”Deadliest Enemy” libri që parashikoi pandeminë

Që në vitin 2017, një studim në SHBA kishte parashikuar një kolaps të mundshëm të sistemit shëndetësor për shkak të një pandemie virale, siç është ajo aktuale nga Covid-19, dhe tregonte zgjidhje të mundshme për të parandaluar ose kufizuar atë që ndodhi më pas, në një axhendë prej nëntë pikash.

Bëhet fjalë për ”Deadliest Enemy” një libër nga Micheal Osterholm, epidemiolog me famë ndërkombëtare, i disponueshëm në libraritë botërore që prej 19 nëntorit me titullin “Armiku më vdekjeprurës”.

Osterholm, i cili drejton Qendrën për Kërkimin dhe Politikën e Sëmundjeve Infektive në Universitetin e Minesotës në librin e tij shkruar me gazetarin dhe shkrimtarin Mark Olshaker, nuk ofron një analizë tjetër të pandemisë Covid-19, por përshkruan strategjitë që qeveritë duhet të aktivizojnë për të përballuar epidemitë e ardhshme.

Statistikisht, pandemia më e keqe e epokës moderne shpërtheu në 1918, kur i ashtuquajturi ”gripi spanjoll” shkaktoi 40-50 milionë viktima, por analizat e fundit sugjerojnë se vdekjet mund të kenë qenë edhe dyfish.

“Ai i vitit 1918 ishte një lloj gripi pa precedent historik. Por, a është e mundur që diçka e tillë të përsëritet?”, shtoi Osterholm.

Pyetja që vijon është thelbësore: “Me të gjitha përparimet në fushat mjekësore dhe të komunikimit gjatë 100 viteve të fundit, a do të jemi më të përgatitur për urgjencën?.

Përgjigja është se “sot bota është një vend shumë i ndryshëm nga sa ishte një shekull më parë. Dhe pothuajse të gjitha ndryshimet luajnë në favor të mikrobeve sesa të qenieve njerëzore.

Libri përmend boo-min e popullsisë, terrorizmin, ndryshimin e klimës dhe mungesën e bashkëpunimit ndërkombëtar si shkaqet për mospërballimin e kësaj pandemie. /os/ KultPlus.com

A ndikon karantina e shkaktuar nga koronavirusi tek shëndeti mendor i fëmijëve?

Pandemia e COVID-19 po vazhdon ende anembanë botës, duke shënuar viktima në numër të lartë. Dhe rritja e rasteve të shënuara me koronavirus në shtete të ndryshme, ka bërë që njerëzit të karantinohen sërish në përpjekje për ta parandaluar përhapjen e virusit.

Efektet që kjo situatë i ka në shëndetin mendor, janë vetëm një prej mënyrave të shumta që koronavirusi ka ndikuar tek njerëzit, transmeton Koha.

Vala e parë e vetizolimit në pranverë të këtij viti, shkaktoi probleme të mëdha në shëndetin mendor të njerëzve, duke bërë që të rriturit të kenë më shumë mendime vetëvrasëse. Grup moshat prej 18-24 vjeç konsiderohen më të prekurat prej këtij fenomeni.

Ekspertët mjekësorë kanë bërë të ditur se izolimi shoqëror, papunësia, brengat financiare dhe mungesa e shkollave, konsiderohen ndër faktorët kryesor për shkaktimin e stresit në këtë kohë të pandemisë.

Përveç adoleshentëve dhe tinejxherëve, pandemia ka ndikuar edhe në shëndetin mendor të fëmijëve të vegjël. Sipas hulumtimeve të fundit në Amerikë është zbuluar se vizitat në departamentin e urgjencës në lidhje me shëndetin mendor të fëmijëve 18-vjeçare dhe më të rinj, janë rritur dukshëm këtë vit.

Krahasuar me vitin 2019, përqindja e vizitave në lidhje me shëndetin mendor për fëmijët e moshës 5-11 dhe 12-17 vjeç, është rritur afërsisht për 24-31 për qind.

Mjekët deklarojnë se gjatë kësaj kohe ne duhet t’i njohim dhe t’i adresohemi ndikimit që karantina dhe mbyllja e shkollave e ka në shëndetin mendor të fëmijëve.

Shumë prindër po raportojnë probleme në sjellje të fëmijëve të tyre, të cilat nuk i kanë shfaqur në herët. Kjo mund të jetë si rezultat i vetmisë, ankthit dhe zemërimit, të cilat po i përjetojnë shumë fëmijë.

Po ashtu është vënë re se prej fillimit të pandemisë, tek shumë fëmijë janë shfaqur probleme me gjumin.

Të vegjlit shpesh e kanë më të vështirë se të rritur që t’i shprehin emocionet e tyre, dhe kjo po i shkakton këto manifestime fizike dhe psikike, të cilët lidhen me mirëqenien mendore të fëmijëve.

Fëmijët me probleme ekzistuese mendore janë më të rrezikuar për t’u prekur nga sëmundje serioze psikike.

Prandaj, mjekët si mënyrat kryesore për t’i ndihmuar fëmijët të përballen gjatë këtyre kohërave të pasigurta, i rekomandojnë garantimin e sigurisë fizike dhe emocionale, ndërtimin dhe ruajtjen e marrëdhënieve të shëndosha, si dhe mbështetjen dhe rregullimin e aftësive mësimore. / KultPlus.com

ACI: Njerëzit duan të udhëtojnë, pavarësisht pandemisë

Gjysma e udhëtarëve janë të etur që të ndërmarrin edhe një udhëtim të vetëm brenda tre muajve të ardhshëm, çka tregon një nivel të fortë besimi të sigurisë së mjedisit që ofrojnë aeroportet dhe linjat ajrore.

Këshilli Ndërkombëtar i Aeroporteve (ACI) World, me seli në Bruksel, tha se udhëtarët prisnin vendosjen e masave të reja për t’u mbrojtur nga rreziqet shëndetësore që burojnë nga pandemia e koronavirusit (COVID-19) dhe për të zhvilluar një përvojë me më shumë aeroporte pa kontakt.

Studimi i ACI hasi në një rënie të lehtë në frekuencën e përgjithshme të udhëtimeve që pritet dhe një zhvendosje të arsyeve kryesore për të udhëtuar, me një ulje më të vogël të udhëtimeve të biznesit dhe me më shumë për arsye personale.

Drejtori i përgjithshëm i ACI World, Luis Felipe de Oliveira theksoi se ”aeroportet, linjat ajrore dhe partnerët e tyre duhet të vazhdojnë të rrisin nivelin e besimit në udhëtimin e pasagjerëve dhe të sigurojnë dhe komunikojnë masat që po prezantojnë për të mbrojtur shëndetin e pasagjerëve dhe sigurinë e tyre./ atsh/ KultPlus.com

Deutsche Welle: Pandemia rrit numrin e vetëvrasjeve

Pandemia e koronavirusit nxit rritjen e shkallës së vetëvrasjeve, shkruan Deutsche Welle, që shton se kjo pandemi ka të ngjarë të shkaktojë një dëm të tillë në shumë vende, transmeton KultPlus.

JAPONI

Këtë vit, titujt e lajmeve në Japoni janë dominuar gjithnjë e më shumë nga vetëvrasjet e njerëzve të famshëm.

Më 23 maj, ishte vdekja e mundësit profesionist dhe yllit të televizionit të realitetit Hana Kimura, 22 vjeç dhe në korrik, aktorit Haruma Miura, i cili ishte 30 vjeç. Në shtator, aktoret Sei Ashina, 36 vjeçe dhe Yuko Takeuchi, 40 vjeçe, gjithashtu u vetëvranë.

Këtë korrik, vëzhguesit u befasuan kur panë shifra aq të larta, krahasuar me korrikun e 2019. Ndërkohë, në gusht, u kryen 1 850 vetëvrasje, 15% më shumë se në të njëjtin muaj të një viti më parë.

Qeveria japoneze e pa këtë prirje dhe rriti buxhetin vjetor të saj të parandalimit të vetëvrasjeve me afërsisht 40%, në 35 milionë dollarë.

Fillimisht, kërcënimi i koronavirusit forcoi sistemin imunitar të shumë njerëzve dhe kufizimet në jetën publike ulën incidentet e konflikteve ndërpersonale. Midis janarit dhe qershorit, numri i vetëvrasjeve ra me rreth 10%.

Në ndërkohë, megjithatë, pasojat sociale dhe ekonomike të pandemisë janë bërë një stres në shëndetin mendor të shumë japonezëve. Shkalla e papunësisë së vendit u rrit nga 2,4% në 3,0% midis shkurtit dhe gushtit.

Bizneset dhe dyqanet e shumta të vogla janë mbyllur për mungesë të ardhurash, duke i lënë pronarët nën male borxhesh.

“Asnjë klient nuk erdhi në restorantin tim edhe pse unë punova aq shumë për hapjen”, thotë një pronar i dëshpëruar.

Rritja e numrit të vetëvrasjeve është veçanërisht e ashpër në Japoni, sepse vendi ka regjistruar relativisht pak vdekje nga koronavirusi.

Deri më tani këtë vit rreth 1 600 japonezë kanë vdekur nga Covid-19 – krahasuar me më shumë se 13 000 nga vetëvrasja.

Ka pasur gjithashtu një rritje të konsiderueshme të vetëvrasjeve të femrave. Në gusht, numri i vetëvrasjeve të tyre u rrit në 651, një rritje prej 40% krahasuar me vitin e kaluar.

Japonia është një nga vendet e pakta në botë që regjistron dhe publikon menjëherë statistikat e vetëvrasjeve. Sidoqoftë, duket se pandemia po rrit nivelet e vetëvrasjeve edhe në kombet e tjera.

KOREJA E JUGUT

Në Korenë e Jugut, numri i vetëvrasjeve femra u rrit ndjeshëm këtë pranverë. Një studim i lëshuar nga fondacioni shëndetësor amerikan ”Well Being Trust” këtë maj parashikoi 75 000 “vdekje nga dëshpërimi” – një eufemizëm për vetëvrasjen.

INDI

Sipas Fondacionit Indian të Parandalimit të Vetëvrasjes (SPIF), dy në çdo tre terapistë në Indi raportuan më shumë raste të vetëdëmtimit të qëllimshëm dhe përpjekje për vetëvrasje midis pacientëve. / KultPlus.com

Shkencëtarët: Mbroni natyrën ose përballuni me pandemi më vdekjeprurëse se Covid-19

Bota është futur në një “epokë pandemish” dhe nëse shkatërrimi i natyrës nuk ndalet, më shumë të tilla do të përhapen shpejt duke vrarë akoma më shumë njerëz. Kjo sipas një raporti të ri të përgatitur nga shkencëtarë të lartë që veç impaktit në njerëz, pasojat do t’i ndjejë edhe ekonomia globale.

Përhapja e sëmundjeve si Covid-19, gripi i shpendëve apo HIV-i ka ardhur nga kafshët e egra dhe është nxitur nga dëmtimi i tokave ku jetojnë këto specie, duke i sjellë njerëzit akoma më afër me to, sipas ekspertëve.

Në raport thuhet ndër të tjera: Rreziku nga pandemitë po rritet me shpejtësi të madhe. Më shumë se 5 sëmundje të reja rrezikojnë njerëzit çdo vit, dhe secila prej tyre ka potencial që të kthehet në pandemi. Vlerësohet se janë më shumë se 500,000 viruse të panjohura në gjitarë dhe zogj që mund të infektojnë njerëzit.

Peter Daszak, kryetari i grupit të thirrur nga Platforma Ndërqeveritare e Politikës së Shkencës për Biodiversitetin dhe Shërbimet e Ekosistemit, u shpreh:

“Nuk ka mister të madh rreth shkakut të pandemisë së koronavirusit, apo të çdo pandemie moderne. Të njëjtat aktivitete të njerëzve që mund të shkaktojnë ndryshimet klimaterike dhe humbje të biodiversitetit, mund të rrisin rrezikun e pandemive me impaktin që kanë në mjedis.

Ndryshimet në mënyrën sesi ne e përdorim tokën: zgjerimi dhe intensifikimi i agrikulturës, dhe tregtia e paligjshme,…dhe rritja e kontaktit mes njerëzve dhe jetës së egër, bagëtive e patogjenëve. Kjo është rruga drejt pandemive. Është e mundur që të shpëtojmë nga epoka e pandemive, por për këtë duhet ndryshim në mënyrën sesi përgjigjemi. Nga marrja e masave dhe zhvillimi i vaksinave, të kalojmë në parandalim të sëmundjeve.”

Ndërsa, Andy Jones, profesor i shëndetit publik nga Universiteti i Anglisë Lindore, tha:“Humbja e biodiversitetit, ndryshimi i klimës, tregtia ndërkombëtare dhe rritja e pakontrolluar e popullsisë po krijojnë kushte që e bëjnë të paevitueshme një pandemi tjetër globale. Nëse nuk ndërmerren veprime urgjente, pyetja nuk është nëse do të shohim një pandemi tjetër si Covid, por thjesht kur do të ndodhë?” /abcnews.al/ KultPlus.com

Lul Raka: Na pret një dimër i vështirë

Në Kosovë situata epidemiologjike po tregon sinjale të përkeqësimit, pasi të enjten (29 tetor) janë konfirmuar 284 të infektuar me koronavirusin e ri. E nëse vendi vazhdon me këtë trend, Kosovën sipas mikrobiologut, Lul Raka mund ta pres një dimër i vështirë.

“Do të jetë dimër i rëndë. Do ta kalojmë. Bashkë i kemi kalua edhe disa dimra tjerë. Urojmë që ta kalojmë me sa më pak viktima”, ka deklaruar Raka.   

Raka i ftuar në ‘Frontal’ tel Arsim Lani është shprehur se mbyllja totale e vendit mbetet opsioni i fundit. Megjithatë, Raka ka thënë se cilido subjekt afarist, qoftë kafieri që nuk i respekton masat anti-Covid, duhet të mbyllet, transmeton KultPlus.

Ai po ashtu tregon edhe për rastet kur një komunë apo zonë e caktuar paraqet rrezik të përhapjes së Covid-19.

“Kushdo që nuk i respekton masat, duhet të mbyllet. Bordi ka propozuar që të ketë adresim të problemit në mënyrë propercionale. Grupi i parë, nëse janë më pas se 200 raste në 100 mijë banorë brenda një jave atëherë është kategori e gjelbër. Në këtë rast rritet puna e inspektoratit e akterëve të tjerë. Pra rritet mbikëqyrja. Në zonën e portokalltë është nëse brenda një jave janë mbi 200 raste në 100 mijë banorë. Në zonën e portokalltë është Prishtina. Mendojmë se adresimi i masave të parandalimit duhet të jetë proporcional.  Ne kemi propozu që nëse ka përhapje të madhe në komunitet të mbyllen shkollat ku ka raste”, thotë Raka.

 Raka është shprehur se rastet e fundit kanë qenë raste të pritshme. Thotë se këtë situatë ekspertët e kanë paralajmëruar qysh para gjashtë muajve. Thotë se mbyllja totale mbetet opsioni i fundit.

“Ecuria ka shku shumë ma mirë se që e kemi parashikua tek shkollat. Sistemi i tre ngjyrëshit ka shkuar shumë mirë. Përkeqësimi i motit e rritë numrin e rasteve, dhe elementi i tretë është sezoni i gripit. Rritja është e dukshme ditëve të fundit. Rreziku më i madh i përhapjes së Covidit është në kafiteri”, ka deklaruar Raka.

“Ditëve të fundit e kemi pa që edhe në Kosovë që përveç kafiterive, kemi pa që numër të konsiderueshëm të infektimeve me Covid ka pasur edhe në administratë”, ka deklaruar tutje Lul Raka. / KultPlus.com