Zoti shëron

Poezi nga Arbër Selmani:

Zoti shëron
Zoti e ka krejt forcën, krejt djersën
Krejt plagët e botës i ka të shtypura në miliona libra
Ai i lexon, i shëron.

Zoti fle me Bibël e Kuran poshtë shtratit,
I njëjti është
Si Zoti i të pasurit a i të ngratit.

Zoti e ka penën më maestrale në botë
Zoti pret, por ai din me shëru.

Zoti i ka krejt ëndrrat tona në sirtare
Zoti pret, gëlltitë kafen e mëngjesit dhe shfleton librin e fundjavës
Shijon natyrën, kafshët, drunjtë,
Zoti na ka në palmën e dorës
Polin e Jugut, Polin e Veriut, fatin e njeriut
Zoti shëron, Zoti din me shëru.
Zoti sjellë ilaçin aty ku koka është plagu.

I ka edhe ai lutjet e veta, jetët tona të shkreta
Pret, mahnitet me recitime, me bukuritë, me dashuritë.

Ai i madh, ne të vegjël
Zoti është Dielli, ne tjerët veç marrim dritë.

Zoti shëron,
Sheh këmbët që nuk lëvizin, sheh gojën që frikësohet të flasë
Sheh degët e thara të lisit
Sheh vesën e butë të mëngjesit
Sheh motrat që e lëngojnë vëllaun e vdekur
Sheh sëmundjet, gjakun e çpuar, aortën e lënduar
Sheh spitalet, sheh dhomat e shtëpive të shndërruara në spitale
Sheh sytë e vajzës që nuk sheh
Sheh bukën që përmbyset, sheh shiun e krejt hyjnive
Sheh malet mbi ne, drenushat e mbytura përdhe
Ne bëjmë gjumin, fundosemi në krim, por unë besoj që ai nuk fle.

Zoti sheh se i ka të pafundme imazhet e vizionet
Zoti shëron, ky Zot i madh i shtatë botëve
Din me shëru
Pret, vonon, hekurosë këmishën më të hijshme
Zoti para pasqyres, burrë me syçka të përndritshme
E kërkon edhe ai pak kohë për vuajtjet e tij.

Zoti i sheh të vajtuarit, të lënduarit,
Zoti sheh, nuk rënkon
I disave, Zoti i tyre, mallkon
Zoti im pret, por shëron.
Këtu mes neve ai banon. / KultPlus.com

Arbër Selmani në shkurt do të botojë librin ‘Kosova në 14 tregime kulturore, 2’

Shkrimtari dhe gazetari Arbër Selmani, së shpejti do të botojë librin me shkrime gazetareske ‘Kosova në 14 tregime kulturore, 2’, shkruan KultPlus.

Njëlloj sikurse me librin e parë edhe të 14 tregimet e librit të dytë janë botuar në gazetën për kulturë KultPlus, duke marrë një numër të madh të komenteve pozitive.

Libri ‘Kosova në 14 tregime kulturore, 2’ do të botohet gjatë muajit shkurt dhe do të ketë një promovim të vogël.

Selmani deri më sot ka botuar dy libra, njërin me poezi për fëmijë (Pse hidhërohet gjyshi – 2005) dhe librin me shkrime gazetareske ‘Kosova në 14 tregime kulturore’ – 2019.

Ai gjithashtu është shumë i njohur edhe për poezinë e tij ‘Kur vdiq baba’, e cila deri më sot është përkthyer në shumë gjuhë të botës dhe ka marrë një shpërndarje të madhe në rrjetet sociale.

Arbër Selmani ka bërë të ditur se krahas kësaj ai do të bëjë edhe një përmbledhje të shkrimeve të tija letrare pjesë e së cilës do të jetë edhe poezia ‘Kur vdiq baba’./ KultPlus.com

Selmani: Jemi shumica larg vite dritë me e kuptu gjendjen e personave me nevoja të veçanta

Sipas Organizatës Botërore të Shëndetësisë, më shumë se një miliard njerëz në të gjithë botën jetojnë me aftësi të kufizuar.

Këta persona, përgjithësisht, kanë më shumë probleme shëndetësore, mundësi më të pakta ekonomike, edukim dhe arritje akademike më të ulëta. Kjo ndodh më së shumti për shkak të barrierave me të cilat ata përballen në jetën e tyre të përditshme, se sa si rrjedhojë ekskluzive e aftësisë së kufizuar.

Dita Ndërkombëtare e Personave me Aftësi të Kufizuar 3 dhjetor, u vendos me Rezolutën 47/3 në Asamblenë e Përgjithshme të Kombeve të Bashkuara. Qëllimi i kësaj dite është promovimi i të drejtave, mirëqenies, si dhe rritja e ndërgjegjësimit.

Në Kosovë, janë dukshëm më të theksuara problemet me të cilat përballen personat me aftësi të veçanta. Gazetari Arbër Selmani, duke pasur një familjar me aftësi të veçanta për të cilin ai kujdeset çdo ditë, ka reaguar sot përmes një statusi në Facebook, duke treguar ballafaqimin e tij të përditshëm me infrastrukturën aspak adekuate për këto raste dhe problemet tjera shtesë. Sipas tij, shoqëria jonë është larg vite dritë për ta kuptuar gjendjen e personave me nevoja të veçanta.

KultPlus ju sjell reagimin e tij të plotë pa ndërhyrje:

Sot osht Dita Ndërkombëtare e Personave me Nevoja të Veçanta
Para banesës teme, është një kalim për karroca të çfarëdoshme. Prindërit debilla, njerëzit që thirren në edukim dhe edukojnë e shumëzojnë padyshim debilla të tjerë, qytetarë që dojnë me e shti kerrin mrena në banesë prej zorit e budallakisë, e parkojnë kerrin bash para kësaj pjese edhe nuk e mendojnë që hiç hiç, këtu kalon një vajzë a një djalë me një shoqërues, në karrocë invalidore. Së paku një person me nevojë të veçantë kalon këtu se shkallëve nuk mundet.
*
Në Kosovë, thirremi fuqishëm që i respektojmë të drejtat e njeriut, e n’fakt personat me nevoja të veçanta as nuk i bojmë hesap dhe diqysh sikur e kemi të instalume që janë pak në numër edhe duhet me i lonë veç në kutinë ku ata gjoja se përkasin.
Pse? Sepse kurqysh nuk na hin në mendje me kriju një infrastrukturë edhe për këta njerëz. E kom potencu edhe ma herët, edhe tash: nëse mendoni që duhet me i parku 10 kerre afër njëra tjetrës e me i bashku gati se krejt, ta dini që sigurtë gjatë ditës e keni pengu një person me karrocë edhe një familjar me lëvizë lirshëm, në hapësirën mes veturave.
Ma kanë blloku krejt mahallën prej punimeve, duhna me u sillë me karrocë okolla-okolla me mujt me e vazhdu shëtitjen me personin tjetër.
Në Breg të Diellit, ku është drejtoria e Rrugëve të Kosovës e Ministrisë së Infrastrukturës, me vite kerret e kanë blloku lëvizjen te një kalim (korsi) e krijuar për karroca, qoftë për njerëz me nevoja të veçanta qoftë për karroca të llojeve e funksioneve tjera.
Para 3 muajve, te kalimi bash para NeëBorn, rreth 20 veta rrijshin si trullqa ndërsa një gru kishte nevojë me e shty se kish mbetë në mes të rrugës me karrocë. Nëse në këtë rast nuk reagoni, besomni që nuk ka as fe, as Zot e as birmilet që ju çon diçka të mirë juve e familjes tuaj.
*
Në Kosovë edhe krejt aftësitë me i pasë, jeta shtyhet me të vjellme, e lo mo ndryshe. Jemi (jeni) shumica larg vite dritë me e kuptu gjendjen e personave me nevoja të veçanta, dhe më pas me e ndryshu pak stilin tuaj të jetës në përshtatje të këtyre njerëzve. Mos të harrojmë që edhe deputetët që i kena rrush e me shpirta prush, para disa vjetve nuk dojshin me ju ndihmu personave me nevoja të veçanta.
Meqë në Kosovë nuk ma ndrron mendjen kërkush që shumica jetojmë të pasigurtë në vete, nuk e dimë çka dojmë, kush jemi, pse jetojmë, pra shumica jetojmë në një pluhnosje mendore dhe fizike, kish qenë mirë me i thirrë mendjes e me i ndihmu secilës kategori që mundemi, në çfarëdo forme që mundemi.
Sot osht Dita Ndërkombëtare e Personave me Nevoja të Veçanta, dhe ka shumë pak rëndësi sepse ish dashtë secili me vepru ndryshe e me mendu edhe dikënd tjetër pos vetes. / KultPlus.com

Arti dhe kultura promovuan vendin edhe në kohë pandemie, institucionet qëndrojnë indiferente

Tanimë nuk ishin hapësirat vendtakimet e njerëzve, qofshin ato të hapura apo të mbyllura. Aktivitetet kulturore e artistike të ndikuara nga pandemia, kaluan në formatin digjital. Mos mbajtja e aktiviteteve kulturore ka sjell shumë pasoja për artistët të cilët ende sot vazhdojnë të presin për një rifillim të jetës së tyre artistike në mënyrën qysh e kanë praktikuar gjithmonë, shkruan KultPlus.

E pikërisht kjo çështje është kthyer në temë nga Europe House Kosovo të cilët organizuan një panel diskutimit.

‘’Në kohë të pandemisë: ndikimi në artin dhe kulturën në Kosovë’’ bëri bashkë në një ekran 4 panelistë të cilët diskutuan për kompleksitetin e kulturës dhe ndryshimet që ajo ka pësuar nga Coronavirusi. Për këtë diskutim, duhej patjetër përzgjedhja e individëve të cilët vet janë pjesëtar të komunitetit artistik si dhe ata të cilët krijojnë politika udhëheqëse të kulturës vendore.

Europe House Kosovo në këtë diskutim mbi kulturën kishte panelistë: piktoren Zake Prevlukaj, pjesëtarin e projektit ‘’Kultura për Ndryshim’’ Arif Muharremin, zëvendësministrin e Ministrisë së Kulturës, Rinisë dhe Sportit Engelbert Zefajn dhe regjisoren Zana Hoxhën. Diskutimi nisi nën moderimin e mrekullueshëm të Arbër Selmanit dhe u transmetua në faqen e European House Kosovo në Facebook.

Tema e parë e cila i bashkoj në diskutim folësit u bë pandemia. Arif Muharremi duke qenë panelisti i parë filloj duke shpjeguar se periudha në të cilën ndodhemi është një krizë dhe si e tillë kjo është një prodhuese e frikës.

‘’Kjo krizë e ka kapluar edhe skenën e pavarur kulturore të Kosovës, e cila për 20 vite me radhë ka kontribuar në luftimin dhe zvogëlimin e frikës te popullata jonë’’, u shpreh Muharremi.

Pjesëtari i Qendrës Multimedia, Arif Muharremi beson se pavarësisht pse pjesëtarët e skenës kulturore kanë bërë mjaftueshëm për promovimin e vendit, ata nuk kanë gjetur adresim të nevojave të tyre te institucionet relevante.

‘’Përveç që denjësisht skena kulturore e ka përfaqësuar Republikën tonë jashtë vendit për më shumë se 20 vite, merita e saj është që e ka promovuar atë që iu është dashtë dhe iu duhet ende shtetit tonë për të implementuar më shumë proceset e shtetndërtimit si demokracinë, përgjegjësinë, shoqërinë aktive’’, thekson tutje pjesëtari i projektit ‘’Kultura për ndryshim’’.

Muharremi tregoj për aktivitetet e Qendrës Multimedia përgjatë pandemisë duke përfshirë: shënimin e ditës ndërkombëtare të librit, pjesëmarrjen në programet dhe kalendarin teatror të Kosovës, dhurimin e librave në bibliotekat komunale, bisedat me njerëz të kulturës, etj.

Me mbylljen e institucioneve kulturore u pezulluan shumica e aktivitete që zhvilloheshin në kuadër të tyre. As Teatri nuk i rezistoj pandeminë. Që nga mbyllja e tërësishme e deri në qershor, shikuesit mbetën pa shfaqje. Transmetimi i shfaqjeve që nga 12 qershori bëri që publiku të përballet me një ‘’teatër digjital’’. Mirëpo, edhe sot e kësaj dite dyert e këtij institucioni kulturor qëndrojnë të mbyllura. Për t’i ndarë përvojat e saja profesionale e kulturore diskutimit iu bashkua regjisorja Zana Hoxha. Ajo rrëfeu se si pandemia ndikoj në ndërprerjen e një projekti teatror një javë para shfaqjes së saj te publiku, në të cilën punonin një ekipë prej 30 personash.

‘’Ishte me të vërtetë një situatë sfiduese sepse kemi pritur një drejtim, një lehtësim më të madh të tërë procesit nga ana e institucioneve tona’’, theksoj regjisorja Hoxha.

Mirëpo, digjitalizimi i cili ka bashkuar botën për komunikim ditor, kësaj radhe kreu këtë funksion edhe për komunikim kulturor. Projekti i cili iu ndërpre Zanës, u shfaq në formën online më 12 qershor, pikërisht në ditën e çlirimit të Prishtinës. Ajo vlerëson se ka qenë e domosdoshme për të si regjisore shfaqja e saj te publiku, aq më shumë kur artistët e pavarur këtë e shihnin si një ‘’fije shpëtimi të një përkrahje financiare’’.

‘’Vendosëm që ta japim premierën për shkak që e vetmja mënyrë që institucionet tona të paguajnë artistët ka qenë që të shfaqet vepra, për dallim prej shumë vendeve të Bashkimit Evropian ku ka mjaftuar paraqitja e kontratës, fillimi i procesit ose edhe mos fillimi i procesit’’, thotë regjisorja Hoxha.

Derisa flet për teatrin, Zana tregon se buxheti i Teatrit Kombëtar të Kosovës ka mbetur 80% i parealizuar, teatrot lokale i vlerëson se janë në një hap të mirë për shkak që tani secila kanë krijuar ansamblet e veta, por që e sheh problematike mungesën buxhetore që ndikon drejtpërdrejtë në proceset e krijimit të shfaqjeve.

‘’Unë mendoj që kemi mundësi, kapacitete e sisteme teatrore që të mbajmë shfaqje ose ngjarje të hapura në hapësira publike siç është duke ndodhur tash në Maqedoni, në Shqipëri e Serbi’’, vlerëson kontributdhënësja e Teatrit. Zana njëherit është edhe drejtoreshë e Festivalit ‘FemArt’, i cili promovon gratë dhe vajzat nëpërmjet artit. Këtë vit ky festivali vie i përqendruar në rrafshin vendor, duke anuluar planet ndërkombëtare të cilat përfshijnë udhëtimet, ushqimet, akomodimet; në mënyrë që ky buxhet të ndahet si pagesa për artistët vendor krijues.

‘’Ky buxhet do të shkoj në pagesa për artistët tanë dhe do të krijojmë vepra të reja, të cilat jo domosdoshmërisht e adresojnë çështjen e Covidit, por e adresojnë nevojën e artit dhe krijimtarinë e artistëve tanë’’, shprehet drejtoresha e FemArtit. Sipas regjisores Hoxha, iniciativat artistike online si teatrot, koncertet, ekspozitat ishin të duhura mirëpo tanimë duhet të mësohemi të jetojmë me Covidin pa hequr dorë nga identiteti jonë kulturor.

‘’Nuk mund të ketë zhvillim të qëndrueshëm të një shoqërie nëse nuk ka kulturë dhe nëse nuk ka zhvillim të industrisë kreative që vjen bashkë me kulturën’’, thekson Zana Hoxha.

Nga Ministria për Kulturë, Rini dhe Sport ishte i pranishëm zëvendësministri Engelbert Zekaj, për të shpalosur politikat institucionale për kulturë. Gjatë diskutimit u përmend fondi emergjent 5 milionësh, që sipas Zekajt është pamundësuar shpërndarja e deritanishme e saj për shkak të ngjarjeve politike në vend.

‘’Ky 5 milionësh do të shpërndahet në pjesën e mbetur të vitit, për tre katër muajt që i kemi në dispozicion deri në fund të dhjetorit’’, shton tutje zëvendësministri i MKRS-së, Engelbert Zekaj. Përveç kësaj, Zekaj informoj publikun se në thirrjen e hapur në janar për subvencione nga MKRS kanë aplikuar mbi 700 organizata, 480 prej të cilave kanë fituar projekte dhe 312 si organizata jo-qeveritare dhe 168 persona si krijues artistik.

Tutje ai tregoj se pritet një fond emergjent edhe për vitin e ardhshëm.

‘’Kurse për vitin e ardhshëm planifikohet një buxhet poashtu ndihmës, jo i subvencioneve sepse janë të ndara subvencionet me planin e rimëkëmbjes’’, u shpreh Zekaj.

Piktorja Zake Prelvukaj si përfaqësuese e Galerisë Kombëtare të Kosovës tregoj mbi përvojën e këtij institucioni kulturor i cili u detyrua të bëj shtyrjen dhe anulimin e ekspozitave, kryesisht atyre ndërkombëtare. Pavarësisht mundit të tyre për shfaqjen e ekspozitave online, disa kanë qenë të pamundura për shkak të kompleksitetit që kishin.

‘’Ajo ekspozitë në mënyrë virtuale nuk ka qenë e plotësuar, se në vend të prezantimit të 5 ose 6 punimeve, ne kemi shkuar me 1 ose 2 punime dhe ajo s’ka qenë ai plotësimi fizik, optik që e shikon aty për aty’’, shpjegon anëtarja e kryesisë së bordit të GKK-së për anulimet e ekspozitave nga artistë të huaj.

Prelvukaj duke qenë ligjëruese në Fakultetin e Arteve në Universitetin e Prishtinës, thekson se mësimi virtual në pikturë nuk ishte i lehtë por që ka pasur edhe përparësitë e veta:

‘’Kemi sjell diçka prej studentëve që në kushte normale nuk do të mund t’i kishim ato motive, njëfarë mbrojtje, stimulimi, ringjallje e vetëdijes sonë’’, tregon ligjëruesja Prelvukaj. Ndërkaq përveç aspektit akademik, pandemia sipas saj ka pasur anët pozitive edhe te artistët, të cilët gjatë kësaj kohe kanë hulumtuar e gjetur shumëçka nga vetja.

‘’Kjo periudhë na ka vetëdijesuar që të japim mesazhe të ndryshme, që të duhemi më shumë, të bashkëpunojmë më shumë dhe që arti të mos jetë individual, por të jetë shoqëror’’, thekson krejt për fund artistja Prelvukaj. / Medina Pasoma/ KultPlus.com

Elizabeth Gowing, dendi juvli palo aktivizmo e komunitetyengo Roma, Ashkaliye thay Egipqanya

Jemile Hysenaj dhe Arber Selmani

Sitoy romni koya reflektinla shukarni energiya thay nuri. Vash aktivistya kola garavna manushikane hakaya, odola kola lenape aktivizmoa ani Kosova thay rayoni, anav Elizabet Gowing sito penjardo.

Sar kotar o bersh 2006 kana resla ani Kosova, Elizabeth Gowing sine angazhimi palo buderi kauze, ji avdive kana ini vastinla but shukar albanikani qhib, akava vash o fakti kay yekh kotor e vahtesko phiravla e manushencar, diskutinindoy, keriba muhabeti, shunindoy olenge problemya thay gndinindoy vash o alosaripe o albanyenge problemya ani Kosova.

May pashe iloske, Gowing – skoluimi ano Oksford thay palo odova vi ani Londra, therla sakoya ver o romano, ashkaliengo thay egipqanyengo komuniteti ani Kosova. Akale komuniteteya oy kerla buti buderi bersha, buderi desar yekh pherdi dekada, transferinindoy ayekha ano yekh kotar o may artikulime avazya thay racionalune vash garavipe e akale komunitetyengo neglizhime but ver kotar kosovaryengo amalipe.

Ano bersh 2016, oy akceptingya medala ‘’Day Tereza’’ vash olaki humanitaruni buti, koya finalizingyola ani naraipni organizaciya ‘’The ideas Partnership’’, odothe kote kergyola buti vash polyengo yekhipe, socialuno shukaripe, ambienti, filantropiya, vash kulturako barvalipe…, kay te oven so may zorale.

Elizabeth sitoy pustik but shukarni thay putardi abokar kobar o pustika kolen oy hramingya thay irangya, sasavipea qhivinindoy avazo vash e Kosova. Anglo so te parnakera o Gowing’yako aktivizmo vash o komunitetya roma, ashkaliye thay egipqanya, musay te penjara may shukar e Elizabetha ano sah frekuencie e olaka jivdipasko. Oy akana ini e lilyencar sitoy yekh amendar, yekh shukarni kosovarka.

*

‘’Alum ani Kosova e romeska butya anglo 14 bersha. Oleske dendili poziciya e Godideutneski ano Agim Cekosko Raipe thay vash 6 qhona alem akate. Ji odoya ver na thergyum niyekh kontakti e Kosova, numay e nesave qhavorencar ano skole kote sinum talodirektorka ani Londra ano bersh 1999. Palo odova, kontrata oleski lungyardili thay palo agoripe decizingyam te jivdina akate thay kreiringyam amalipe thay NRO akate, ayekha kay kamlem o jivdipe akate’’, mothavla vash KultPlus, Elizabeth Gowing.

Elizabeth vakerla kay ‘’ani Kosova o manusha sarvaht kerna tuke yekh than’’.

‘’Shay te thera laqe monumentya numay o manusha na denatu salami, na dikha yekhe-avereste, odoya ver na sitoy yekh shukarni eksperienciya te jivdine ano yekh thana ayekhaverutno’’, mothavla oy.

*

Khuva may shukar ani sheruni tema. Elizabeth, ketane e olaka ekipa thay leindoy dikhipe olaki eksperienciya thay may buderi ani buti e trin marjinalizime komunitetyengi, but sig si te putarel yekh centro e komunitetesko. Centro ‘’Azure’’ si te vazdingyol thay funksioninel ano ekolojikuno aspekti thay si te yaverinel aktualuno entro e TIP-esko. Akava centro si te pashavel aktivitetya e siklipasko thay e edukipasko vash o terne thay qhavore ani Fush Kosova, vi ayekha ini servisipya vash laqharipe o sastipe thay dizunengo socialuno shukaripe.

‘’Na sitoy klasikuni skola. Sito yekh komunitetyengo centro kote adikergyola ini angloskoluipe, ini o ore vash qhavorenge kola siton avri skolatar, ini siklipe pheruno vash o qhavore kola nakna ani skola, numay ini aktivitetya vash o khamne juvla vay fizioterapiye vash qhavore e specialune mangipyencar’’.

‘’Vash pashe 10 bershenge thergyem yekh centro kiraya ano yekh privat kher ani mahala 29 e Fush Kosovaki. Jangyola, te sine kay jana sine kay thera sine aktivitetya vash abokar bersha, garava sine odola love thay kina sine than. Akana alo vahti vash akava decizipe thay thergyem baht te thera phikodeipe kotar e Komuna vash thanesko kinipe, vi ayekha donaciya kotar yekh britanezi, donaciya kotar UEFA Children’s Fund thay AECOM Foundation vash vazdipe. Proyekti si vash te vazda diso ekolojikuno kay si te ovel misal vash e Kosova, numay te ovel ini may shukar vash amare triunfutne, thay kay si pashavel butyaripe vash o manusha e mahalako ano vazdipasko procesi’’, mothavla Elizabeth.

https://www.facebook.com/NGOtheideaspartnership/photos/a.1021629531221096/3408360382547987/?type=3

Edukipe, Elizabeth vakerla, sito but vasno vash sarenenge – thay ano individualuno aspekti feri so sito yekhuno drom koleya shay yekh personi shay te phiravel o aqhavipya e qorolipasko vash peske thay piri familiya. Edukipe e qhavorengo kotar o komunitetya sito ano interesi olengo numay ini e sah Kosovake dizunengo, lungyarla Elizabeth.

Olaka Organizaciya, Elizabeth kergya buti ani Fush Kosova thay Yanyeva, ano akal trin thana kote o romano, ashkaliengo thay egipqanyengo komuniteti siton may lokalizime. But proyektya organizingyona e ververutne bershenge qhavenca.

Ani Mitrovica, paluno vahti, organizaciya azhutingya 45 juvla e akale trin komunitetyengo kay te phiraven skoluipe, kay te len angali poro jivdipasko orientipe thay te evolvirinen ambiciye vash te reflektinen pedral o vasnipe e edukipasko thay skoluipasko.

Ano vahti e pandemiako, pashe 140 familiye kotar akala komunitetya, ani Graqanica, Yanyeva thay Fush Kosova azhutisale kotar o ‘’The Ideas Partnership’’ e habaske paketyencar thay azhutipya vash akala manusha vash kolenge e pandemia ali sar avutno khuvipe.

‘’Sar jana saren, kirsya ani Kosova siton but shukarne, na pakyava kay na ekzistinla akcesi ‘top-down’ – uprestar ji po tele. So rodingyola, ano buderi sfere, sitoy sfera ‘’bottom-up’ – telestar ji upre, ano sistemi. Akava mangla te phenel kay sakova dizuno sito personi kova shay te kontribuinel ano maripe o racizmo thay na yekhipe. Amari organizaciya, ‘’The Ideas Partnership’’, therla yekh baza e vulnetaryengi thay but olendar siton albanya (aver avna kotar o komunitetya, thay yekh kotor vi avrune). Jangyola, kana o vullnetarya lena kotor ano ketane iniciative, kana penjargyona yekhe-avereya thay vi e realitetea e yekhe-averesko, odoya ver lelola kan kay siyem manusha, kay thera laqe thay bilaqe manusha ano sakova komuniteti thay naciya, thay shay te lelpe kan sar sito impakti direkt kotar o marjinalizipe e nesave komunitetyengo – roma, ashkaliye, egipqanya, vay albanya ani Yugoslaviya e Milosheviqeski’’, lungayrla Elizabeth.

Na isi aver sar te gndinel yekh juvli koya pandar adive adikerla vollani, ketane e averencar, odova e aktivizmesko, vash te oven ani rig e komunitetyengi vash kolenge akava malipe na dengya buderi, thay na dela vi avdive.

Rreth 140 familje – Shqiptare, Kroate, Rome, Ashkali dhe Egjiptiane – në Graçanicë, Janjevë dhe Fushë Kosovë – tani janë…

Gepostet von The Ideas Partnership am Montag, 20. April 2020

‘’So may but thera shaipe kay o manusha te ledeinen e aktiviteteyncar, so may sig angazhingyona o manusha vash yekhipe thay mamuy nahakaipya ano olengo them, abokar may shukar sit e mara o purane akcesya kay numay aqhavna ano Kosovako evolviripe’’, vakerla Elizabeth Gowing.

Elizabeth, na aqhili niyekh ver kerinindoy buti e komuniteteyncar, ani yekh vay ave forma. But ver prekal o arti, Elizabeth thay olaki ekipa mangle te qhiven ani funkciiya komuniteta ano aspekti kay o dizune e akale komunitetyengo te shunenpe may vasne, kamlpe, manglarne ano kreiripe diso kreativuno.

‘’Buti ano akava centro kova si te putargyol phangyola konkretipeya vash o puqipe e skolaka mekhipasko kotar o qhavore e komunitetyengo. Thera duy mediatorya (yekh juvli terni koya lelape e rano prandipyencar thay e qhayenge edukipeya) kola phangyona e qhavorencar, e siklavnencar thay pashavna siguripe kay o qhavore te theren o qante vash o avutno skolako bersh thay manglarne hramipaske lila. On identifikina ovipya kana isi reziko e mekhipasko thay vakerna e dadalaryencar vash te azhutina e kapsulyencar vay e idyencar odote kote si mangipe’’, vakerla Elizabeth.

Te shrde te rodlare sakole komunitete ani Kosova, ani palomaribaski Kosova, sitoy phari thay qhindi buti. Kana vakera vash o komunitetya roma, ashkaliye thay egipqanya, akava rodlaripe ovla ini may pharo, e faktestar kay o problemi phiravela probleme thay sasavo qhigode nakla lanco palo lanco, thay na janeya kole problemeya te letu vay te angazhingyove may angleder. Shukaripe e Elizabethako thay olaka ekipasko sito kay o katalizatorya thablile ano nesave direktipya, thay nesave dudya sarvaht beshena tharde ani kali soba e garavipaski thay avancipaski e akale komunitetyengi ano sakovadivuno jivdipe e Kosovako.

‘’Jangyola, sito mamuy krisi kay o qhavore te obligingyon te keren buti. Sito baro reziko vash sastipe thay olengo siguripe. Me azhutingyum ano nesave ovipya vash penalune mothavipya vash dadalarya vay averen kola obliginena e qhavoren te keren buti’’.

‘’Rodava sine e sakole dizuenestar kay mangna te azhutinen e qorole qhavoren, ma te inkurayinen olen ano akala avrikrisyune bukya. Janava kay sakova personi kova pashavla 20 centi yekh qhavoreske, kerla kotar o shukarno ilo. Numay, janava kotar o vakeripya kay thergum e dadalaryencar e akale qhavorengo, khargyum olen te registrinav olenge qhavoren ano skole. Odola 20 centrya siton sebepi soske o qhavore na meklona te nakhen ani skola. Olengo lovesko mangipe sito but vasno kay te mekhe olen te phiraven o vahti ani skola, ayekha kay sakova personi kova dela 20 centi vash qhavore, aqhavla olen kotar o skoluipe’’, mothavla Elizabeth.

*

‘’Kotar e eksperienciya kay thergem e qhavorencar e komunitetyengo vi ayekha e odole, albanikanencar, lelem kan kay, edukipasko sistemi therla aver akcesi e qhavorencar kola siton aver-averendar. Akava sito yekh problem vash qhavoren kola siton may gojale, numay vi vash qhavorenge kolenge manglape vahti may buderi vash te siklon diso. Sito problemi vash qhavoren kola ale avrial (diasporatar vay irande) ini vash odolenge kola na therna familyake pashutne jene kola janena hramipe-drabaripe thay shay azhutina olen ano keribe o skolake puqipya’’.

Elizabeth therla but qhigodya te mothavel, thay sito but shukarno te dikhen e organizaciya kote oy kerla buti thay themelingyaola, rodla manusha kay te keren ververutne proyektya. Pe agor rodingyona asistentya ano siklovipe, pedagogya, logopedya thay psikologya kay te angazhingyon ano kuadro e proyektesko ‘’Edukipe vash sarenenge – Pheripe o Hakaya e Qhavorengo thay e Adoloshentyengo e specialune mangipyencar thay telarde kotar o komuniteti’’, kova financingyola kotar e EU/Instrumenti Evropako vash Demokraciya thay Manushikane Hakaya (EU EIDHR) thay implementingyola kotar 3

organizaciye; Mashkarnacionaluni Organizaciya ‘’People in Need Kosovo’’ thay 2 NRO lokalune; ‘’The Ideas Partnership’’ thay ‘’Autizmi Flet Kosov’’

Vi ayekha, ini ano vahti e pandemiako, butikerutne e organizaciyako kerde buti biqhindo. Butikerutno socialuno, Ramic Shaip, lungyargya oleski buti ani Graqanica diz, iklovinindoy ano azhutipe e dizunenge vash te loklaren akcesi olengo ano komunalune instituciye, pashavipe o regularuno azhutipe e dokumentyengo e civiluna situaciako, asistipe ano pheripe e dokumentyengo vash te aplikinen vash socialuno azhutipe, vi ayekha kerdilo ini ulavipe e maskyengo e dizunenge ano mangipe.

Sar kotar o bersh 2013, ‘The Ideas Partnership’ sitoy aktivi ano Obiliqi e klasyencar kola therna pheruno siklipe vash qhavore thay adoloshentya, numay ano olake shrdipya, kotorleutne sine ini may bare thay dadalarya kola siklile hramipe-drabaripe.

Ano akala bersha ano sah klase e pheruna siklipasko sine vi pashe 90 pe shel e siklovnengo e elementarune skolyengo thay mashkarutne kotar o romano, ashkaliengo thay egipqanyengo komuniteti.

Akala pherune siklipya adikergyona 3 ver ano kurko, e specialune fokuseya ano subyektya e albanikana qhibyako thay matematika, numay diskutinguona ini aver sakovadivune teme vay leindoy dikhipe kotar o siklovnengo mangipe. Avri e pherune oryendar pashavde ano Obiliqi, amare butikerutne e organizaciyako organizina ververtune kedipya e komunalune direktoryencar thay e NRO aver kola siton ano interesi e qhavorenge socialune shukaripeya. Vi ayekha, ini ano vahti e pandemiako COVID19, aktivitetya phiravdile kay te adikergyon ano regularuno drom prekal o virtualune forme.

Bahtkerinindoy e Elizabetha vash akava mothavipe, aqhova pakyavipeya kay oy thay olaki ekipa si te theren mangipe, phikodeipe thay motivipe kay te keren buti e sakola neglizhima grupa ani Kosova, thay may buderi e romane, ashkalienge thay egipqanyenge komuniteteya.

TEKSTI NË GJUHËN SHQIPE

TEKSTI NË GJUHËN ANGLEZE

(Akava teksti produktisalo sar kotor e proyektesko ‘’Phikodeipe e mediengo thay e jurnalistikako vash o manushikane hakaya ani Kosova’’, phikodeimo kotar o ofisi e Europaka Uniako ani Kosova thay realizimo kotar Kosovo 2.0, CEL thay QKSGJ. Andripe e akala botipasko sito godornipe e KultPlus/YIHR KS thay ano ni yekh drom nashti te konsideringyol sar pratsav e EU vay K2.0, CEL vay QKSGJ)

“Më kanë ngatërruar me shumë burra, më kanë shitur tek ta pa gjë n’shkëmbim”

Poezi nga Arbër Selmani

Më kanë ngatërruar me shumë burra
më kanë parë me ta
jam zgërdhi krah tyre
kam pshty brenda gojëve të tyre.

Më kanë ngatërruar me shumë burra
me ata që i lanë gratë e tyre për mua
kemi bërë pestil, misër e trosha bashkë
jemi ly me vaj kokosi, me ujë e sodë buke
me këta burra, kemi luajtur shah-mat
me ta, i jam futur oqeanit për së shkurti
e në mars, kemi soditur pulëbardhat
netëve, jemi fshehur në podrumet e mahallave.

Më kanë ngatërruar me shumë burra
me krejt këto mendje ngjyrë mashkulli
me këta trupa ky hyj e tradhëtoj
plot romane, me ta, i lexuam buzë liqenit
në Ulqin, shumë herë vodhëm prej dhomave të hotelit.

Më kanë ngatërruar me shumë burra
me dylbi, bota më pa me ta

me këta djem, kemi grushtuar të tjerët

kemi pirë inatin

kemi vjellë inatin

kemi gënjy bashkë

kemi nemur e kemi ofendu

me ta, qiell, kishë e xhami kemi tejkalu.

Më kanë ngatërruar me shumë burra

më kanë shitur tek ta, pa gjë n`shkëmbim

më kanë ndjekur kur bëja kurvëri

kur lyenim mustaqet me të zezë

kur preknim vetullat dhe kofshët

kur rrinim larg njerëzve, që të mos i lëndonim.

Më kanë ngatërruar me shumë burra

që pos puthjeve, donin ende

se burrat pritet të mos mjaftohen

dikush donte mëngjesin, dikush qepët taze në pjatën e sallatës

më janë shtuar burrat, dhe kilogramët

më janë burrësuar gajlet,

edhe xhamat e dritareve.

Mua

Më kanë ngatërruar me shumë burra

më kanë fërfllu në egot e tyre

kam qenë trupi i ulëses pas shoferit

jo ju, kurrë, por ata burra dikur më dashuruan

si mysafirin e tyre të nderit. /KultPlus.com