“Octo”, instrumenti inovativ i Liburn Jupollit u prezantua edhe nëpërmjet librit në edicionin e parë të “Magmus Fest”

Era Berisha

Shpalosja e ndërtimit unik dhe të detajuar deri në perfeksion të instrumentit muzikor inovativ bashkëkohor ‘Octo’, së bashku me tema të shumta eksploratore që ngërthehen në zejtarinë muzikore, në kuadër të ‘Magmus Fest’, në Kino Armata është publikuar libri i titulluar ‘Octo’ nga profesori Librun Jupolli, shkruan KultPlus.

Pasi dashamirësit e muzikës kishin zënë vendet e tyre së bashku me dritat e errëta që hijeshonin ambientin e Kino Armata, organizatorët po bëheshin gati për fillimin e promovimit të librit, i cili përfshin një periudhë 12 vjeçare mbi punën profesionale të Jupollit të inovacionit muzikor duke filluar nga përpjekjet e tij në ndërtimin e ‘protezave muzikore’ në vitin 2009, kur ai edhe e ka ëndërruar këtë koncept, e pastaj mekanizmin e titulluar “The Piano Backbone”, duke vazhduar me ‘dy pedale’ të reja për piano, finalizimin e ndërtimit të instrumentit nga Kosova në vitin 2010, që njëkohësisht është instrumenti i tij i parë inovativ dhe i cili konsiderohet i vetmi i atij lloji në botë, për të përfunduar me 4 instrumente tjera.

Përvoja 12 vjeçare e tij me inovacion muzikor, shkencë muzikore, inovacion në ndërtim të instrumenteve, shembuj të llojllojshëm me krahasime me më shumë se 20 instrumente të tjera me tela të Evropës/Afrikës/Azisë, klasifikimin e parë historiografik të instrumenteve në organologji të bazuar nga perspektiva e ndërtimit, llojet më të ndryshme të shkrimit muzikorë, teknikat e ndryshme kompozicionale moderne/post-moderne dhe elementet kompozicionale që mund të përdoren në ‘Octo’ dhe jo vetëm, janë shpalosur më së miri në këtë libër në një mënyrë të përpiktë të detajuar deri në perfeksionimin e fundit.

Ky libër vjen si produkt nga puna doktorate të cilën profesori e ka përfunduar vitin e kaluar në muajin dhjetor. Po ashtu, libri jo vetëm që tregon për përvojën e Jupollit nga eksperiencat personale dhe performancat e tij profesionale në instrumentin ‘Octo’ në më shumë se 15 shtete të Evropës, por përfshin edhe një numër të madh të kompozitorëve të ndryshëm që janë njoftuar me instrumentin dhe kanë pasur rastin ta shohin se si përdoret duke filluar të shkruajnë e të kontribuojnë për të.

Sipas Jupollit, në mesin e tyre ishin edhe instrumentistët e veçantë sic janë: Astrit Stafa dhe Visar Kuci, të cilët e përdorin në mënyrë të veçantë instrumentin. Ndërsa, Stafai është njëri ndër kontribuuesit më të mëdhenj të librit duke shpalosur shumë shembuj të ndryshme.

Libri ndahet në gjithsej 6 kapituj të cilat ndahen në segmente të shumta duke përfshirë një gamë të gjerë dhe informuese të temave të llojllojshme, duke filluar nga aspekte teknologjike-teknike të instrumentit, 3 sistemet të organizimit të ambitusit, format e ndryshme të instrumenteve shqipe ku ka formate të tjera se si është zhvilluar zejtaria me qafa të ndryshme, procedura e konceptualizimit të instrumentit, sistemi i akordimit, dizajnimi i qafës, referenca nga instrumente ekzistuese, teknikat e gishtërinjëve, interpretimet e shkallëve, akordet specfike komplekse, frazat komplekse, potenciometrat e instrumentit, kompozimi për ‘Octo’ në solo e deri tek përdorimet e ndryshme me ansamble të ndryshme nga folklori duke përfunduar në ato moderne.

Pastaj shqyrtohen edhe instrumentet hibride, instrumentet elektrike, instrumentet tonike, instrumentet elektro-akustike, instrumente digjitale dhe të gjitha format e tjera që lidhen me zhvillimin e ndërfaqeve muzikore. Po ashtu, përfshihet edhe rotacioni që konsiderohet shërbim ndaj studentëve që janë të interesuar për simbolet e ndryshme për shkrim mikrointervalorë por edhe ndaj kompozitorëve që ata të kanë të gatshme një skemë dhe një reference shumë të thjeshtë të përdorimit për të gjithë ambituset, në një mënyrë shumë të thjeshtë të secilit tel, si përdoren tingujt dhe si shënohen ato.

Pra i gjithë kapacitetit i instrumentit duke përfshirë atë tingullor dhe analogjik me efekte të veçanta dhe se si riprodhohen shkallët e ndryshme që tashmë janë përdorur në Evropë, duke futur këtu edhe mënyrën se si riprodhohet sistemi jonë në çifteli.

Jupolli në këtë promovim, përpos shpalosjes së gjithë trupit të instrumentit, ka përmendur edhe një rast të veçantë rreth zejtarisë muzikore ku për herë të parë një zejtar profesional do të sjellë kontributin e tij edhe tek ne.

“Një prej zejtarëve profesional nga Turqia që jeton në Mitrovicë, është duke kontribuar në servisimin dhe ndërtimin e shumë instrumenteve të ndryshme harkore duke punuar që ai të sjellë zejtarinë e profesionin e tij edhe tek ne. Ky do të jetë rasti i parë ku do të organizohet një ‘workshop’ i parë nga ai”, tregon Jupolli.

Për Jupollin, libri në mënyrë shumë të drejtpërdrejt ngërthen në vete një enciklopedi rreth informacionit muzikor dhe instrumentit ‘Octo’ i cili ka 8 dalje prandaj ky është një prej instrumenteve të vetme ku mund të krijohet një autogomi nga vetë instrumenti. Ndërsa sfida e veçantë e tij, mbetet edhe përgatitja e instrumentit që të ketë risi por edhe të mos jetë e komplikuar nga ana e aspekteve fizike që ndërlidhen me interpretimin e rëndësishëm.

Koncepti i dyfishtë i instrumentit ndërlidh 3 sisteme tingullore që përdoren, duke filluar nga gjysmëtoni ku pjesa e parë e qafës përfshin fushën e parë deri tek e shtata, sistemi i dytë fillon nga fusha e shtatë deri tek e dymbëdhjeta dhe sistemi i tretë nga e dymbëdhjeta deri në fushën e njëzetekatër. Ndërsa në një mënyrë proporcionale, ambitusi i instrumentit që është pesë oktava e gjysmë, përmban tre oktava e gjysmë në 3 sisteme që mund të riprodhohen për secilin sistem.

Veçantia e këtij instrumenti sipas Jupollit është edhe aspekti i pikëzimit që është mbajtur në mënyrë tradicionale që çdo instrumentist të ketë qasje në gjysmë tonin duke ruajtur sistemin tingullor të dëshiruar, pavarësisht shtesave mikrointervalore. Po ashtu, trupi i Octo-s është ndërtuar nga magneti i veçantë i formuar specfikisht në Kaliforni, nga një ndërtues shumë i veçantë i magneteve për instrumente elektronike, i cili ka formuar një ndarje të veçantë të sistemeve të tetë daljeve,

“Ne kemi menduar se si të kontrollohet tingëllima e secilit tel, përmes një sistemi me dy potencioneta që janë të vendosura një mbi një, ku njëri e kontrollon volumin ndërsa tjetri kontrollon tonin”, tregon Jupolli.

Ai tutje ka folur edhe për përgatitjen teknike që ky instrument përmban dhe për të cilin do të duhej një libër i tërë.

“Përgatitja teknike për këtë instrument mund të ketë një libër të veçantë sepse të dy aspektet që janë ngërthyer në këtë instrument janë vetëm hapi i parë, pavarësisht që kanë kaluar 12 vite, instrumenti kalon në një rrugëtim të gjatë derisa arrin në formën më të mirë. Edhe ‘Octo’ është duke kaluar në këtë rrugëtim”, shpreh Jupolli.

Dallimi i instrumentit ‘Octo’ nga instrumentet e tjera elektronike ndodh në momentin kur kyçet efekti në dalje, ajo hetohet nga ambitusi por në ‘Octo’ secila dalje ofron pavarësi të tingëllimës. Pra, instrumenti është cilësuar si një mundësi e përdorimit në mënyrë të pavarur për secilin tel që formon ngjyrë dhe timbër.

Pas përfundimit të promovimit të librit nga profesori Liburn Jupolli, të pranishmit patën rastin të diskutojnë rreth instrumentit dhe degëve diversive të llojit të tij.

“Magmus Fest” është organizuar nga shtëpia botuese MAGMUS në bashkëpunim me organizatën Raise Your Hand for Help, Komunën e Prishtinës dhe Kino ARMATA./ KultPlus.com

Nga Anton Pashku tek Migjeni, kombinimi i autorëve të ndryshëm shqiptarë vjen në trilogjinë e Liburn Jupollit

Jeta Zymberi

U konsiderua si një projekt që shënoi kthesë në jetën kulturore kosovare. Është kjo opera e parë bashkëkohore kosovare, e paketuar tërësisht me një kastë emrash nga arti dhe letërsia kosovare, në bashkëpunim edhe me artistë nga Shqipëria, shkruan KultPlus.

Si një formë e artit, në të cilin këngëtarë dhe muzikantë performojnë  një punë  dramatike duke kombinuar tekstin (libreton) dhe bazë muzikore, zakonisht në një mjedis teatral, opera bashkëkohore ka munguar deri më  tani në  Kosovë. Duke qenë  pjesë  e traditë së  muzikës klasike të perëndimit, tek ne ndonëse me vonesë, tashmë ka arritur falë punës së palodhshme të  një prej kompozitorëve tanë më të mirë. 

Bëhet fjalë për operën “Gof’ të krijuar nga kompozitori postmodern kosovar Liburn Jupolli e të bazuar në dramën ‘Gof’ të shkrimtarit tonë modern, Anton Pashku, dramë kjo e cila me personazhet e saj Lulashin, Lulanin dhe Luluan, pasqyron një realitet të hidhur politik i cili fatkeqësisht vazhdon të jetë aktual edhe në ditët e sotme. Kjo operë u jetësua në Kino Armata vetëm pak ditë më parë, por ende pa kaluar entuziazmi për emocionet  që ofroj kjo operë, Liburn Jupolli shpalos një tjetër operë e cila është vazhdimësi e të parës.

Foto: Arben Llapashtica

Kësaj radhe veprat e autorit Millosh Gjergj Nikollës (Migjenit), janë shkrirë në operën “Mal” e cila premierën e saj e pat më datë 22 tek Reja në Tiranë.

Stili ‘portrait’ dhe ‘chamber’ i kompozitorit Jupolli, paraqet një ndërthurje stilesh moderne me elemente mahnitëse në forma video projeksionesh dhe përpunimesh instrumentale tejet të vlerësuara veçanërisht gjatë dekadës së fundit. Së bashku me vokalin e Tomor Kuçit dhe kërcimin koreografik të Rosella Pellicciottit, kjo operë mahniti publikun në Tiranë.

Por, për të treguar më shumë rreth këtyre krijimeve, kompozitori Liburn Jupolli në një intervistë për KultPlus ka shpalosur gjithë rrugëtimin e këtyre krijimeve që ende janë në vazhdimësi.

“Opera ‘Gof’ bën pjesë në një koncept trilogjie ku shfaqet ideja e izolimit dhe disa nivele të shtrirjes së ideve dhe përjetimeve të ndryshme në Kosovën bashkëkohore. Trilogjia vjen si kombinim i autorëve të ndryshëm shqiptarë me tekstet e të cilëve kam dashur të punoj që një kohë të gjatë dhe poashtu ngërthen në vete tri forma kontemporane të shfaqjes dhe shkrimit operistik gjë që e shohim nga Philip Glass me formalizmin e operës “Einstein on the beach” e deri tek Peter Maxwell Davies me “Eight songs for a Mad King” e sidomos tek veprat e Michel Van Der Aa si “One” për solo soprano elektronike dhe ansamble kamertale e video veprat e të cilit, forma e punës shihet shumë në këto opera”, ka treguar Jupolli për KultPlus.

Në vazhdën e këtij stili rastësisht lidhen datat në një javë rresht, por janë produksione që kanë kohë që përgatiten, thotë Jupolli përderisa vazhdon të tregoj që “Gof” ka një vjet e gjysmë e më shumë që punohet, ndërsa “Mal” ka më shumë se tetë muaj që përgatitet me festivalin REJA në Shqipëri, këto janë si premiera të para të cilat Jupolli do të vazhdoj ti trajtoj në kuadër të doktoratës.

Sipas Jupollit, opera e tretë me radhë e cila nuk është shkruar ende, vazhdon rrugëtimin konceptual skenik të “ngushtimit” kur flasim për ansambël dhe do të jetë plotësisht në realitet virtual ku gjithkush në botë do të mund ta shkarkoj dhe ta shikoj nga shtëpia.

Tutje Jupolli sqaron se “Gof” realisht është shkruar për 14 instrumentistë, video elektronike, tenor, bariton, por që është realizuar për më pak instrumentist për shkak të buxhetit të vogël fillon kështu si ansambël më i madh. Ndërsa në operën “Mal”, ansambli është me dy instrumentistë, 2 kitare elektronike, octo, sintetizer, video, dy këngëtar, valltare dhe REJA-n, instilacionin e Sou Fujimotos i cili është i amplifikuar dhe shndërrohet në instrument perkusiv.

“Libreto e operës “Mal” është plotësisht ripërpunim dhe fragmentim formalist i tetë poezive të Migjenit, nëpërmes të cilave synohet në stilin e Operës portretiste të krijohet përmes multimediumeve të jepet një perspektivë e re ndaj veprimtarisë së Migjenit ku potencohet humaniteti dhe rezilienca dhe forca njerëzore ndaj shtypjes dhe gjendjes së rëndë ne vend të potencimit të dhimbjes dhe varfërisë. Për mua në shumë nivele Migjeni ka qenë autor i njeriut që e trajton gjendjen njerëzore dhe se si njeriu përballet dhe sa i afërt është me natyrën. Gjithnjë e kam pa si një “Mal” punën e tij, kjo është perspektiva d.m.th. që synohet të jepet, kjo është vazhdimësi e “Gof”, në këtë aspekt ku trajtohet shtypja dhe izolimi”, ka folur kështu Jupolli rreth idesë së kësaj opere.

Nëse “Mal” do ta ketë një premiere edhe në Prishtinë, Liburni ende nuk kishte diçka të definuar, “për premiera të tjera do të shikojmë gjatë kohës”, pohon ai.  

“Ne kemi pasur një buxhet shumë të vogël për këto dy opera, pavarësisht që kemi bashkëpunuar me organizata, ky është problem i vazhdueshëm në kulturë por pavarësisht kësaj Kosova dhe skena e saj vazhdon të punoj dhe të sfidoj tregun e punës edhe me pak elemente”, thotë kompozitori.

Krejt për fund ai shprehet i lumtur që si në Prishtinë, ashtu edhe në Tiranë salla ka qenë plot. Madje ai potencon se në Tiranë pas performancës është zhvilluar edhe një diskutim shumë interesant dhe se kjo është një formë e re e cila nuk është shfaqur më herët e që është dashur të ndodhë edhe në Prishtinë. / KultPlus.com

Foto: Arben Llapashtica

Liburn Jupolli të enjten dhe të premten mban seminar në EUICC

Qendra Informative dhe Kulturore e BE-së në Prishtinë ju fton të merrni pjesë në një seminar ekskluziv 2 ditor me kompozitorin dhe muzikantin Liburn Jupolli më 11 dhe 12 tetor nga ora 17.00-19.00.

A keni menduar ndonjëherë për përgjigjet e pyetjeve më poshtë:
Si mësoni?
A mund të mësoni muzikën, matematikën, biologjinë, arkitekturën në të njëjtën kohë?
Si duket muzika në trurin tuaj?
Mund të dëgjoni ngjyrat, ose të shihni muzikë?

Ejani dhe gjeni në një seminar të veçantë të përshtatur posaçërisht për të kuptuar se a jeni ju një nga këta njerëzit e veçantë. Nëse ju nuk jeni në mesin e tyre mësoni se si mund ta përdorni këtë njohuri në të mirën tuaj?
Në këtë punëtori ju do të njoftoheni me rastet e rralla të “synesthesia” dhe me gjetjet e fundit se si mund të mësoni më mirë duke përdorur disa shqisa. Ju po ashtu do të bëheni pjesë e një testi i cili do të vlerësoj perceptimin tuaj ndaj muzikës, tingujve dhe anës vizuale për të zbuluar nëse ju jeni në mesin e 6% të popullsisë të cilët i kanë të lidhura shqisat e tyre. Cilët janë njerëzit prapa këtij zbulimi dhe cilat janë gjetjet e fundit rreth kësaj çështje?

Liburn Jupolli është kompozitor, pianist dhe novator në fushën e muzikës klasike dhe zhanreve alternative. Ai ka një interes të veçantë në inovacionin e instrumenteve muzikore dhe në përmirësimin e komunikimit dhe edukimit muzikor, si një mjet i komunikimit tërësor dhe si një mjet që mund të shërbejë për të mësuar lëndë të tjera, të tilla si matematika. Aktualisht, ai është duke studiuar në Francë, ku ka diplomuar në EdTech, me fokus në zhvillimin e instrumenteve muzikore nëpërmjet të mësuarit teknologjik dhe multisensor në CRI – Centre de Recherche Interdisciplinaire – Paris Descartes, ku është kandidat PhD.

Leksionet do të mbahen në gjuhën shqipe dhe të interesuarit për pjesëmarrje mund të regjistrohen në [email protected] ose duke telefonuar në 038 259 999./ KultPlus.com

Liburn Jupolli solli një botë shumëngjyrëshe tingujsh në Prishtinë (FOTO)

Gili Hoxhaj

Me një skenografi shumëngjyrëshe, nisi edhe mbrëmja e koncertit solilstik të artistit të suksesshëm e shumëdimensional, Luburn Jupollit. Instrumentet e vendosur në skenën e Kino Armatës po mbuloheshin nga ngjyrat e ndezura, ku dominon fort e kuqja, e vjollca të cilat reflektohen edhe më shumë në sytë e të pranishmëve kur ndesheshin me perdet e errëta, shkruan KultPlus.

Derisa publiku zë ulëset poshtë skenës, atje ngjitet Liburn Jupolli. Duke u bindur për funksionalizimin e të gjitha instrumenteve në skenë, ai zë vend e ulet. Nga ndriçimi që endet brenda skenës në harmoni me tingujt, edhe nga largësia, lehtë dallohet shprehja e fytyrës së Liburnit, lëvizjet e kokës herë i përqendron poshtë e herë lartë, ndonjëherë dhe duke e tundur kokën nga të dy anët, varësisht nga ritmi i tingujve. Duke ecur me ndjesinë e tingujve që po “pushtonin” secilën pjesë të sallës, sytë jo rrallë gjatë koncertit, do t’i qëndronin mbyllur, në përhumbje të krijimit momental. Për publikun e “Kino Armatës” kjo ishte një performancë ndryshe, duke qenë se vetë Jupolli shquhet për veçantinë e tij krijuese.

“Gravitas” u titullua koncerti që priti publikun përmes dyerve të “Kino Armatës”. Gravitas (lat. Graviteti), në kontekst shkencor, është fenomeni natyror ku të gjitha gjërat me masë ose energji i afrohen njëra tjetrës; në shoqëri, kjo fjalë përshkruan dikë ose diçka që ka peshë dhe rëndësi. Pikërisht mbi zbërthimin e këtij koncepti, hapësira dje u shndërruar në qendër të toneve dhe harmonive, ku zhurma unifikohet dhe bëhet dimenzionale, duke krijuar platformë me rëndësi për dialog kulturor.

Liburn Jupolli është kompozitor, pianist dhe inovator në fushën e muzikës klasike dhe zhanret alternative. Ai ka interes specifik në krijimin e instrumenteve të reja muzikore dhe përmirësimin e komunikimit dhe edukimit muzikor, si medium holistik komunikues dhe vegël për mësimin e lëndëve tjera, sikur matematika. Për momentin ai është duke studiuar në Francë, ku ka fituar titullin Master në EdTech, me fokus në zhvillimin e instrumenteve muzikore dhe komunikim në CRI – Centre de Recherche Interdisciplinaire – Paris Descartes, ku gjithashtu është kandidat për doktoratë.

Octo është instrumenti i parë të cilin krijoi në vitet 2009-2010 në bashkëpunim me Ari Lehtela (luthier, ShBA/Finlandë); ai ka 8 tela, 43 fusha mikrotonale, 8 dalje të ndara. Pikërisht përmes këtij instrumenti, ai arriti edhe momentin kulminant të mbrëmjes, duke elektrizuar publikun në çdo prekje ndaj instrumentit. Tingujt lëvizin lirshëm njëri pas tjetrit. Momentin që ngrihet me vete merr kitarën e me tinguj të dendur që ecin të lidhur rrjedhshëm njëri pas tjetrit, Jupolli arrin të elektrizoi publikun. Më pas, derisa ulet, shuplakat e duarve të tij në mënyrë tejet artistike përplasen mbi instrument. E gjithë kjo skenë nuk kaloi pa ngjallur duartrokitjet e publikut në mes të koncertit. Derisa Jupolli ulet përsëri për të nisur rrugëtimin tjetër muzikor që është si një hyrje në një botë shumë ngjyrëshe tingujsh. Dritat që vijnë e ndryshohen pa u takuar me njëra-tjetrën . Ndërsa në një reflektim të shpejtë lëvizin më pas tingujt duket sikur po shpojnë gjithë hapësirën.

Në mbarim të secilës veprës, pas të cilave Jupolli as nuk sinjalizonte kohën e pushimit, dukej sikur tingujt jepnin frymën e fundit, në një bukuri që shkonte drejt shuarjes në çdo tingull që pasonte. Kur ata shkonin në përhumbje edhe drita e gjelbër prapa perdeve të errëta niste e largohej. Më pas ngjallej përmes ngjyrës vjollce mes zërave që ndërvepronin në prapaskenë e tingujve.

Në mes të veprave që vinin si një përzierje zhanresh, kishte të përfshira edhe elemente të këngëve folklorike, që ndërthurnin një përzierje të mahnitshme me tingujt modern.

Në programin e tij ishin të përfshira veprat: Low Million, Øresund Line, Horisons d’or, KurrizCold Dance, Vortex Maisema, Snarrh, Tout ce que vous savez, mais avec plus d’eau dhe High Million.

Programi përfshinë dy punë nga viti 2015 si dhe ato të fundit, duke kombinuar hapësirat zanore të krijuara nga Octo si solo instrument ‘special’, duke hulumtuar tiparet mikrointervalike të instrumentit në ndërthurje me komponimin specifik ‘special’ për 8 daljet të cilat i ka instrumenti. Octo, si solo instrument, në punët si “Snarrh”(solo version i punës origjinale orkestrale) hulumton urën muzikore të instrumenteve shqiptare dhe ballkanike të cilat kanë një miks të mundësive tonale prej Evropës perëndimore dhe Evropës jug-lindore, duke i kombinuar në vija homogjene të shprehjes dhe në të njëjtën kohë si pejzashe komplekse tonale.

Punët tjera eksplorojnë aspektet totemike repetitive të ISO polifonisë shqiptare dhe këndimit malësor në Kosovë, si reflektim i përsëritjes së perkusioneve afrikane dhe sensibilitetit ballkanik ndaj kompleksitetit ritmik dhe theksit. KurrizCold Dance, Øresund Line dhe Vortex Maisema janë impresione muzikore të strukturave futuristike dhe brutaliste të arkitekturës ballkanike./ KultPlus.com