Ajo është shumë e lumtur me suksesin e saj, por edhe më e etur për sukseset të reja në vitin 2018”, shkruan “The Guardian”, përcjellë KultPlus.

Baza që ka shtruar Dua Lipa në këtë vit të suksesshëm, nuk mund të ekzagjerohet. Nëse janë dashur dy vite që Lipa të vijë këtu, kolegët e saj që kanë disa vite në skenë, në çdo vit ecin me përpjekjet e tyre për të arritur kulmin e karrierës. Dua tashmë ka shtruar rrugën e saj të suksesit, drejt të cilës po ecën me hapa gjithnjë e më të fuqishëm. Mbi të gjitha Dua Lipa, në këtë vit dëshmoi se edhe “rregullat e reja” janë bërë që të thyhen.

E për ta përmbyllur këtë vit ashtu siç është më së miri e mrekullueshmja Dua Lipa, ishte e pranishme në emisionin e gatimit të bashkëkombasit të saj Action Bronson. Aty Dua Lipa, foli shqip, vallëzoi me këngë shqipe e poashtu gatoi pite, midis Amerike. / KultPlus.com