Nga Anton Pashku tek Migjeni, kombinimi i autorëve të ndryshëm shqiptarë vjen në trilogjinë e Liburn Jupollit

Jeta Zymberi

U konsiderua si një projekt që shënoi kthesë në jetën kulturore kosovare. Është kjo opera e parë bashkëkohore kosovare, e paketuar tërësisht me një kastë emrash nga arti dhe letërsia kosovare, në bashkëpunim edhe me artistë nga Shqipëria, shkruan KultPlus.

Si një formë e artit, në të cilin këngëtarë dhe muzikantë performojnë  një punë  dramatike duke kombinuar tekstin (libreton) dhe bazë muzikore, zakonisht në një mjedis teatral, opera bashkëkohore ka munguar deri më  tani në  Kosovë. Duke qenë  pjesë  e traditë së  muzikës klasike të perëndimit, tek ne ndonëse me vonesë, tashmë ka arritur falë punës së palodhshme të  një prej kompozitorëve tanë më të mirë. 

Bëhet fjalë për operën “Gof’ të krijuar nga kompozitori postmodern kosovar Liburn Jupolli e të bazuar në dramën ‘Gof’ të shkrimtarit tonë modern, Anton Pashku, dramë kjo e cila me personazhet e saj Lulashin, Lulanin dhe Luluan, pasqyron një realitet të hidhur politik i cili fatkeqësisht vazhdon të jetë aktual edhe në ditët e sotme. Kjo operë u jetësua në Kino Armata vetëm pak ditë më parë, por ende pa kaluar entuziazmi për emocionet  që ofroj kjo operë, Liburn Jupolli shpalos një tjetër operë e cila është vazhdimësi e të parës.

Foto: Arben Llapashtica

Kësaj radhe veprat e autorit Millosh Gjergj Nikollës (Migjenit), janë shkrirë në operën “Mal” e cila premierën e saj e pat më datë 22 tek Reja në Tiranë.

Stili ‘portrait’ dhe ‘chamber’ i kompozitorit Jupolli, paraqet një ndërthurje stilesh moderne me elemente mahnitëse në forma video projeksionesh dhe përpunimesh instrumentale tejet të vlerësuara veçanërisht gjatë dekadës së fundit. Së bashku me vokalin e Tomor Kuçit dhe kërcimin koreografik të Rosella Pellicciottit, kjo operë mahniti publikun në Tiranë.

Por, për të treguar më shumë rreth këtyre krijimeve, kompozitori Liburn Jupolli në një intervistë për KultPlus ka shpalosur gjithë rrugëtimin e këtyre krijimeve që ende janë në vazhdimësi.

“Opera ‘Gof’ bën pjesë në një koncept trilogjie ku shfaqet ideja e izolimit dhe disa nivele të shtrirjes së ideve dhe përjetimeve të ndryshme në Kosovën bashkëkohore. Trilogjia vjen si kombinim i autorëve të ndryshëm shqiptarë me tekstet e të cilëve kam dashur të punoj që një kohë të gjatë dhe poashtu ngërthen në vete tri forma kontemporane të shfaqjes dhe shkrimit operistik gjë që e shohim nga Philip Glass me formalizmin e operës “Einstein on the beach” e deri tek Peter Maxwell Davies me “Eight songs for a Mad King” e sidomos tek veprat e Michel Van Der Aa si “One” për solo soprano elektronike dhe ansamble kamertale e video veprat e të cilit, forma e punës shihet shumë në këto opera”, ka treguar Jupolli për KultPlus.

Në vazhdën e këtij stili rastësisht lidhen datat në një javë rresht, por janë produksione që kanë kohë që përgatiten, thotë Jupolli përderisa vazhdon të tregoj që “Gof” ka një vjet e gjysmë e më shumë që punohet, ndërsa “Mal” ka më shumë se tetë muaj që përgatitet me festivalin REJA në Shqipëri, këto janë si premiera të para të cilat Jupolli do të vazhdoj ti trajtoj në kuadër të doktoratës.

Sipas Jupollit, opera e tretë me radhë e cila nuk është shkruar ende, vazhdon rrugëtimin konceptual skenik të “ngushtimit” kur flasim për ansambël dhe do të jetë plotësisht në realitet virtual ku gjithkush në botë do të mund ta shkarkoj dhe ta shikoj nga shtëpia.

Tutje Jupolli sqaron se “Gof” realisht është shkruar për 14 instrumentistë, video elektronike, tenor, bariton, por që është realizuar për më pak instrumentist për shkak të buxhetit të vogël fillon kështu si ansambël më i madh. Ndërsa në operën “Mal”, ansambli është me dy instrumentistë, 2 kitare elektronike, octo, sintetizer, video, dy këngëtar, valltare dhe REJA-n, instilacionin e Sou Fujimotos i cili është i amplifikuar dhe shndërrohet në instrument perkusiv.

“Libreto e operës “Mal” është plotësisht ripërpunim dhe fragmentim formalist i tetë poezive të Migjenit, nëpërmes të cilave synohet në stilin e Operës portretiste të krijohet përmes multimediumeve të jepet një perspektivë e re ndaj veprimtarisë së Migjenit ku potencohet humaniteti dhe rezilienca dhe forca njerëzore ndaj shtypjes dhe gjendjes së rëndë ne vend të potencimit të dhimbjes dhe varfërisë. Për mua në shumë nivele Migjeni ka qenë autor i njeriut që e trajton gjendjen njerëzore dhe se si njeriu përballet dhe sa i afërt është me natyrën. Gjithnjë e kam pa si një “Mal” punën e tij, kjo është perspektiva d.m.th. që synohet të jepet, kjo është vazhdimësi e “Gof”, në këtë aspekt ku trajtohet shtypja dhe izolimi”, ka folur kështu Jupolli rreth idesë së kësaj opere.

Nëse “Mal” do ta ketë një premiere edhe në Prishtinë, Liburni ende nuk kishte diçka të definuar, “për premiera të tjera do të shikojmë gjatë kohës”, pohon ai.  

“Ne kemi pasur një buxhet shumë të vogël për këto dy opera, pavarësisht që kemi bashkëpunuar me organizata, ky është problem i vazhdueshëm në kulturë por pavarësisht kësaj Kosova dhe skena e saj vazhdon të punoj dhe të sfidoj tregun e punës edhe me pak elemente”, thotë kompozitori.

Krejt për fund ai shprehet i lumtur që si në Prishtinë, ashtu edhe në Tiranë salla ka qenë plot. Madje ai potencon se në Tiranë pas performancës është zhvilluar edhe një diskutim shumë interesant dhe se kjo është një formë e re e cila nuk është shfaqur më herët e që është dashur të ndodhë edhe në Prishtinë. / KultPlus.com

Foto: Arben Llapashtica

Liburn Jupolli të enjten dhe të premten mban seminar në EUICC

Qendra Informative dhe Kulturore e BE-së në Prishtinë ju fton të merrni pjesë në një seminar ekskluziv 2 ditor me kompozitorin dhe muzikantin Liburn Jupolli më 11 dhe 12 tetor nga ora 17.00-19.00.

A keni menduar ndonjëherë për përgjigjet e pyetjeve më poshtë:
Si mësoni?
A mund të mësoni muzikën, matematikën, biologjinë, arkitekturën në të njëjtën kohë?
Si duket muzika në trurin tuaj?
Mund të dëgjoni ngjyrat, ose të shihni muzikë?

Ejani dhe gjeni në një seminar të veçantë të përshtatur posaçërisht për të kuptuar se a jeni ju një nga këta njerëzit e veçantë. Nëse ju nuk jeni në mesin e tyre mësoni se si mund ta përdorni këtë njohuri në të mirën tuaj?
Në këtë punëtori ju do të njoftoheni me rastet e rralla të “synesthesia” dhe me gjetjet e fundit se si mund të mësoni më mirë duke përdorur disa shqisa. Ju po ashtu do të bëheni pjesë e një testi i cili do të vlerësoj perceptimin tuaj ndaj muzikës, tingujve dhe anës vizuale për të zbuluar nëse ju jeni në mesin e 6% të popullsisë të cilët i kanë të lidhura shqisat e tyre. Cilët janë njerëzit prapa këtij zbulimi dhe cilat janë gjetjet e fundit rreth kësaj çështje?

Liburn Jupolli është kompozitor, pianist dhe novator në fushën e muzikës klasike dhe zhanreve alternative. Ai ka një interes të veçantë në inovacionin e instrumenteve muzikore dhe në përmirësimin e komunikimit dhe edukimit muzikor, si një mjet i komunikimit tërësor dhe si një mjet që mund të shërbejë për të mësuar lëndë të tjera, të tilla si matematika. Aktualisht, ai është duke studiuar në Francë, ku ka diplomuar në EdTech, me fokus në zhvillimin e instrumenteve muzikore nëpërmjet të mësuarit teknologjik dhe multisensor në CRI – Centre de Recherche Interdisciplinaire – Paris Descartes, ku është kandidat PhD.

Leksionet do të mbahen në gjuhën shqipe dhe të interesuarit për pjesëmarrje mund të regjistrohen në info@euicc-ks.com ose duke telefonuar në 038 259 999./ KultPlus.com

Liburn Jupolli solli një botë shumëngjyrëshe tingujsh në Prishtinë (FOTO)

Gili Hoxhaj

Me një skenografi shumëngjyrëshe, nisi edhe mbrëmja e koncertit solilstik të artistit të suksesshëm e shumëdimensional, Luburn Jupollit. Instrumentet e vendosur në skenën e Kino Armatës po mbuloheshin nga ngjyrat e ndezura, ku dominon fort e kuqja, e vjollca të cilat reflektohen edhe më shumë në sytë e të pranishmëve kur ndesheshin me perdet e errëta, shkruan KultPlus.

Derisa publiku zë ulëset poshtë skenës, atje ngjitet Liburn Jupolli. Duke u bindur për funksionalizimin e të gjitha instrumenteve në skenë, ai zë vend e ulet. Nga ndriçimi që endet brenda skenës në harmoni me tingujt, edhe nga largësia, lehtë dallohet shprehja e fytyrës së Liburnit, lëvizjet e kokës herë i përqendron poshtë e herë lartë, ndonjëherë dhe duke e tundur kokën nga të dy anët, varësisht nga ritmi i tingujve. Duke ecur me ndjesinë e tingujve që po “pushtonin” secilën pjesë të sallës, sytë jo rrallë gjatë koncertit, do t’i qëndronin mbyllur, në përhumbje të krijimit momental. Për publikun e “Kino Armatës” kjo ishte një performancë ndryshe, duke qenë se vetë Jupolli shquhet për veçantinë e tij krijuese.

“Gravitas” u titullua koncerti që priti publikun përmes dyerve të “Kino Armatës”. Gravitas (lat. Graviteti), në kontekst shkencor, është fenomeni natyror ku të gjitha gjërat me masë ose energji i afrohen njëra tjetrës; në shoqëri, kjo fjalë përshkruan dikë ose diçka që ka peshë dhe rëndësi. Pikërisht mbi zbërthimin e këtij koncepti, hapësira dje u shndërruar në qendër të toneve dhe harmonive, ku zhurma unifikohet dhe bëhet dimenzionale, duke krijuar platformë me rëndësi për dialog kulturor.

Liburn Jupolli është kompozitor, pianist dhe inovator në fushën e muzikës klasike dhe zhanret alternative. Ai ka interes specifik në krijimin e instrumenteve të reja muzikore dhe përmirësimin e komunikimit dhe edukimit muzikor, si medium holistik komunikues dhe vegël për mësimin e lëndëve tjera, sikur matematika. Për momentin ai është duke studiuar në Francë, ku ka fituar titullin Master në EdTech, me fokus në zhvillimin e instrumenteve muzikore dhe komunikim në CRI – Centre de Recherche Interdisciplinaire – Paris Descartes, ku gjithashtu është kandidat për doktoratë.

Octo është instrumenti i parë të cilin krijoi në vitet 2009-2010 në bashkëpunim me Ari Lehtela (luthier, ShBA/Finlandë); ai ka 8 tela, 43 fusha mikrotonale, 8 dalje të ndara. Pikërisht përmes këtij instrumenti, ai arriti edhe momentin kulminant të mbrëmjes, duke elektrizuar publikun në çdo prekje ndaj instrumentit. Tingujt lëvizin lirshëm njëri pas tjetrit. Momentin që ngrihet me vete merr kitarën e me tinguj të dendur që ecin të lidhur rrjedhshëm njëri pas tjetrit, Jupolli arrin të elektrizoi publikun. Më pas, derisa ulet, shuplakat e duarve të tij në mënyrë tejet artistike përplasen mbi instrument. E gjithë kjo skenë nuk kaloi pa ngjallur duartrokitjet e publikut në mes të koncertit. Derisa Jupolli ulet përsëri për të nisur rrugëtimin tjetër muzikor që është si një hyrje në një botë shumë ngjyrëshe tingujsh. Dritat që vijnë e ndryshohen pa u takuar me njëra-tjetrën . Ndërsa në një reflektim të shpejtë lëvizin më pas tingujt duket sikur po shpojnë gjithë hapësirën.

Në mbarim të secilës veprës, pas të cilave Jupolli as nuk sinjalizonte kohën e pushimit, dukej sikur tingujt jepnin frymën e fundit, në një bukuri që shkonte drejt shuarjes në çdo tingull që pasonte. Kur ata shkonin në përhumbje edhe drita e gjelbër prapa perdeve të errëta niste e largohej. Më pas ngjallej përmes ngjyrës vjollce mes zërave që ndërvepronin në prapaskenë e tingujve.

Në mes të veprave që vinin si një përzierje zhanresh, kishte të përfshira edhe elemente të këngëve folklorike, që ndërthurnin një përzierje të mahnitshme me tingujt modern.

Në programin e tij ishin të përfshira veprat: Low Million, Øresund Line, Horisons d’or, KurrizCold Dance, Vortex Maisema, Snarrh, Tout ce que vous savez, mais avec plus d’eau dhe High Million.

Programi përfshinë dy punë nga viti 2015 si dhe ato të fundit, duke kombinuar hapësirat zanore të krijuara nga Octo si solo instrument ‘special’, duke hulumtuar tiparet mikrointervalike të instrumentit në ndërthurje me komponimin specifik ‘special’ për 8 daljet të cilat i ka instrumenti. Octo, si solo instrument, në punët si “Snarrh”(solo version i punës origjinale orkestrale) hulumton urën muzikore të instrumenteve shqiptare dhe ballkanike të cilat kanë një miks të mundësive tonale prej Evropës perëndimore dhe Evropës jug-lindore, duke i kombinuar në vija homogjene të shprehjes dhe në të njëjtën kohë si pejzashe komplekse tonale.

Punët tjera eksplorojnë aspektet totemike repetitive të ISO polifonisë shqiptare dhe këndimit malësor në Kosovë, si reflektim i përsëritjes së perkusioneve afrikane dhe sensibilitetit ballkanik ndaj kompleksitetit ritmik dhe theksit. KurrizCold Dance, Øresund Line dhe Vortex Maisema janë impresione muzikore të strukturave futuristike dhe brutaliste të arkitekturës ballkanike./ KultPlus.com