Udhëtimi magjik me kryeveprat e Da Vinçit

I vëllimshmi “Leonardo: Veprat – Ekspozitë në ekran” hedh një hap tutje nga praktika normale e qëmtimit të hapësirave të caktuara të galerisë duke mbledhur një ekspozitë virtuale të pikturave të Leonardo da Vincit në një mënyrë që asnjë galeri arti – madje as ajo në Louvre – nuk mund ta bëjë.

Rezultati është pa dyshim mbresëlënës: një stacion ndalese në një udhëtim përmes kryeveprash që të çojnë nga një vend i Leonardos në tjetrin. Galeria Kombëtare në Londër shfaq “Virgin of the Rocks”, “Annunciation” nga Uffizi në Firencë, “Benois Madonna” nga Hermitage në Shën Petersburg, “Lady With an Ermine” në Muzeun Kombëtar në Krakow (një prekje e këndshme: kuratorët lokalë shpërthejnë në mënyrë lirike mbi Leonardon e tyre). Natyrisht, shikimi i një pikture përmes thjerrëzave dokumentare nuk është kurrë i njëjti, por efekti në rritje kur sheh kryevepra njërën pas tjetrës në ekran është i mahnitshëm.

Formalisht, Leonardo: veprat i përshtaten stilit të zakonshëm të krijuesve – komente të ngurta, të gjata e autoritare nga kuratorët dhe historianët e artit, citate kyç nga dokumente autentike të lexuara me një zë shpërthyes. Qëllimi është qartësia maksimale dhe kjo ecën për bukuri, edhe nëse pesë minuta e ca merr secila pikturë duken të shkurtra.

Pastaj, merret me mend, është çështja e Salvator Mundit. Me kujdes që të mos marrë shënime kundërthënëse, piktura është vendosur pa komente në listën e thirrjes së veprave – asnjë dromcë nuk jepet për pushtetin financiar që luan kallauzin në atribuimin zyrtar për Leonardon më 2011, apo shndërrimi rrënjësor në pamjen e saj pas shitjes më 2005 “pas Leonardos”. Nuk ka dyshim se kjo duhet të pritet; filmbërësit nuk këqyrin të përmbysin varkën dhe incizimi i tyre është bërë para se piktura të zhdukej nga publiku, vendndodhja e saj është hëpërhë e panjohur.

Por është lakesa e vogël, edhe nëse pa dashje thekson ballafaqimin e pareshtur mes parasë dhe artit që mbështjell alamet ekspozitën e ekosistemit. Siç shpalos galeria e filmit, kjo është goxha monumentale/The Guardian”. /KultPlus.com

Poeti Ezra Paund, ai që ka jetuar më shumë me ide sesa me njerëz

Mundësia e vetme për fitoren humane, mbi aktin e shpëlarjes së trurit- është e drejta e çdo njeriu, është ajo që njeriu të ketë idetë e tij, të cilat duhet të arrijnë të gjykohen njëherë e një kohë. Ju kurrë s’mund të gjeni qartësinë e mendimit për aq kohë sa keni fjalët e grumbulluara dhe të pashprehura, dhe për aq kohë sa një fjalë përdoret nga njëzetë e pesë njerëz -në njëzetë e pesë mënyra të ndryshme. Kjo më duket se është lufta e parë e njeriut, nëse do të ketë ende ndonjë pjesë intelekti, e mbetur për tu shqyrtuar nga ne.

Teknika e poezisë është test për sinqeritetin

Kjo intervistë e Ezra Pound, e realizuar në fillim të viteve ’60, është bërë nga një prej redaktorëve më të njohur letrarë të kohës, Donald Hall. Përmes saj shfaqet poeti i njohur amerikan, një nga ikonat e historisë së poezisë. Në pjesën e parë, rrëfehet teknika e autorit; përpjekja për muzikalitetin dhe mundësitë e anglishtes në shprehjen e letrare; teknikat bashkëkohore; dhe pse i ndihmonte aq shumë të rinjtë Pound; si edhe shumë e shumë elementë të tjerë…

Nga Donald Hall*

Që kur ka ardhur për herë të fundit në Itali, Ezra Pound e ka kaluar pjesën më të madhe të kohës së tij në Tirol, duke e kaluar atë- vetëm në mjediset e Kështjellës në Brunnenburg. Si gjithmonë, i shoqëruar me gruan, vajzën Mary- dhëndrin e tij Princin Boris de Rachewiltz dhe nipin. Për fat të keq, malet në këtë vend, që është një vend pushimi afër Meranos- janë krejt të ftohta në dimër, kurse Z. Pound e do shumë diellin. Intervistuesi ishte bërë gati për t’u nisur nga Anglia drejt Meranos që në fund të shkurtit, kur një telegram e ka stopuar atë në derë:”Merano është zënë nga bora. Hajde në Romë”.

Poeti Ezra Pund

Pound ishte i vetëm në Romë dhe kishte zënë dhomë në apartamentin e një mikut të tij të vjetër, i cili quhej Ugo Dadone. Ka qenë fillimi i marsit dhe pak si shumë vapë për atë kohë, kur e kemi bërë intervistën. Dritaret me grila në cep të dhomës së Pound qëndronin gjithmonë të hapura për të lejuar brenda zhurmat e Via Angelo Poliziano. Intervistuesi u ul në një karrige të madhe ndërsa Pound lëvizte papushim sa nga njëra karrige drejt minderit dhe sërish kthehej pas në një tjetër karrige. Ajo që të bën përshtypje nga Pound për dhomën, ku jeton, konsiston në dy valixhe dhe në vetëm tre libra: “The Faber Cantos”, Konfuci dhe një botim i Robinson për Chaucer, të cilin ai ishte duke e rilexuar sërish.

Në orët e pushimit të mbrëmjes-kur kishte sillën te Crispi, një tur i zakonshëm (mes skenave të ngjashme këto çaste me të shkuarën e tij), ku shijonte akullore dhe vazhdonte deri tek gjerbja e kafes-pastaj Pound ecte mes njerëzve me një krekosje energjike, si të ishte një riosh kapadai. Me kapelën e tij të madhe, trokun e bastunit të guximshëm dhe shallin e verdhë, që i tundej sa lart e poshtë- dhe pallton e tij, që e gjurmonte nga pas si të ishte një pelerinë- i ngjante më shumë një luani të rikthyer në Latin Quarter. Atëkohë vinte në punë dhe mimika e tij, si edhe e qeshura që ia nxirrte aq në pah mjekrën gri.

Gjatë orëve të ditës, kur realizohej zakonisht intervista, e cila mori plot tre ditë, ai fliste me kujdes dhe pyetjet e vazhdueshme ngandonjëherë e bënin atë tejet të lodhur. Në mëngjes, kur kthehej sërish intervistuesi, Z.Pound ishte tejet i ngucur të rregullonte gabimet dhe dështimet e një dite më parë.

Ju gati i keni mbaruar tashmë Cantos dhe kjo më bën disi të interesuar për sa i përket kohës së fillimit të tyre. Më 1960, keni shkruar një letër në të cilin keni folur rreth përpjekjes për të shkruar një version të Andreas Divus në ritmin Seafarer. Kjo i ngjan disi një reference, që e keni përdorur edhe në Cantos 1. Vërtetë keni filluar me Cantos që më 1916?

“Më duket se kam filluar me Cantos rreth 1904, të paktën-me sa më kujtohet. Deri atëherë, kisha bërë versione të ndryshme, të cilat i kisha filluar nga viti 1904 apo 1905. Problemi ishte për të gjetur një formë-e cila do ishte një diçka elastike, e mjaftë të përcillte materien e nevojshme. Duhet të përbënte një formë, e cila nuk do të linte jashtë qoftë dhe një gjë të vetme sepse nuk mund të shkonte pastaj ritmi i duhur. Në skicimet e para, që mbaj mënd-një draft i pjesës që gjendet aktualisht të Cantos, ishte i treti.

Qartësisht, nuk munda të arrija pas asaj që shkrova fillimisht- qoftë një hartë të mirë apo të zakonshme udhe, e cila po më ngjante si një pjesë Mesjete e soditur nga Qielli. Kuptova se vetëm një formë e arritur muzikore do të merrte materie dhe vetëm universi Konfucian, në atë mënyrë sesi e shikoj unë si univers, do kishte lidhje me ndërlidhjen e forcës dhe tensioneve”.

A është e vërtetë se interesi juaj për Konfucin filloi që më 1904? 

“Jo, gjëja e parë që dija ishte kjo: Kishte plot gjashtë shekuj që e kishin paketuar. Ishte një çështje e futjes së një materiali të ri, që nuk ishte as në Divina Commedia. Hugo bëri Légende des Siécles, që nuk ishte një çështje aq për t’u vlerësuar, por thjesht disa copëza historie të lidhura sëbashku. Problemi ishte për të ndërtuar një qerthull me referenca-duke arritur drejt një gjykimi modern që t’i ngjante pak a shumë një mëndje të themi mesjetare që thellohej shtresë pas shtresë në kulturën klasike, e cila do të derdhej mbi pjesën, që nga koha e Renesansës. Kjo ishte pika nga ku filloi, nëse ju e pëlqeni të flasim kështu. Një qënie duhet të kishte përfshirjen e duhur, falë subjekteve të tij të paraqitura”.

Duhet të kenë kaluar tridhjetë apo tridhjetë e pesë vjet, që nga koha kur keni shkruar poezitë jashtë Cantos, të kuptohemi-përveç poezive të Alfred Venisin. Pse ndodhi kjo?

“Do të filloj nga pika, ku, veçmas se pata një impuls të ndritshëm, ajo që doja të thosha- i përshtatej skemës së përgjithshme të kohës. Ka qenë një marrëdhënie e mirë e punës- që dukej si e hedhur tej deri më atëherë, sepse atëbotë kishte poetë që mbeteshin më të tërhequr drejt një karakteri historik dhe, ndaj, atëherë pashë se kjo nuk funksiononte brenda formës sime, aq sa edhe nuk mund të personifikonte një vlerë të nevojshme. Jam përpjekur t’i bëj  sa më historike Cantos (vid. G.Giovannnini, këto të rilidhura me historinë drejt tragjedisë. Dy artikuj, që ishin dhjetë vjet pas njëri-tjetrit, disa periodikëve filologjikë dhe jo krejt materiali burimor, që ishte i përshtatshëm) por jo drejt rrëfimit të thjeshtë. Një materiali i duhet të përshtatet, ai s’mund të shkojë gjithmonë, si e mendon. E, nëse ky ‘gur’ nuk ishte mjaftueshmërisht i fortë për të përmbajtur formën, duhet të dilte jashtë”.

Kur juve shkruanit një Canto, si e planifikonit atë? A keni ndjekur një proces special për të lexuar pastaj secilin prej tyre?

“Pjesët nuk ishin nevojshmërisht për t’u lexuar. Një poet mund t’i kushtojë dhe jetën, do të mendoja, po t’i referoheshim këtij gjykimi. Nuk e di se ç’mund të them për metodën. Pse-ja është shpesh shumë më e rëndësishme sesa Si-ja”.

Kohë të shkuara, kur ishit ende fare i ri, interesi juaj për poezinë përqendrohej më shumë në lidhje me formën. Profesionalizmi dhe përkushtimi juaj drejt teknikës, është bërë gati proverbial. Në tridhjetë vitet e fundit, e keni paraqitur interesin tuaj në formë njësoj edhe me një interes më shumë në përmbajtje. Ishte kjo vallë një ndryshim i principeve?

“Mendoj se e kam shprehur mirë këtë. Teknika është test për sinqeritetin, e nëse s’bëhet- kjo atëherë është një vlere inferiore. E gjitha duhet të vlerësohet edhe si një ushtrim. Richter në Traktatin mbi Harmoninë, thotë se: ‘ Këto janë principet e harmonisë dhe kontrapunktit; ato nuk kanë se çfarë të bëjnë në lidhje me kompozicionin, që është një aktivitet krejt i ndarë’. Deklarata, që ka bërë dikush se s’mund të arrihet që të shkruhet dot forma Canzoni Provencal në anglisht, është false. Çështja nëse është e këshillueshme apo jo- kjo përbën atëherë një problem krejt tjetër. Duhet të kuptohet se s’është thjesht kriteri i gjuhës natyrore që vendos pa të kundërtën, kur këto forma ishin natyrore apo që ato u realizuan falë muzikës. Në anglisht, të kuptohemi- muzika është e një natyre të kufizuar. Juve mund të gjeni një perfeksion në Chaucer në frëngjisht, mund të realizoni deri në perfeksion në italisht Shekspirin, dhe ju mund të realizoni edhe Campion dhe Lawes. Vetëm se s’mendoj se mund të arrij drejt kësaj lloje forme derisa të kem gjetur si duhet refrenin që i përshtatet Trachiniae. Nuk e di në të vërtetë -nëse do të arrij tek ndonjë gjë- tek e fundit, por mendoj se është një shtrirje e plotë e spektrit të formë-përmbajtjes. Mund të ndodhë që të jetë edhe një zhgënjim. Një shkrimtar është gjithmonë i interesuar në përfshirjen e ndryshimit të fushës për bashkimin si duhet të  motz et son të fjalës dhe melodisë”.

A mundet tashmë që pas të shkruarit e Cantos, të jenë zbrazur të gjithë interesat tuaja intelektuale apo mundet që  shkrimi i përkthimeve, i përdorur edhe te Trachiniae, që e keni përmendur, ju ka kënaqur juve, sidomos në procesin e punës?

“Një krijues e kupton se puna duhet bërë si duhet dhe shkon përmes saj. Trachiniae erdhi nga leximi i dramave të Fenollosa Noh, që kishin lidhje me botimin e ri, dhe nga dëshira për të parë se çfarë kishte ndodhur në të vërtetë me dramën greke, që i është dhënë të njëjtën medium dhe me shpresën se do ishte i realizuar si duhet nga një kompani e Moinorou. Këqyrja e Kathay në greqisht, ishte e ngjashme me poezinë dhe stimulonte edhe tendencën e kundërt”.

A mendoni se vargjet e lira i shkojnë lidhjes me formën amerikane të poezisë? Imagjinoj se edhe William Carlos Williams ka të ngjarë ta bëj këtë dhe madje mendon për jambikun, si shumë të përshtatshëm për anglishten? 

Ezra Paund

“Më pëlqen të përmend këtu sentenca e Eliot ‘ asnjë vjershë s’është libre për një njeri, i cili do të bëj një punë të mirë’. Mendoj se vargjet e lira më të mira vinë nga një përpjekje që shkojnë pas metrazhit cilësor.

Hamendësoj se mund të jetë një si jo- angleze pa qenë në mënyrë specifike krejt amerikane. Për këtë, kujtoj daullet që luanin të Cocteau në një bandë xhazi dhe që i ngjanin një problemi matematik shumë të vështirë.

Dua t’ju them dhe se çfarë mendoj për atë që është një formë amerikane dhe se pse kjo përben një parantezë Jamesiane. Duhet të kuptoni se personi me të cilin jeni duke folur s’ka bërë hapat e duhura, ku ju mund të shkoni i qetë sipër tyre. Në fakt, parantezat Jamensiane janë rritur dhe sidomos tani. Kjo mendoj se është diçka, e cila ngjan si krejtësisht amerikane. I ngjan e gjitha një përpjekje, kur dikush arrin të takojë një tjetër njeri, i cili ka shumë eksperiencë për të gjetur stadin, ku takohen dy eksperiencat- kështuqë ai e di mirë se për çfarë jeni duke folur”.

Puna juaj përfshin një nivel të lartë eksperience po aq sa edhe përpjekja në formë. Kjo, mendoni, se është cilësia më e lartë e poetit që keni edhe ju vetë? Është kjo thjesht një gjë formale apo ndoshta një cilësi e mendimit?

“Nuk e di sesi mund t’i vendosni cilësitë e nevojshme në një rend hierarkik, por poeti duhet të ketë një kuriozitet të vazhdueshëm, i cili natyrisht nuk e bën atë sërish një shkrimtar. Dhe, nëse nuk e ka arritur në kohën e duhur, atëherë  do të thahet. Dhe, kjo s’është vetëm- çështja e të bërës së diçkaje për atë që varet mbi përpjekjen e tij me një energji këmbëngulëse. Një njeri si Agassiz nuk shqetësohet dhe as nuk lodhet kurrë. Përkohshmëria nga pritja dinjitoze për mbledhjen drejt të një ndërlidhje, kjo është ajo që e merr në të vërtetë gjithë energjinë e nevojshme të jetës”.

A mendoni se bota moderne i ka ndryshuar rrugët mbi të cilat mund të shkruhet poezia?

“Ka shumë konkurrencë, e cila nuk ka qenë këtu më parë. Duke marrë këtu të ashtuquajturën anën serioze të Disney, apo anës konfuciane të Disney. Është e gjitha në vlerësimin e karakterit, ashtu si bën te Perri, që e ngatërron filmin. Është si aty, kur keni vlerat e kurajës dhe butësinë e pranuar në një rrugë, ku çdokush mund të arrijë të kuptohet. Atëherë, keni arritur një si gjeni absolute në të. Tashmë është bërë një ndërlidhje e madhe të natyrës, të cilën e kemi pasur nga koha e Aleksandrit të Madh. Aleksandri urdhëronte peshkatarët se nëse ata do të zbulonin gjë nga peshqit- që ai kishte shumë interes, një gjë specifike- atëherë menjëherë ishin të detyruar t’ia tregonin këtë Aristotelit. Dhe me këtë ndërlidhje, që p.sh. njerëzit kanë arritur duke e dërguar ihtiologjinë me pikën shkencore, kështu ka qëndruar për të dymijë vjetët. Dhe tashmë dikush është duke u marrë si me një kamera për të bërë ndërlidhjen e jashtëzakonshme të veçantive. Ky kapacitet për të bërë kontakte është një ndryshim vërtetë i jashtëzakonshëm në letërsi. Ai ka hedhur çështjen për atë që kihet nevojë për tu bërë në realitet dhe atë që është në rrjedhën e duhur”.

Mund të përbëjë edhe një mundësi, gjithashtu. Që nga koha kur ishit i ri në veçanti dhe madje edhe mes Cantos duket se e keni ndryshuar stilin tuaj poetik sërish dhe sërish. Kurrë s’keni qenë i kënaqur që të nguleni diku për shumë kohë. A e keni bërë në mënyrë të ndërgjegjshme këtë shtrirje të stilit tuaj? A mundet që artisti të ketë nevojë që të mbahet në lëvizje?

“Mendoj se artistit i duhet që ta mbajë lëvizjen. Njeriut i duhet t’i jepet ndihmë për jetën në një rrugë, e cila nuk mund të neglizhojë njerëzit e tjerë që gati lëshohen përdhe, kur i shikon nga një pozitë tjetër e lartë”.

Habitem për atë që mendoni në lidhje me lëvizjet bashkëkohore. Nuk kam parë vlerësime tuajat rreth poetëve, më e fundit ka qenë nga Cummings, përveç Bunting dhe Zukofsky. Mendoj se ndërkohë -gjëra të tjera ju kanë shqetësuar!

“Një njeri s’mund t’i lexojë të gjitha. Jam përpjekur të zbuloja një numër faktesh historikë dhe të cilat kuptohet nuk mund t’i këqyrësh pas kokës suaj. Nuk mendoj se atje ka qenë i vendosur njeriu që ishte i aftë për të kritikuar njerëzit që vinin pas tij. Është një çështje e dukshme për sa i përket  leximit, të cilën mund ta bëjë një njeri.

Nuk e di nëse kjo do të ishte e tija apo nëse do ishte një perlë që ai e koleksiononte, por për çdo gjë- një nga gjërat të cilat Frost ka thënë në Londër më 1912 ishte kjo pak a shumë:’ Përmbledhja e lutësit: Oh Zot, trego mëshirë për mua’. Dhe, ky është dhe qasja e shkrimtarëve të rinj-që duhet të jetë jo ekzaktësisht drejt hyjnisë! Dhe në përgjithësi dikush duhet të ketë kufizimin, që të paktën të lexoj poetët e rinj, të cilët i janë rekomanduar nga të paktën një tjetër poet i ri, si sponsor. Natyrisht një rutinë e këtij lloji mund t’ju drejtojë në një si konspiracion, por që gjithsesi…

Për aq sa i kritikojmë poetët e rinj, një tjetër poet, kujtojmë mbase se nuk e ka kohën e mjaftueshme për të bërë një vlerësim krahasues. Njerëzit që janë duke mësuar nga dikush duhet ta masin dikë përballë një tjetri. Shikoj pak një përzierje tani…por… Për kushtet e përgjithshme ka një gazmend të padyshimtë. Dhe, Cal (Robert) Lowell është për mua shumë i mirë këtu”.

Juve u keni dhënë këshilla të rinjve për të gjithë jetën. A keni ndonjë gjë më speciale për t’u thënë atyre tani?

“Që të mbajnë kuriozitetin dhe mos të bëjnë gjëra false. Por, kjo sërish s’është e mjaftë. Regjistrimi në vargje thjesht i dhimbjeve të barkut dhe pellgut të zbrazur i plehrave nuk është kurrë i mjaftë. Në fakt, studenti i Universitetit të Pensilvanisë, Punchbowl kishte moton e tij për këtë: ‘Çdo djall budallalliku duhet të ´jetë spontan’”.

Keni shkruar njëherë se kishit katër përcaktime që dinit prej pararendësve tuaj të gjallë në letërsi, të cilët ishin Thomas Hardy, William Butler Yeats, Ford Madox Ford dhe Robert Bridges. Cilat ishin pikërisht ato?

“I Bridge-s ishte edhe më i thjeshti. I Bridges ishte një si paralajmërim kundër homofonisë. I Hardit ishte si një shkallë  në të cilin ai mund të përqendrohej për çështjen e subjektit dhe jo mënyrës sesi shkruhej. Ndërsa për sa i përket Fordit, ai ishte i freskët në gjuhë. Dhe, sa i përket Yeats, që ju thoni se ishte i katërti? Hëm. Mirë, Yeats që nga viti 1908 ka shkruar vetëm lirika të thjeshta në të cilat s’kishte ikje nga i ashtuquajturi rendi natyror i fjalëve”.

Juve vetë keni qenë sekretar tek Yets që nga 1913 deri më 1914. Çfarë lloj gjërash keni bërë për të?

“Më së shumti kam lexuar për të- me zë të lartë. Që nga Agim në Britani dhe kështu me radhë. Dhe zënie pa fund që ju i kuptoni. Irlandezi i pëlqenin kontradiktat. Ai përpiqej që të mësonte kalërimin me pengesa, kur ishte dyzetë e pesë vjeç dhe që për të ishte shumë zbavitëse. Ai ndodhte të rrihej zakonisht me armiqtë e tij si të ishte një balenë. Ai ngandonjëherë të jepte përshtypjen e të qënurit një idiot edhe më i keq sesa jam unë në të vërtetë”.

Ka një kundërshti akademike për atë që quhet si influenca juaj mbi Yeats. A keni punuar mbi poezinë e tij bashkë me të? A keni arritur të shkurtoni ndonjë nga poezitë e tij në mënyrën sesi arritët të shkurtonit The Ëaste Land?

“Nuk mendoj se mund të sjell në mëndje ndonjë gjë si kjo. Jam i sigurt se jam përballur me ekspresione të veçanta. Njëherë jashtë Rapallo-s, u përpoqa, për atë Zot, që ta ndaloja atë nga botimi i një gjëje. I thashë atij se ishte një budallallëk. Çdo gjë që bëri ai- ishte të arrinte të shtypte me një parathënie, e cila thoshte se: Unë i thashë që ishin plehra.

Kujtojva këtu- kur Tagore ka filluar që të zhgarravisë në anë të sprovave të tij dhe ata që e panë i thanë se kjo ishte vërtetë art. Ka pasur një shoë me të në Paris. ‘A është vallë kjo art?’ Askush nuk mund të gjykonte për këto zhgarravina, por që natyrisht shumë njerëz u përkulën për ti parë me respekt ato.

Për aq sa arritëm të bënim ndryshimet te Yeats, mendova se ishte Ford Madox Fords, që mund të kishte pak kredite më shumë. Yets nuk do kishte marrë kurrë këshilla nga Ford, por mendoj se Fordie e ndihmoi atë, nëpërmjet meje- në përpjekje për të shkuar në drejtim të një rruge më natyrale të së shkuarit”.

A ju ka ndihmuar ndonjëherë ndonjë njeri në punë për aq sa ju keni ndihur të tjerët? Dua të them me kritika  të vlefshme apo duke prerë pjesë.

“Përveç Fordie, që rrotullohej në dysheme shëmtuar  dhe që mbante shpesh me duar kokën e tij dhe ofshante në ndonjë moment- nuk mendoj se ka qenë ndonjë njeri që më ka ndihur përmes dorëshkrimeve të mia. Lënda e Ford shfaqej tejet humbëse, por ai e drejtonte luftën kundër arkaizmave tretësore”.

Juve keni qenë shumë pranë artistëve vizualë-Gaudier-Brzeska dhe Wyndlam Lewis në lëvizjen vorticiste dhe më vonë me Picabia, Picasso dhe Brancusi. A ka të bëjë kjo me ndonjë prirje tuajën si shkrimtar?

“Nuk besoj kështu. Dikush thjesht shikon drejt pikturave në galeri, kurse një tjetër mund të arrijë të zbulojë dhe diçka: ‘Loja e shahut’ tregon efektin e artit modern abstrakt, por vorticizmi nga këndi im i vështrimit, ishte një ringjallje dhe një sens ndërtimi. Ngjyra po vdiste dhe Manet dhe impresionistët arritën t’i jepnin sërish jetë. Atëbotë, atë që quaj sensi i formës ishte fëlliqur dhe vorticizmi, aq i qartë sa edhe kubizmi- ishte një përpjekje për të rigjallëruar sensin e formës-formën që ju kishit në  De prospectiva pingendi e Piero della Francesca, që kishte të bënte me traktatin e tij të proporcioneve dhe kompozicionit. Unë arrita të filloj me idenë e formës krahasuese përpara se të lija Amerikën. Një miku im me emrin Poole bëri një libër për kompozimin. Unë bëra disa gjëra me kokën time dhe shkova në Londër, ku kisha dëgjuar për Catullus shumë më parë se të dëgjoja për poezinë moderne frënge. Këtu është një copë imja e biografisë, e cila duhet korrigjuar”.

Jam habitur në lidhje me aktivitetin tuaj letrar në Amerikë përpara se të vinit në Evropë? Kur arritët që të shkruani për herë të parë meqë ra fjala?

“Më 1898. Në moshën dymbëdhjetëvjeçare. Me teton time”.

A lexonit atëherë poezi franceze?

“Jo, por mendoj se isha duke lexuar ‘Elegy in a Country Churchyard’ të Gray apo diçka të tillë. Jo nuk isha duke lexuar atëkohë poezi franceze. Di, që kam filluar latinishten një vit më vonë”.

Juve jeni futur në kolegj në moshën pesëmbëdhjetëvjeçare, kam përshtypjen?

“Duhet që të ikja nga turjela e Akademisë Ushtarake”.

Si filluat ta ndjenit se ishit poet?

“Nga gjyshi im, nga njëra anë, që përdorte poezinë për të komunikuar me presidentin e një banke lokale. Nga ana tjetër, gjyshja dhe vëllezërit e saj përdornin vjersha në fillim dhe mbarim të letrave të tyre. Kjo mund të quhet si dhuratë, që çdokush mund të shkruante tek ne”.

A keni arritur të mësoni diçka prej studimeve universitare për t’u bërë poet? Mendoj se keni qenë student për të paktën shtatë apo tetë vjet.

“Vetëm gjashtë. Mirë, më saktë gjashtë vjet dhe katër muaj. Kam shkruar për të gjithë kohën, në veçanti- si të isha një student i laureuar. Fillova në vitin fillestar duke studiuar Brutin e Layamon dhe pastaj latinisht. Shkova në kolegj me latinishten time; kjo ishte e vetmja arsye që më morën dhe mua. Kisha idenë e ngulur në moshën pesëmbëdhjetëvjeçare për të bërë një studim të përgjithshëm. Natyrisht, isha apo s’isha poet ishte një çështje e zotave të vendosnin, por të paktën ishte krejt imja të arrija të zbuloja se çfarë kisha arritur që të bëja”.

Keni arritur të jepni mësim vetëm për katër muaj, me aq sa kujtoj. Por ju e dini mirë që tani në Amerikë poetët janë më shumë mësues se më parë. A keni ndonjë ide në lidhje me mësimin në universitet për shkrimin e poezisë?

“Ky është një faktor ekonomik. Një njeri i duhet që ta ketë për qiranë e tij diçka ekstra”.

Si i keni kaluar gjithë këto vjet në Evropë?

“Oh- Zot, një mrekulli e Zotit. Të ardhurat e mia nga tetori 1914 deri në tetor 1915 ishin 42.10.0 Sterlina. Kjo figurë është skalitur qartësisht në memorien time….

Nuk kam qenë kurrë aq i zoti sa të arrija të bëja shkrime për revista. Kam bërë dikur një artikull satirik për Vogue, kështu kujtoj se ishte. Duhej për një piktor, të cilin nuk e admiroja. Redaktorët mendonin se kisha përdorur po të njëjtin ton mospëlqimi dhe ishte koha atëherë kur Verhaeren vdiq dhe më kërkuan të bëja një shënim për të. Dhe unë shkova dhe u thashë redaktorëve:“Juve doni një shënim nekrologjik të gjallë dhe lehtësisht të këndshëm për njeriun më të trishtuar në Evropë’.

‘Çfarë mallkimi i errët ishte ai?’

‘Po’, i thashë- “Ai ka shkruar për fshatarët’.

“Fshatarët apo fazanët?’

‘Fshatarët’.

“Ah. Nuk mendoj se do të donit ta preknit atë’.

Kjo ishte mënyra sesi e gjymtova kapacitetin tim për të fituar, duke mos ditur aq sa duhet që të mbyllja gojën…”.

Kam lexuar diku dhe Mendoj se e keni shkruar Ju këtë-se njëherë madje jeni përpjekur të shkruanit edhe një roman. A ia dolët ndonjëfarësoj?

“Ia dola, fatmirësisht, që ta hidhja drejt e në oxhak në Langham Place. Mendoj se kam bërë dy përpjekje të tilla, përpara se të kisha ndonjë ide të mirë për çfarëdo romani që duhet të arrija të bëja më vonë”.

A kishte të bënte kjo me ndonjë gjë në “Hugh Selwyn Mauberly”?

“Këto kanë ndodhur shumë kohë më parë se “Mauberly”. “Mauberly” ishte më vonë, por  them se ishte përpjekja përfundimtare që të arrija të preja një roman në madhësinë e një poeme. Ishte në të vërtetë pas “Kontakteve dhe Jetës”. Kurse, Wadsworth duket se e mendonte “Propertius” si të vështirë sepse kishte të bënte me Romën, kështuqë duhet të realizonte një gjë të njëjtë me botën e tij të jashtme bashkëkohore”.

Ju thoni se ishte Ford, që ju ka ndihur në drejtim të një gjuhe natyrale, apo jo? Le të rikthehemi dhe njëherë në Londër.

“Çdo shkrimtar përpiqet të kërkojë për një gjuhë të thjeshtë dhe natyrale dhe Ford-i, që ishte gati dhjetë vjet më i ri-duket se e përshpejtoi procesin tim në këtë drejtim. Ka qenë një diskutim i vazhdueshëm për këtë lloj gjëje. Fordi e dinte se kjo ishte më e mira e njerëzve që kishin qenë atje para tij, ju e kuptoni këtë- dhe ai s’kishte asgjë për të luajtur më shumë -derisa Wyndham, unë dhe brezi im patëm sukses. Ai ishte krejt në kundërshtim me përdorimin e dialektit të themi të përdorur nga Lionel Johnson dhe Oxford”.

Juve keni qenë të paktën për dy apo tre dekada në kontakt me të gjithë shkrimtarët më të mirë të njohur të kohës që shkruanin në anglisht dhe po ashtu edhe me komunitetin e piktorëve, skulptorëve dhe muzikantëve. Nga të gjithë këta njerëz, kë mund të veçonit si më stimuluesin për ju si artist?

“Mendoj se këtë e kam pasur më shumë nga Ford-i dhe Gaudier. Do të mendoja se këta janë njerëzit që kanë shkruar rreth asaj, që kishte më shumë rëndësi për mua. Nuk kam pasur shumë rikthime në këtë temë, që të arrija të mendoja për këto këtu.

Mund që të kisha kufizuar punën time dhe madje të mblidhja edhe interesat në të, duke u koncentruar krejt në zgjuarsinë e njerëzve të veçantë, në vend se të shikoja më shumë në karakterin e përgjithshëm dhe personalitetin e miqve të mi. Wyndham Lewis gjithmonë pretendonte për mua se kurrë s’kisha parë njerëz dhe se kurrë s’kisha arritur të vërej sesa të këqij ishin ata, apo ajo që në të vërtetë dhe ishte SOB. Nuk isha shumë i interesuar në huqet e miqve të mi, por më shumë në inteligjencën e tyre”.

A ishte James një si lloj standardi për ju në Londër?

“Kur dikush vdes, dihet se askush nuk pyet më për të. Kështuqë sipas kësaj, një njeri besohet se e di këtë logjikë. Pasi plotësova gjashtëdhjetë e pesë vjeç e pata shumë të vështirë të arrija të kuptoja sesa më i vjetër isha nga James, në kohën kur unë e kisha takuar atë për herë të parë”.

A e keni njohur Remy de Gourmont personalisht? Ju e përmendi atë shumë shpesh.

“Vetëm nga letrat. Ka qenë një letër, në të cilën Jean de Gourmont e konsideronte si shumë të rëndësishme, ku ai thoshte, ‘Franchemenet d’ecrire ce qu’on pense, seul plaisir d’un ècrivain’”.

 Është shumë tërheqëse sesi ju qëlloni të vini në Evropë dhe shumë shpejt arrini që të shoqëroheni edhe me shkrimtarët më të mirë të kontinentit që jetojnë. A kishit pasur një marrëdhënie të tillë dhe me ndonjë poet që shkruante në Amerikë, përpara se të iknit nga vendi? A ju thotë diçka, p.sh. emri i Robinson?

“Aiken u përpoq të më shiste mua Robinson-in, por s’ma hodhi dot. Kjo ndodhi gjithashtu në Londër. Atëherë, unë e zvarrita njohjen me të- me arsyen se ishte një djalë në Harvard, që krijonte materiale të këndshme. Kurse, Z. Eliot u shfaq pas një viti apo diçka më vonë. Hëm, do të thosha se rreth vitit 1900, ishte edhe Carman dhe Hovey, Carwine de Vance Cheney. Përshtypja atëherë ishte se materia amerikane s’ishte aq e plotë sa të arrinte në ndonjë pikë atë angleze. Dhe, madje ju, kishit dhe  botime të piratuara të Moshers me materialet angleze. Jo unë shkova në Londër sepse mendova që Yeats e njihte më shumë poezinë sesa çdokush tjetër, atëherë. Kalova një pjesë të kohës sime në Londër duke shkuar shpesh që të vizitoja Ford-in pasditeve dhe Yeats-in në mbrëmje. Duke i përmendur kështu njëri pas tjetrit – dikush dhe mund të fillojë një diskutim. Ky ishte ushtrimi. Shkova të studioja me Yeats-in dhe gjeta se Ford s’ishte dakord me të. Kështuqë vazhdova të kisha moskuptim me ta për plot njëzetë vjet me radhë”.

Më 1942 keni shkruar se ju dhe Eliot nuk ishit më dakord me njëri-tjetrin duke thirrur përballë vetes të tjerë diskutantë. Jam i interesuar të di se ku nuk ishit dakord me Eliot?

“Ah, Eliot dhe unë filluam, që të kishim mospajtime që nga fillimi i marrëdhënies sonë. Mrekullia e miqësisë intelektuale është ajo se: JU arrini të ndaheni apo bashkoheni në diçka apo në një tjetër gjë -vetëm nga pak pika. Eliot, kishte pasur durim kristian për tolerancën të gjithë jetën dhe kështu edhe më tej. Ai i jepej shumë fort këtij parimi, duke më gjetur mua si shumë të lodhshëm. Ne filluam, ne kishim mosmarrëveshje për një numër gjërash nga koha që u takuam për herë të parë. Ne ramë dakord gjithashtu në pak gjëra dhe mendoj se të dy -duhet që të kishim të drejtë rreth diçkaje apo një gjëje tjetër”.

Mirë, ka ende një pikë në të cilin poetikisht dhe intelektualist juve ndjeheni tejet veçmas krahasuar me atë që keni qenë më parë?

“Ka një problem të tërë në lidhje me Kristianizmin dhe që shtrihet deri te Konfucizmi dhe i gjithë ky problem i madh ka të bëjë me shtresat e ndryshme të Kristianizmit. Ka një luftë për Ortodoksinë-Eliot e shtrin për vetë Kishën, ku mua më gjuanin shpesh teologët e veçantë. Në një sens, kur e mendoj- kurioziteti i Eliot dukej se ishte më shumë i drejtuar në një numër krejt të vogël problemesh. Por edhe këtë është ende shumë për ta thënë. Botëkuptimi aktual i brezit eksperimental ishte i gjithë i shkuar për këtë çështje të karakterit privat”.

A mendoni që si poet, e ndjeni një si ndarje në mjedisin teknik, të palidhur me çështjen tuaj kryesore?

“Do të mendoja se ndarjet ishin të parat në ndryshimin tonë të çështjeve kryesore. Ai ka shkuar padyshim drejt një gjuhe më natyrore. Në gjuhën e dramave, ai më dukej se kishte një kontribut vërtetë të madh. Dhe, në të qënurit i aftë që të bënte kontakt me një mjedis më të shtrirë dhe me një gjendje të plotë të kuptuarit”.

Kjo më kujton mua dy libretet për operat-Willon dhe Cavalcanti-që keni shkruar ju. Si arritët që të kompozonit dhe muzikë?

“Njerëzit donin fjalën dhe tingullin. Dikush donte që poezia e madhe të këndohej, por teknika e libretit të operas në anglisht nuk ka qenë kurrë shumë e kënaqshme. Dikush donte që me cilësinë e teksteve të Villon dhe të Cavalcanti të kishte diçka më të shtrirë sesa thjesht një lirikë. Kjo është e gjitha”.

Hamendësoj se interesi juaj në fjalët, që të bëheshin të afta për tu kënduar ka qenë veçanërisht i stimuluar nga studimet tuaja në Provence. A e ndjeni se zbulimi i poezisë së Provencal ka qenë dhe kthesa juaj më e madhe në krijimtari?Apo ndoshta dorëshkrimet e Fenollosa?

“Provencal filloi për mua me një interes shumë të madh, kështuqë s’ishte në të vërtetë zbulim. Dhe Fenollosa ishte një fat i papritur sepse ishte dikush që luftonte kundër injorancës së të tjerëve. Krijues kishin brenda njohurinë për shënimet e Fenollosa dhe nga ana tjetër, injorancën e një fëmije që s’ishte vetëm pesë vjeç”.

Si ndodhi që Znj. Fenollosa të arrinte t’ju godiste?

“Mirë, E takova atë në Sarojini Naidu dhe ajo më tha se Fenollosa ishte në kundërshtim me gjithë llojet dhe gjithë akademitë dhe ajo kishte parë disa nga materialet e mia dhe pretendonte se isha i vetmi person, i cili mund t’i përfundonte këto shënime, e për sa i përket  Ernestit, ai do donte që t’i bënte ato sa më parë. Fenollosa kuptoi se çfarë ishte e nevojshme për tu bërë por ai s’kishte pasur shumë kohë që t’i mbaronte ato”.

Më lini që të ndryshojmë subjektin tani dhe t’ju pyes për disa pyetje që janë më shumë biografike sesa të kenë lidhje me letërsinë. Kam lexuar se juve keni lindur në Hailey, të Idahos më 1885. Hamendësoj se duhet që të ketë qenë shumë e vështirë në jetën tuaj për faktin që vinit prej andej.

“E lashë në moshën tetëmbëdhjetë muaj dhe s’mund t’ia kujtoj vrazhdësinë”.

Nuk u rritët në Hailey?

“Nuk u rrita në Hailey”.

Me çfarë merrej familja juaj atje, në kohën që keni lindur ju?

“Babai hapi zyrën e Autoritetit Kadastral të Qeverisë në atë vend. Por, unë u rrita afër Philadelphia. Në rrethinat e Philadelphia”.

Një indian i egër nga Perëndimi, atëherë s’ishte….?

“Indiani i egër nga Perëndimi është apokrifik1 (i stisur-i pavërtetë) dhe ndihma kritike e shtypit nuk ishte e përcaktuar sesa shkruante vetëm për disa nga banditët e njohur të kufirit”.

A është e vërtetë se gjyshi juaj ndërtoi një hekurudhë. Kush është historia e vërtetë për këtë?

“Mirë, ai realizoi hekurudhën drejt Ujvarës Chippewa ndërsa njerëzit andej e sulmuan dhe pastaj nuk e lanë që të arrinte të blinte qoftë edhe një binar të vetëm. Këtë e kam shkruar te Cantos. Ai shkoi pastaj në veri në Shtetin e New York dhe gjeti disa binarë të tjerë në një rrugë të braktisur. I bleu ato dhe pastaj i transportoi që aty dhe duke përdorur kredinë që kishte me sharrxhinjtë -mundësoi që ato të bënin rrugën drejt Ujvarës Chippewa. Atë që dikush mëson në shtëpi, dikush e mëson në një rrugë tjetër që nuk mësohet kurrë në shkollë”.

A keni qenë veçanërisht i interesuar në fillimin e punës (prerjes së monedhave) thjesht nga puna e babait në punishten e tij?

“Ju mund të më bëni shumë pyetje për këtë. Zyrat qeveritare ishin shumë më tepër informale atëherë sesa krahasuar me tani, megjithatë se di se ndonjë nga fëmijët e tjerë të punonjësve- shkonte për ti parë ato. Tashmë vizitorët i përcjellin përmes tuneleve të xhamta dhe i shikojnë gjërat nga distanca por atëkohë- juve mund t’ju merrnin në një dhomë shkrirje dhe të shikonit vetë me sy- sesi ari stivohej në vendet e sigurisë. Juve papritur ju ofrojnë një çantë të madhe ari dhe ju thonë se mund të largoheshit jashtë bashkë me to. Ju as nuk mundnit ta ngrinit peshë atë.

Kur Demokratët erdhën në fuqi, ata i kanë rinumëruar të gjitha dollarët e argjende, që ishin plot katër milionë të tillë. Të gjithë çantat ishin të kalbura dhe këto shuma të mëdha -ata i dërgonin drejt makinave me lopata që t’i numëronin, lopata që ishin edhe më të mëdha se lopatat e qymyrit. Ky spektakël monedhash që bëhej me lopata në formën e një transportuesi, këta djelmosha të zhveshur deri në brez, të cilët punonin me lopata në dritën e gazit-gjëra që ngjasonin me goditje të vërteta të imagjinatës suaj.

Atëherë ka pasur një teknikë të tërë për të prerë monedha metalike. E para, testimi i argjendit ka qenë pak më shumë se djallëzor krahasuar me testimin e sotëm të arit. Ari është i thjeshtë. Ai peshon, ai mund të përpunohet dhe të peshojë sërish. Ju mund të tregoni karatët e tij, thjesht nga pesha relative  e masës. Por testi për argjendin është një zgjidhje e mjegullt; saktësia e syrit për masën e trashësisë të parasë është një perceptim estetik, ashtu si edhe sensi kritik. Më pëlqen ideja e përsosmërisë së metalit dhe kjo lëviz nga analogjia e zakoneve për të testuar direkt shfaqjet verbale të tij. Në atë kohë, ju e kuptoni, tullat e arta dhe mostrat e piriteve të hekurta ngatërroheshin me arin që silleshin në zyrën e babait. Juve i keni dëgjuar bisedat për djalin e fundit që solli një tullë ari dhe që doli se ishte ar fallto”.

E di që ju e konsideroni reformën monetare si çelësin e arsyetimit për një qeveri të mirë. Interesohem të di falë kujt procesi juve lëvizët në mendim nga problemet estetike në drejtim të atyre qeveritare. A ishte Lufta e Madhe, që bëri aq shumë gjakderdhje dhe ku vdiqën shumë nga miqtë tuaj, ajo që ju bëri realisht të lëviznit?

“Lufta e Madhe erdhi si një surprizë, dhe në të vërtetë për të parë direkt anglezët-këta njerëz që nuk kishin bërë kurrë asgjë në jetë-tashmë iu duhej të mbanin realisht vetveten dhe madje edhe  të luftonin që përbënte një gjë, e cila ishte jashtëzakonisht përshtypje-lënëse. Por sapo ajo mbaroi, shumë prej tyre vdiqën dhe atëherë ndonjëri kaloi të njëzetë vitet e tjera duke u përpjekur që të ndalonte Luftën e Dytë Botërore. Nuk mund të them ekzaktësisht se kur filloi studimi im për qeverinë. Mendoj se Zyra e Neë Age më ndihmoi mua të shihja luftën jo si një ngjarje të ndërprerë por si pjesë të një sistemi, njëra luftë që vjen pas tjetrës”.

Një pikë e lidhjes ndërmjet letërsisë dhe politikës, të cilën ju e bëni interesante në shkrimet tuaja veçanërisht për mua. Në ABC e leximit thoni se shkrimtarët e mirë janë ata që e mbajnë gjuhën të pastër dhe ky është në të vërtetë funksioni i tyre. Juve nuk e shoqëroheni këtë funksion nga ana juaj. A mundet që një njeri i pjesës së gabuar të arrijë të përdorë gjuhën në mënyrë kaq efiçente?

“Po. Ky është i gjithë shqetësimi! Një pushkë është thjesht e mirë, dhe nuk ka rëndësi se kush qëllon me të”.

A mundet një instrument që zakonisht përdoret në gjuhë, të arrijë të krijojë ç’rregullim? Hamendësojmë se gjuha e mirë përdoret që të bëjnë para qeveritë e këqija? A mundet që qeveritë e këqija të bëjnë gjuhë të këqija?

“Po, por gjuha e keqe është e kufizuar që të bëjë plotësim imazhi për qeveritë e këqija, kudo që gjuha e keqe nuk është e kufizuar, të mbajë qeverisje të keqe. Sërish është i pastër Konfuci: nëse rendi s’është i pastër nuk mund të ecë përpara. Ligjet e Lloyd George kanë qenë shumë rrëmujë, madje gjykatësit nuk e dinin se çfarë donin të thoni ato. Dhe Talleyrand shpallte se ata mund të ndryshonin kuptimin e fjalëve në mes të një konference dhe një tjetre. Kuptimi i komunikimit ndalon dhe kjo që natyrisht është ajo që ne vuajmë realisht sot. Neve jemi duke e pësuar qëllimin për të punuar në nënvetëdijen, pa mundur që të bëjmë një lloj apelimi për arsyen. Ato përsërisin sërish emrin e një tregu me muzikën e pak kohëve dhe atëherë përsërisin muzikën. Kjo ndodh pa atë që muzika do të mbajë emrin tuaj. Mendoj për përdhunën. Ne vuajmë nga përdorimi i gjuhës, e cila e fsheh mendimin dhe e mban të gjithë përgjigjet direkte dhe vitale. Ka një përdorim përfundimtar të propagandës, gjuhës së ligjshme, vetëm për të fshehur dhe të keq-drejtuar”.

Ku mbaron injoranca dhe pafajësia dhe fillon mashtrimi, sipas jush?

“Ka një injorancë të natyrshme dhe ka dhe një injorancë artificiale. Do të thosha se në momentin e tanishëm injoranca artificiale është gati 85 %”.

Çfarë lloj veprimi keni ndërmend të merrni përsipër në kohë?

“Mundësia e vetme për fitoren humane, mbi aktin e shpëlarjes së trurit- është e drejta e çdo njeriu, është ajo që njeriu të ketë idetë e tij, të cilat duhet të arrijnë të gjykohen njëherë e një kohë. Ju kurrë s’mund të gjeni qartësinë e mendimit për aq kohë sa keni fjalët e grumbulluara dhe të pashprehura, dhe për aq kohë sa një fjalë përdoret nga njëzetë e pesë njerëz -në njëzetë e pesë mënyra të ndryshme. Kjo më duket se është lufta e parë e njeriut, nëse do të ketë ende ndonjë pjesë intelekti, e mbetur për tu shqyrtuar nga ne.

Është e dyshimtë nëse shpirti i individit ka për qëllim të lejohet të mbijetojë mbi të gjitha. Tashmë, ju mund ta gjeni një lëvizje Budiste në çdo gjë, përveç Konfucit, që duhet të mund të merremi në të. Është si një qark Indian për negocime dhe zgjidhje”.

Pjesë nga një intervistë e realizuar më  1962 për Paris Review e poetit

Ne jemi gati të jemi kundër shumë mistereve. Ka një problem të mirëdashjes, në pikën në të cilën ajo ka ndalur së ekzistuari, që të jetë edhe më tej operative për njerëzit. Eliot thotë se e ka kaluar kohën duke u përpjekur të imagjinojë sisteme kaq të arrira- saqë askush s’do të jetë dikur -i bërë mirë. Një numër çështjesh, që ngrihen në këtë Ese nga Eliot nuk mund të shmangen, si për shembull çështja, e cila ka lidhje me nevojën nga ndonjë ndryshim, e cila lidhet nga shkalla Danteske apo nga shkalla Haucheriane-e vlerave. Nëse ka, sa shumë janë? Njerëzit që kanë humbur nderimin për gjërat- kanë të humbur një gjë vërtetë të madhe. Kjo është ajo, ku ndahem me Tiffany Thayer. Të gjithë këto fjalë të mëdha bien më pas në cliche.

Ka një mister për këtë hallakatje, që ka të bëjë me faktin që njerëzit, të cilët me sa duket e kuptojnë njëri-tjetrin janë dhe gjeografikisht të hallakatur. Një njeri, i cili përshtatet mirë në mjedisin e tij, siç bën vetë Frost, duhet që të konsiderohet një njeri i lumtur.

Ah, është edhe fati i një njeriu si Mavrocordato, që është në prekje edhe me shkollarët e tjerë, por që kështu ka diçka, e cila edhe mund të verifikohet një pikë! Tashmë për pika të vërteta, ku do doja verifikimin është një mik që quhet Dazzi në Venecie, që unë i shkruaj dhe vjen me një përgjigje ashtu si mund të jetë për të krijuar Dhurimin e Konstantinit. Por avantazhet, të cilat janë supozuar që të jenë të pranishme në universitetet-ku janë dhe njerëz të tjerë për të kontrolluar opinionin  apo të kontrollojnë të dhënat*-janë vërtetë një gjë shumë e madhe. Dikur ka qenë e gjymtuar që të mos i kishim edhe ato. Natyrisht që jam përpjekur për gati një periudhë prej dhjetë vitesh që të gjeja ndonjë anëtar të Fakultetit Amerikan që të më përmendte apo gjente ndonjë anëtar tjetër së të njëjtit fakultet, qoftë në Departamentin e tij apo qoftë dhe jashtë tij, inteligjencën e të cilit duhej që ta respektonte apo me të cilin do të diskutonte çështje serioze. Në një rast, xhentëlmenit i vjen keq që dikush tjetër e ka lënë fakultetin.

Kam qenë i paaftë, që të gjeja përgjigjet e duhura nga njerëzit, që më shfaqeshin dhe që më bënin pyetje vitale. Kjo duhet të ketë qenë kryesisht prej dhunës, që kam pësuar apo errësirës me të cilin unë i përkufizoj zakonisht pyetjet. Dendur, mendoj, e ashtuquajtura errësirë nuk është terr në gjuhë- por në gjendjen e njerëzve të tjerë, që s’janë të aftë të plotësonin sepse njeriu gjithsesi e shqipton një gjë. Për shembull, goditja e Endemionit është e komplikuar sepse Gifford dhe kompania nuk mund të shikonte pse dreqin Keats e bënte këtë.

Një luftë tjetër ka qenë lufta për të mbajtur vlerën e karakterit lokal dhe atë të veçantë, dhe të një kulture të veçantë në këtë vorbull të tmerrshme, këtë si ortek të tmerrshëm në drejtim të uniformizmit. E gjithë lufta është për konservimin e shpirtit individual. Armiku është shtypja e historisë; kundër nesh është propaganda e hutuar dhe shpëlarja e trurit, luksi dhe dhuna. Gjashtëdhjetë vjet të shkuara, poezia ka qenë arti i njerëzve të varfër; një njeri në skaj të shkretëtirës apo Fremont që largohej me një si tekst grek në xhepin e tij. Një njeri që donte më të mirën mund ta kishte atë por vetëm në një fermë të vetmuar. Atëherë kishte thjesht një kinema dhe tashmë erdhi televizioni”.

Veprimi politik, i juaji, që i vjen kujtdo në mëndje- është transmetimi nga Italia gjatë luftës. Kur ju i bëtë këto biseda- a ishit në dijeni se me këtë rast po thyenit ligjin amerikan?

“Jo, madje jam krejt i çuditur. Ju e kuptoni që e kisha një premtim. Më është dhënë liria e mikrofonit dy herë në javë me fjalët: ‘Atij nuk do t’i kërkohet të thotë asgjë të ndryshme nga ndërgjegjja e tij apo kundër detyrës së tij që rrjedh nga qenia si qytetar amerikan’. Mendoj se e mbulova këtë”.

Mos vallë ligji për tradhtinë fliste edhe për “dhënien ndihmë dhe komfort për armikun” dhe a nuk ishte armik vendi me të cilin, ne ishim në luftë?

“Mendoj se  isha duke luftuar për një pikë konstitucionale. Dua të them mund të kisha qenë atëherë krejt leshko, por që sigurisht e ndjeja se nuk po bëja tradhti.

Wodehouse iku me avion dhe Britanikët i thanë që të mos shkonte. Por askush nuk ma kërkoi mua këtë. Nuk kishte ndonjë lajmërim deri drejt kolapsit, që të thoshte se njerëzit që kanë folur në radio duhet që të persekutohen.

Duke qenë një njeri që kishte punuar për aq vite për të ndaluar luftën dhe duke parë budallallëkun e Italisë dhe Amerikës që ishin në luftë –Unë që sigurisht nuk do t’i thosha trupave, që të mos revoltoheshin. Mendoja se isha duke luftuar për një çështje të brendshme për qeverinë kushtetuese. Dhe, nëse ndonjë njeri, apo ndonjë individ kishte një marrëdhënie të keqe me mua për shkak të garës, besimit apo ngjyrës- le ta linim atë të përfundonte dhe të qëndronte i gjithë problemi me veçantitë e tij. Guida për Kulchur i është dedikuar Basil Bunting dhe Louis Zukofsky, një Kuakeri dhe një Hebreu.

Nuk e dija atëherë nëse Rusët donin që të ishin në Berlin apo jo. Nuk e dija nëse po bëja një gjë të mirë apo të keqe, dhe nuk e dija nëse po bëja ndonjë gjë të dëmshme. Oh…e gjitha ishte ndoshta shumë jashtë. Por ligjet në Boston janë ato-të cilat duan të thonë se nuk ka tradhti, atje ku nuk ka veprim tradhtie.

Ajo që kisha të drejtë për këtë, lidhej me faktin e konservimit së të drejtave individuale. Nëse Ekzekutivi ose ndonjë nga Institucionet e tjera- kapërcente fuqitë e tij ligjore, askush nuk protestonte, sepse do të humbnit të gjitha liritë tuaja. Metoda ime për të kundërshtuar tiraninë ka qenë e gabuar për një periudhë mbi tridhjetë vjeçare; ajo nuk lidhej fare me Luftën e Dytë Botërore në veçanti. Nuk kishte lidhje nëse kundërshtitë e mia ishin individuale, apo heretike, ajo kishte lidhje me disa të vërteta esenciale apo që kërkonin pak gabime në sistemin që ishte i praktikuar deri atëherë. Në të vërtetë, kishte kaq shumë gabime anësore në vetvete saqë e gjitha është çjerrë përpara se të krijonte vetë besimin e tij.

Bota në njëzetë vjet ka stivuar histerinë-ankthin mbi Luftën e Tretë Botërore, tiraninë burokratike dhe histerinë mbi format e letrave. Humbja e pafund dhe e pamohueshme e lirive ashtu si ishte më 1900- ka qenë e pamohueshme. Ne kemi parë përshpejtimin në eficensën e tiranizimit të faktorëve. E gjitha kjo, është e mjaftë që të mbash të shqetësuar një burrë. Luftërat janë bërë që të bëjnë borxhe. Supozoj se ka mundësi në hapësirën e satelitëve dhe rrugë të tjera për të bërë borxhe”.

Kur jeni arrestuar nga amerikanët, a e keni menduar se kishte ardhur koha të fajësoheshit? Të vareshit?   

“Fillimisht e vras mendjen se ku kishte mbetur në ndonjë vend ky ingranazh, që po më dënonte. E prisja që të përfundoja në të dhe që të më pyesin për atë që kisha mësuar nga e gjithë ajo, që më kishte ndodhur. E bëra dhe s’isha kurrkund. E dija që e kontrolloja veten në disa raste gjatë transmetimeve dhe në reflektimin, i cili nuk varej gjithmonë nga unë për të bërë gjërat e vërteta apo që po merrja shërbime nga një vend i huaj. Është një paranojë që të mendosh se dikush mund të argumentojë kundër uzurpimeve, kundër gjindjes që e gjetën luftën vetëm kur u fut Amerika në të. Ende e urrej idenë e bindjes ndaj një diçkaje, që është e gabuar.

Atëherë… më vonë më kanë çuar në një vend të veçantë në Chiavari. Ata ishin duke i goditur dhe mendova se kisha mbaruar fare, por vetëm atëherë isha në vete. Pastaj përfundimisht erdhi një djalë brenda dhe më tha se ai do dënohej nëse do të më dorëzonte tek amerikanët, po të mos doja që të dorëzohesha vetë tek ata”.

Më 1942 , kur lufta filloi edhe për Amerikën kuptova se ju u përpoqët që të linit Italinë dhe të ktheheshit pas sërish në Shtetet e Bashkuara. Kush ishin rrethanat e refuzimit tuaj?

“Këto rrethana ishin krijuar nga thashethemet. Unë jam pak i mjegulluar në kokë tashmë rreth një periudhe të caktuar dhe mendoj se …dhe e di se ka një shans që të shkoja jo më larg se Lisbona dhe të mblidhesha atje për gjithë periudhën e mbetur të luftës”.

Pse donit që të ktheheshit pas në Amerikë në atë kohë?

“Doja që të kthehesha atje- pas zgjedhjeve”.

Zgjedhjet kishin qenë më 1940, apo jo?

“Po mund të kishin qenë rreth vitit 1940. Ndershmërisht nuk e kujtoj fare se çfarë ndodhi. Prindërit e mi ishin shumë të vjetër për të udhëtuar. Atyre u duhej të qëndronin atje në Rapallo. Babi ishte tërhequr nga gjërat dhe merrte pensionin e tij atje”.

Gjatë këtyre viteve në luftën në Itali, a shkruanit poezi? Pisan Cantos u shkruan kur ju ishit i internuar atje. Çfarë shkruat gjatë këtyre viteve?

“Argumente, argumente dhe argumente. Kam bërë dhe disa nga përkthimet e Konfucit”.

Si ndodhi që ju filluat të shkruani poezi sërish vetëm pasi ishit i internuar? Juve s’kishit shkruar ndonjë Canto, tek e fundit gjatë gjithë periudhës së luftës, apo jo?

“Le të shikojmë-materialin e Adams, që ka dalë në botim pak para se të pritej lufta. Jo. Ishte Oro e Lavoro. Unë shkruaja në atë kohë materiale ekonomike në italisht”.

Që nga internimi, juve keni arritur të botoni tre koleksione të Cantos, Thrones, dhe këto vetëm pak më parë. Juve duhet të jeni nga fundi. A mund të na thoni se çfarë keni ndërmend të bëni me pjesën e mbetur të Cantos?

“Është e vështirë të shkruash për Parajsën, kur të gjithë treguesit sipërfaqësorë janë ato që ju bëjnë të shkruani për një Apokalips. Është qartësisht më e lehtë të gjesh lexues për të shkruar për një Skëterrë apo madje edhe për një Purgator. Jam duke u përpjekur të mbledh regjistrime, që lidhen me feksjet më të qarta të mendjes. Mund që ta kisha bërë më mirë për të vendosur Agassiz në majë në vend të Konfucit”.

A nuk jeni pak a shumë mendjemadh?

“Okay. Jam mendjemadh. Çështja ishte nëse jam i vdekur si Messers. Edhe A.B.C. mund ta dëshiroja? Në rast se ngecem këtu, ky është ushqimi i asaj që dua të bëj. Unë duhet të qartësoj errësirat; Unë duhet të bëj krejtësisht të qartë idetë e përcaktuara apo shkëputjet. Unë duhet të gjej një formulë verbale për të luftuar ngritjen e një brutaliteti-principin e rendit kundër atomit të ndarë. Kishte një njeri në çmendinë, meqë ra fjala- që insistonte se atomi nuk ishte ndarë kurrë.

T’ju them diçka: Epika është një poemë që përmban histori. Mendja moderne përmban elementë heteroklitë. Eposi i shkuar ia ka dalë të gjithë kurthit të ngritur në kohë dhe shumë nga përgjigjet janë gjetur, të paktën në mes të autorit dhe audiencës apo për një pjesë të madhe të audiencës. Përpjekja, në një moshë eksperimentale, është kështu shumë e nxituar. A e dini këtë histori:

‘Çfarë jeni duke vizatuar, Johnny?’

‘Zotin’

‘Por, askush nuk e di, se kujt i ngjan’.

‘Do ta gjejnë kur t’ia dal vizatimit!’

Kjo besueshmëri nuk është më e arritshme.

Ka subjekte epike. Lufta për të drejtat individuale është p.sh. një subjekt epik, që vijon që nga koha e Trupës së gjyqit në Athinë deri në Anselm kundër Ëilliam Rufus, për vrasjen e Becket dhe tek Coke dhe përmes John Adams.

Atëherë lufta u shfaq që të plotësohej kundër bllokut. Natyra e sovranitetit është një çështje epike, megjithëse mund të jetë pak si e errësuar nga rrethanat. Disa nga këto, mund të gjurmohen, shënohen; qartësisht ato duhet të kondensohen për tu futur në formë. Natyra e një përmbajtje individuale apo heteroklite për ndërgjegjen bashkëkohore është lufta për të ndriçuar kundër nënvetëdijes; ai kërkon errësirën dhe gjysmëhijen. Shumë shkrime bashkëkohore shmangin hapësirat e papërshtatshme të subjektit.

Jam duke shkruar, që ti rezistoj pikëpamjes së Evropa dhe Civilizimi janë duke shkuar në Ferr. Nëse unë kam qenë i “kryqëzuar nga një ide”-kjo është ideja koherente rreth të cilës janë të akumuluara ngatërresat-kjo ka të ngjarë që të jetë edhe ideja për kulturën evropiane, e cila duhet të mbijetojë dhe se kualitetet më të mira të tij duhet të mbijetojnë me të tjerat, kjo me çfarëdo lloj kulture tjetër dhe në çfarëdo universaliteti. Kundër propagandës së terrorit dhe propagandës së luksit, a keni ju vallë ndonjë përgjigje më të thjeshtë? Njerëzit duhet të punojnë me materiale të vërteta duke u përpjekur për të themeluar bazat dhe akset e duhura të referencës. Në mënyrën e tillë të shkrimit për tu kuptuar ka gjithmonë një problem për korrigjimin pa e ndërprerë atë, e cila është korrekte. Ka një luftë jo për të shënjuar- pikat e ndryshme të kundërshtimit”.

A i ndani seksionet e Cantos, tashmë-sepse tre seksionet e fundit janë të shfaqura me emra të ndryshëm-që do të thotë se jeni duke sulmuar probleme të veçanta në seksione të veçanta? 

“Jo. Rock Drill kishte për qëllim të nënkuptonte rezistencën e nevojshme në gjetjen e tezave kryesore të vërteta përgjatë-goditjeve të ndryshme. Nuk isha duke ndjekur ekzaktësisht formën e tre ndarjeve të Komedisë Hyjnore. Dikush mund të ndjekë kozmosin Dantesk në një moshë eksperimenti. Por unë e kam bërë ndarjen në mes të njerëzve, të cilët dominohen nga emocionet, njerëzit që luftojnë përpjetë dhe ata që kanë disa pjesë në vizionin hyjnor. Fronet në Parajsën e Dantes janë për shpirtrat e njerëzve që kanë qenë të përgjegjshëm për qeverisjen e mirë. Fronet e Cantos janë një përpjekje për të lëvizur jashtë nga egoizmi dhe për të themeluar disa përcaktime të një mundësie për rendin apo në një farë mënyre për besueshmërinë në tokë. Dikush mund të mbahet nga përqindja e ulët e arsyes, e cila duket se vepron në çështjet humane. Fronet lidhen me gjendjet e mendjes së njerëzve të përgjegjshme për diçka më shumë sesa për sjelljen personale”.

Tashmë që keni ardhur drejt një fundi të kësaj vepre- a keni bërë ndonjë plan sesi do t’i ndreqni Cantos, pasi të keni mbaruar?

“Nuk e di. Ka një nevojë për përpunime, apo qartësim, por nuk mund të di se duhet një rishikim gjithëpërfshirës në atë që dua të bëj. Nuk ka asnjë dyshim që shkrimi është tejet i errët ashtu si gjendet aty, por shpresoj se rendi i ngjitjes në Parajsë do të jetë në drejtim të një kthjelltësie më të madhe. Natyrisht që duhet të ketë një botim korrekt për shkak të gabimeve që janë ngulitur krejtësisht atje”.

Më lër që të ndryshoj sërish subjektin nëse mundemi. Në të gjithë këto vjet në Sh. Elizabet, a keni gjetur dot një sens për Amerikën bashkëkohore nga vizitorët tuaj?

“Shqetësimi me vizitorët ka të bëjë me faktin që nuk gjeni kurrë shumë kundërshtim. Unë vuaj nga izolimi i grumbulluar për të mos pasur shumë kontakt të mjaftueshëm-për pesëmbëdhjetë vjet kam jetuar më shumë me ide sesa me njerëz”.

A keni ndonjë plan për të kthyer pas në Shtetet e Bashkuara? A do të donit?

“Padyshim që do të doja shumë. Por sado që kam nostalgji për Amerikën nuk besoj se do të gjendet ende- ajo që dua të shoh. Kjo është një diferencë në mes të abstraktit të të Adams-Jefferson, të Adam-Jackson amerikan dhe çfarëdo që shkon me këto. Padyshim që kam momente kur do doja që të jetoja shumë në Amerikë. Janë këto vështirësi konkrete kundër faktit të dëshirës së përgjithshme. Richmond është një qytet i mrekullueshëm, por ju s’mund të jetoni në të, po të mos jeni me makinë. Më duhet që të paktën të kaloj një muaj të tërë apo dy ose një vit të tërë në SHBA, që të mësohem”.

Juve keni thënë një ditë më parë se kur filluat të plakeshit e ndjenit veten më shumë amerikan se njëherë e një kohë? Si funksionon ky fakt tani?

“Ecën. Ekzotikat ishin të nevojshme si një përpjekje për themelimin. Dikush është transplantuar dhe rritur, dhe dikush tjetër është tërhequr dhe marrë pas- drejt asaj që ka qenë transplantuar dikur nga ai dhe që nuk është më atje. Kontaktet s’janë aty dhe supozoj se dikush rikthehet drejt një natyre organike dhe e gjen aty dhembshurinë. A keni lexuar ndonjëherë kujtimet e Andy Whotre? Ai është njeriu që themeloi Universitetin Cornell. Ka pasur një periudhë euforie, kur çdokush mendonte që të gjithë gjërat e mira në Amerikë po shkonin drejt funksionit, përpara asaj rënies, që ndodhi më 1900. White mbulon një periudhë historie, e cila shkon pas tek Buchanan në njërën anë. Ai alternoi faktin në mes të qenies ambasador në Rusi dhe drejtuesit të Cornell”.

Kthimi juaj në Itali , atëherë ka qenë një zhgënjim?

“Padyshim. Evropa ka qenë një goditje e vërtetë. Goditja e asaj që një njeri nuk mund të gjente më veten në mes të diçkaje, që në fakt ishte pjesë e tij. Atëherë ka dhe një pakuptim. Pakuptueshmëria evropiane e Amerikës organike. Ka shumë e shumë gjëra, të cilat unë si një amerikan nuk mund t’i them për një evropian dhe me ndonjë shpresë për të qenë të kuptueshme. Dikush thotë se jam i fundit amerikan që jeton tragjedinë e Evropës”.

Intervista origjinale nuk është korrektuar sepse Ezra s’ishte më në gjendje të vazhdonte. Teksti është i gjithë por z. Pound- thotë intervistuesi, dhe mund ta kishte ndryshuar. Përktheu nga origjinali anglisht Ben Andoni. Intervistë e realizuar më  1962 për Paris Review /Albert Vataj /KultPlus.com

Rikthehet “Game of Thrones”, ja çfarë do të ndryshojë

“Game Of Thrones” do të rikthehet me një tjetër emër dhe të tjera ngjarje. Personazhet kryesore të serialit të famshëm do të bashkohen serish, por këtë herë në “House of the Dragon”.

Rrjeti amerikan HBO njoftoi zyrtarisht vazhdimin e “Game of Thrones” nga George R.R. Martin dhe Ryan Condal, bazuar në seritë e “Fire and Blood” të Martin.

Seritë e reja vendosen 300 vjet përpara ngjarjeve të “Game of Thrones” dhe në to, rrëfehet historia e shtëpisë së Targaryen.

“Universi i “Game of Thrones” është shumë i pasur me histori. Po presim të eksplorojmë origjinën e shtëpisë Targaryen dhe ditët më të hershme të Westeros bashkë me Migel, Ryan dhe George”, thotë Casey Bloys, presidentja e programacionit të HBO

“Game of Thrones”, ka fituar shtatorin e shkuar çmimin Emmy si seriali dramatik më i mirë, ndërsa numëron miliona fansa në të gjithë botën. /KultPlus.com

Nëna i publikon Dua Lipës një fotografi të rrallë nga fëmijëria

Suksesi i madh në tregun botërorë ka bërë që të gjithë ta shikojnë nën llupë gjatë gjithë kohës këngëtaren shqiptare Dua Lipa. Por ajo që i intereson publikut zakonisht, është edhe e kaluara e saj, shkruan KultPlus.

Dua dhe familjarët e saj shpesh kanë ndarë fotografi nga fëmijëria e saj, e këto fotografi janë bërë lajm në mediat botërore e vendore.

Nëna e këngëtares, Anesa Lipa, sot ka ndarë me ndjekësit e saj edhe një fotografi të Duas kur ishte e vogël.

 “Dua bebe, tri ditë larg nga publikimi i ‘Don’t start now’”, ka shkruar ajo, ku me këtë rast ka paralajmëruar që kënga e re e Duas do të publikohet më 1 nëntor./ KultPlus.com

https://www.instagram.com/p/B4Ngrz5Ancq/

“Tërbohet” trajneri shqiptar, shpulla futbollistëve (VIDEO)

Një video tronditëse po qarkullon në rrjetet sociale, ku duket një nga ish-trajnerët dhe ish-pjestarët e stafit teknik të ekipit të Laçit U-17, Ndue Tarazhi, i cili godet futbollistët e tij pas një ndeshje.

E gjithë historia ka nisur pas një humbje të skuadrës që Tarazhit, ish-trajneri i acaruar me lojtarët e tij, teksa i tregon se kush kishte fajet gjatë ndeshjes, fillon edhe të godasë lojtarët e vegjël që qëndrojnë të ulur para tij, shkruan ora news. 

Në një moment, një nga lojtarët edhe ngrihet për të mos duruar më. 

Kujtojmë se video është e disa kohëve më parë, ndërsa Ndue Tarazhi nuk është më pjesë e stafit teknik të Laçit U-17./KultPlus.com

Ekspozitë për nder të Ditës Ndërkombëtare të Artit

Për nder të Ditës Ndërkombëtare të Artit, Hoteli Garden do të organizojë një ekspozitë me artistët kosovarë ku do t’i prezantojnë punimet e tyre të vlerësuara në restorantin Garden Open Kitchen.⁣⁣⁣

Ekspozita do të fillojë nga ora 12:00 deri në orën 18:00 dhe do të qëndrojë e hapur ditët në vijim.

Një pjesë e fitimeve nga shitjet do të shkojnë për bamirësi.⁣⁣⁣

Artistët pjesmarës në këtë ekspozitë janë: Mjellma Goranci Zana Ramadaniq Shqipe Kamberi Blerta Surroi Eliza Hoxha Muhamet Ahmeti Visar Mulliqi Kushtrim Istref Hajrush Fazliu Musë Prelvukaj. /KultPlus.com

25 vende që duhet t’i vizitoni përpara se të zhduken

Notre Dame në Paris, katedralja më e famshme në botë rrezikoi të zhdukej për shkak të një zjarri. Ndërtimi i aeroportit të Machu Picchu, në Peru rrezikon trashëgiminë kulturore të Luginës së Shenjtë të inkasve.

Fondi i monumenteve të kulturës, siç transmeton Shqip, ka listuar 25 sajte të rëndësishme në listën e monumenteve të kulturës që janë në rrezik dhe kjo listë përditësohet çdo vit.

25 vendet e rralla që duhen vizituar përpara se të zhduken/CNN.

Image

Koutammakou, Toka e Batammariba, Benin dhe Togo

Image

Ontario, Kanada

Image

Parku Kombëtar Rapa, Kili

Image

Pallati Alexan, Egypt

Image

Notre-Dame de Paris, Francë

Image

Parku Kombëtar Tusheti, Gjeorgji

Image

Lagja Gingerbread e Port-au-Prince, Haiti

Image

Sistemi historik i ujit, India

Image

Stadiumi Sardar Vallabhbhai Pate, Indi

Image

Mam Rashan Shrine, Irak

Image

Inari-yu Bathhouse, Japoni

Image

Distrikti Iwamatsu, Japoni

Image

Kanali Kombëtar, Meksikë

Image

Choijin Lama Temple, Mongoli

Image

Shtëpi tradicionale të Birmanisë, Myanmar

Image

Chivas dhe Chaityas të Luginës së Kathmandu, Nepal

Image

Pazari Anarkali, Pakistan

Image

Lugina e Shenjtë e Inkasve, Peru

Image
Image

Bennerley Viaduct, Mbretëria e Bashkuar

Image

Monument Kombëtar Bears Ears, SHBA

Image

Qarku Historik Aguirre Qendror, SHBA

Image

Ndërtesa San Antonio Woolworth, SHBA

Image

Shtëpi tradicionale në Mahalla e Vjetër Hebraike e Buhara, Uzbekistan

Image

Fragment nga romani “Shkretëtira e Tartarëve”

Nga: Dino Buzzati

Pothuajse dy vjet më pas Xhovani Drogo po flinte një natë në dhomën e tij të Fortesës. Kishin kaluar njëzetë e dy muaj, pa sjellur asgjë te re dhe ai kishte ndenjur në vend duke pritur, a thua që jeta duhet të kishte për të një zemërbutësi të veçantë! Megjithatë njëzetë e dy muaj janë të gjatë dhe në rrjedhën e tyre mund të ndodhin plot gjëra: del koha që të krijohen familje të reja, të lindin fëmijë e të fillojnë edhe të flasin, që një shtëpi e madhe të ngrihet aty, ku më parë kishte vetëm livadhe; që një grua e bukur të plaket e askush të mos e dëshiroj më, që një sëmundje, edhe nga ato më të gjatat, të përgatitet (e ndërkohë njeriu vazhdon të jetojë i shkujdesur), ta tresë dalëngadalë trupin, të tërhiqet përkohësisht për të lënë përshtypjen e shërimit, të turret sërish më me vrull duke gllabëruar shpresën e fundit, mbetet ende kohë që i vdekuri të varroset e të harrohet, që i biri të jetë sërish në gjendje të qesh, e që në mbrëmje t’i çojë mikeshat në shëtitore, përgjatë kangjellave të varrezave.
Jeta e Drogos, përkundrazi, sikur qe ndalur. E njëjta ditë, po me ato gjëra, ishte përsëritur me qindra herë, pa bërë një hap përpara. Lumi i kohës kalonte përmbi Fortesë, plasariste muret, merrte teposhtë pluhur e copa gurësh, lëmonte shkallët e zinxhirët, por sipër Drogos kalonte më kot, ende nuk kishte mundur të përqethte gjatë arratisjes se vet.
Edhe kjo natë do të kishte qenë njëlloj, nëse Drogo nuk do të kishte parë një ëndërr… Ishte bërë sërish fëmijë e rrinte natën në parvazin e dritares. Përtej në një pjesë të futur thellë të shtëpisë, shihte fasadën e një pallati luksoz të ndriçuar nga hëna. Drogos fëmijë i kishte tërhequr vëmendjen një dritare gjatoshe dhe e lartë, e rrethuar nga një kornize mermeri. Hëna duke hyrë përmes xhamave, binte në një tryezë, të mbuluar me një mësallë të thurur dhe mbi të kishte një vazo dhe disa statuja të fildishta. Këto pak objekte të dukshme, të shtynin që të përfytyroje, që mbrapa errësirës, fshiheshin intimitetet e një salloni të madh.
– Ç`gëzim, – tha me vete Drogo, – të mundje të jetoje në ato sallone, të sorollateshe me orë të tëra duke zbuluar thesare të reja.
Ndërmjet dritares ku po rrinte dhe pallatit të mrekullueshëm, kishin filluar të faniteshin disa fantazma të brishta, të ngjashme ndoshta me disa shtojzovalle, që tërhiqnin pas vetes bishta të gjatë prej tyli e që llamburisnin në dritaren e hënës. Prania e disa krijesave të tilla që as në botën reale, kurrë nuk i kishte parë, nuk e çudisnin aspak Xhovanin. Këto qenie misterioze kalamendeshin në ajër në shtjella të lehta duke cikur gjithë kohën dritaren gjatoshe…
Ashtu fluide siç ishin, ngjanin si pjesë përbërëse e pallatit misterioz, por që s’po ia varnin fare Drogos, duke mos iu afruar shtëpisë së tij, ia sëmboi sedrën. Pra dhe shtojzovallet i kërkon nga fëmijët e zakonshëm, për t’u kujdesur vetëm për fatlumët, qe nuk ua hedhin fare sytë, por flenë shpërfillës në balldakinën e mëndafshtë.
“Pst, Pst” – ia bëri Drogoja disa herë me droje, për t’ua tërhequr vëmendjen fantazmave, por duke e ditur fare mirë se ishte diçka e kotë. Dhe s’u gabua, asnjëra s’e dëgjoi, asnjëra nuk iu afrua parvazit të dritares së tij
Atë çast njëra prej këtyre krijesave magjike u kap me njëfarë krahu pas skajit të dritares përkundruall dhe trokiti në xham me takt, si për të thirrur dikë… /KultPlus.com

“E humbëm edhe këtë mbrëmje”-Pablo Neruda

E humbëm edhe këtë mbrëmje.
Askush nuk na pa të zënë për dore
kur muzgu i kaltër binte mbi botë.

Nga dritarja unë pash’
lodrimin e perëndimit mbi kodrat e largëta.

E pastaj, si një monedhë,
një copëz dielli u përndez në duart e mia.

Të kujtova ty me shpirtin e ndrydhur,
me atë trishtimin që ti ke njohur tek unë.

Ku ishe ti në atë kohë?
Me ç’njerëz?
Çfarë fjalësh u thoshe?
Oh, pse më ndodh kështu: dashuria shpërthen përnjëherësh,
kur jam i trishtuar dhe kur ti je larg?

Libri që marr të lexoj mbrëmjeve më ra nga duart
dhe te këmbët e mia, si një qen i plagosur, u rrotullua perëndia.

Gjithnjë, gjithnjë sapo vjen mbrëmja ti ikën,
deri ku muzgu bredh duke tretur statujat.

– Pablo Neruda

/KultPlus.com

Çfarë i rrëfyen profesorit francez Faik Konica, Gjergj Fishta dhe Esat Pashë Toptani në tetor të 1913

Nga Aurenc Bebja

“Excelsior” ka botuar, të martën e 11 nëntorit 1913, në faqen n°2, një shkrim në lidhje me udhëtimin e profesorit francez Jean Brunhes në Shqipëri dhe takimet (bisedat) e tij asokohe me Faik Konicën në Durrës, Gjergj Fishtën në Shkodër dhe Esat Pashë Toptanin në Reth, të cilin, Aurenc Bebja, nëpërmjet Blogut “Dars (Klos), Mat – Albania”, e ka sjellë për publikun shqiptar :

Përshtypje nga Shqipëria

Burimi : gallica.bnf.fr / Bibliothèque nationale de France
Burimi : gallica.bnf.fr / Bibliothèque nationale de France

[Bashkëpunëtori ynë i shquar z. Jean Brunhes, profesor i gjeografisë humane në “Kolegjin e Francës – Collège de France”, i cili vazhdon studimet e tij për vendet e Ballkanit, sapo është kthyer nga një mision i gjatë shkencor në Greqi dhe Shqipëri. Në çdo moment të historisë politike, grupet etnike në gadishull përballen me njëra-tjetrën – siç e kemi parë, natyrisht – në një pozicion dhe qëndrim të ri. Parashikimi i qëndrimit të së nesërmes është sekreti i të gjithë veprimeve efikase. Ne e dimë se me çfarë saktësie kishte planifikuar z. Jean Brunhes, tre muaj përpara, luftën e dytë ballkanike dhe fitoren e ushtrive serbe dhe greke. Ai tani përpiqet të na shpjegojë Shqipërinë e re, atë që nuk ekzistonte akoma pardje dhe dje; mund të jetë vendi dhe njerëzit, mbi të cilët janë publikuar informacionet më të gabuara dhe fantazuese. Pra, kjo ishte një arsye më shumë për të mbledhur këto informacione të dorës së parë dhe të freskëta.]

Në Durrës — portin kryesor shqiptar, një qytet i vogël piktoresk që vjen nga Dyrrahu i lashtë i romakëve dhe që ende është i rrethuar nga muret e bukura veneciane — mezi prisja të takoja të shquarin dhe mikpritësin e madh Mehmet bej Konicën; por ai ishte larguar kur unë mbërrita me 16 tetor.

Ai ishte larguar një ditë më parë për në Beograd, i ngarkuar nga miku i tij Esat Pasha me një mision gjysëm-zyrtar pranë qeverisë serbe : nga ky mision mund të dalë një afrim ose të paktën një “modus vivendi” i respektit të ndërsjelltë midis Serbisë dhe Shqipërisë.

Pata, të paktën, fatin e mirë të bisedoja me vëllain e Mehmet bej Konicës (autori e ka fjalën për Faik Konicën). Ai është një ish-nxënës i Gaston Paris-it në “Kolegjin e Francës – College de France”; ai kishte ardhur për të ndjekur tek ne studime serioze filologjike, në mënyrë që të vinte në pah gjuhën dhe trashëgiminë e çmuar të legjendave dhe “folklorit” të vendit të tij. Ky shqiptar ende i ri, me mendje të ndritshme dhe të mprehtë, flet shumë mirë frëngjishten dhe disa gjuhë të tjera evropiane.

 Nëse doni të informoheni për përpjekjet që ne po bëjmë për të ndërtuar një Shqipëri që mendon dhe funksionon, shkoni të takoni, në Shkodër, një françeskan shqiptar, At Fishtën : ai është poet, filolog, patriot…

Një bashkëbisedim me At Fishtën

Burimi : gallica.bnf.fr / Bibliothèque nationale de France
Burimi : gallica.bnf.fr / Bibliothèque nationale de France

Unë i kisha dëgjuar vetëm emrin At Fishtës; por të dëgjoja lavdërimin entuziast për një murg françeskan nga një shqiptar mysliman shumë i arsimuar, më duk diçka e pazakontë, dhe, kështu, unë shkova për të parë At Fishtën në manastirin e tij françeskan në Shkodër.

Një burrë i pashëm me një kokë të madhe, një shikim të drejtë dhe energjik, me flokë të zinj, fytyra e të cilit shpreh një forcë disi të çuditshme që i jep pamjen e një prifti me mustaqe që bien në sy, por pa mjekër. (Të gjithë priftërinjtë katolikë serbo-kroatë dhe shqiptarë kanë zakon të rruajnë mjekrën, por të mbajnë mustaqe.)

— Ne kemi bëri, deri më tani, vetëm një jetë individuale dhe krahinore… Lëruni shqiptarëve kohë që të japin provat e tyre… Për pesë shekuj, ne u braktisëm deri në tiraninë më të përçmuar dhe madje në barbarizëm… Gjuha jonë ishte e urryer; zakonet tona të vjetra luftoheshin; këto zakone të vjetra, këto “kanune”, unë do t’i botoj; ne do të shohim se cila ishte drejtësia jonë tradicionale, dhe fryma demokratike që ajo kishte… Ne duam së pari autonominë tonë intelektuale…

Ky njeri fliste me një bindje dhe besim të tillë sa që mora guximin t’i bëj një pyetje të drejtpërdrejtë :

 Ju e dini se si priftërinj dhe murgj katolikë shqiptarë, ju shohin si agjentë të Austrisë…

Ne duam, ne shqiptarët, pavarësinë tone

Burimi : gallica.bnf.fr / Bibliothèque nationale de France
Burimi : gallica.bnf.fr / Bibliothèque nationale de France

Unë do të kujtoj gjithmonë se me çfarë sinqeriteti të drejtpërdrejtë m’u përgjigj françeskani, pa iu shmangur pyetjes dhe pa vështirësi :

— S’është e vërtetë. Ne nuk jemi agjentë të Austrisë; Unë, si dishepull, çfarë do të bëja këtu, nëse do të isha peng i ndonjë fuqie? Ajo që është e vërtetë, është se ne dhe Austria kemi pasur interesa paralele. Katolikët shqiptarë kanë simpati për Austrinë, e cila ka mbrojtur dhe mbështetur, ashtu si dikur Franca, kauzën e shenjtë të lirive të tyre fetare : Unë jam drejtori i shkollave katolike të Shkodrës, të cilat financohen nga Austria, por ju siguroj mbi nderin tim që konsulli austriak nuk do të guxonte të më jepte kurrë një urdhër… Ajo që duam, ne Shqiptarët, dhe ajo që do të ruajmë kundër të gjithëve, është pavarësia jonë…

Unë po u dërgoj, si një dëshmitar besnik, këto deklarata të fuqishme.

Françeskani vazhdoi përsëri :

— Na qortojnë për faktin se nuk kemi frymë politike… Por, si mund të kemi një opinion publik disi të organizuar, kur ne jemi të pavarur vetëm prej disa muajsh?… Dhe, prapë, a i përkasim vetvetes?… Është e  qartë se ne jemi të ndarë dhe e injorojmë njëri-tjetrin; por le të na besojnë. Nuk na mungojnë individët që dikur, dhe ende dje, kanë treguar një frymë të madhe politike në Kostandinopojë. Lëruni njerëzve me vlera kohën e duhur që të vihen në pah dhe t’u imponohen natyrshëm shqiptarëve. Ne, pa frymë politike! Por kedivi i Egjiptit ka gjak shqiptar, dhe politikani i madh Crispi ishte një italo-shqiptar!

Ky françeskan, që pretendonte Crispi-n për lavdinë politike të Shqipërisë së tij, më dukej gjithnjë e më interesant.

— Gjenerali Esat Pasha e ka treguar veten si një njeri që di të qeverisë. Ne e pamë në aksion gjatë rrethimit të gjatë të Shkodrës. Ai arriti t’u vinte rreth, në këtë qytet shqiptar katolik, 35.000 turqve pa asnjë incident.

Rrethimi, megjithatë, ka qenë kaq i gjatë dhe i vështirë! Të gjitha lidhjet (rregullat) e disiplinës mund të ishin dobësuar…

Edhe katolikët shqiptarë kanë shpresë për të ardhmen e vendit të tyre mbi personalitetin e spikatur të pashait, gjeneralit Esat. Po kështu, edhe për shumë shqiptarë myslimanë të Veriut.

Më çuan të takoj Esat Pashën nëpërmjet njërit prej shefave të rajonit malor të Veriut, Basri Beut. — një njeri i qetë, i zgjuar, plot kuptim, që është një nga ata për të cilin do të flitet sërish. Basri Beu më duket se është negociatori dhe lideri i kësaj lloj konfederate të Qendrës dhe Veriut, që do të jetë nesër, nëse bëhet realitet, mbështetja dhe forca e Esatit. 

Një fjalë nga Esat pasha

Burimi : gallica.bnf.fr / Bibliothèque nationale de France
Burimi : gallica.bnf.fr / Bibliothèque nationale de France

Ky, pasha, më priti tek prona e tij në fshatin Reth, midis Durrësit dhe Tiranës.

Me një qeleshe të kuqe, të vendosur mirë, dhe një xhaketë të zezë (e prerë sipas stilit parizian dhe me origjinë po nga Parisi), me një trëndafili të bukur  e të zbehtë në xhep, gjenerali, i cili nuk është pesëdhjetë vjeç, duket edhe më i ri se ç’është. Ai është një njeri i aksionit dhe vullnetit, i cili është në moshën e duhur, plot energji. Ai duket i vendosur se dëshiron të jetë udhëheqësi efektiv i vendit të tij sesa ta braktisë atë ndaj disa burrave për të cilët ka vetëm një konsideratë shumë të ulët.

Ai e di shumë mirë se çfarë bën dhe ku po shkon.

Ai i ka prerë urat (lidhjet). Nuk do të ndalet në gjysmë të rrugës.

Ne ishim në Reth më 17 tetor. Proçedimet publike dhe deklaratat që janë bërë që nga ajo kohë, Esat Pasha, i kishte akoma vetëm në brendësi. Por ai më tha haptas :

 Tani që jam në krye të vendit tim, jam i lumtur që personi i parë që takoj është një francez.

(Unë e shënova fjalinë e tij sa më saktë të ishte e mundur, sipas formës në të cilën m’u përkthye.)

Esat pasha qeveris dhe punon. Ai i imponoi vetes mësimin e frëngjishtes. Tashmë, ai e kupton gjuhën tonë; ai shqipton, me korrigjim, disa fjalë.

Ai është çorganizues i organizatës së përkohshme. Ai mund të jetë vetëm një i pavarur.

Padyshim që krijimi i një shteti shqiptar të ekuilibruar nuk do të jetë punë e një dite. Sa shekuj iu deshën Francës për t’u bërë Franca? Dhe pse ëndërrojmë ne, për krijesat e reja politike, një stabilitet ideal dhe përfundimtar që nuk e kanë më të vjetrat e Evropës sonë? Me çfarë iluzionesh harrojmë papritur gjithë historinë tonë dhe tërë gjeografinë politike! Shqipëria ka ende shumë pengesa, na rezervon shumë surpriza, por lëvizja e mendjeve dhe marshimi i gjërave duket se po shkojnë drejt një fakti që mund të quhet një fakt i ri : pavarësia efektive e një Shqipëri e vërtetë.

Jean Brunhes,

Profesor i Kolegjit të Francës – Collège de France.

 https://www.darsiani.com/la-gazette/cfare-i-kane-rrefyer-profesorit-francez-faik-konica-ne-durres-gjergj-fishta-ne-shkoder-dhe-esat-pashe-toptani-ne-reth-ne-tetor-te-1913/

Nesër promovohet “Trilogjia gjermane” e Jusuf Buxhovit në Kult Plus Caffe Gallery

Në ambientet e KultPlus Caffe Gallery nesër do të promovohet “Trilogjia gjermane” e Jusuf Buxhovit e cila përfshin romanet: “Vdekjet e kolonelit”, “Kujtimet e zonjës von Braun” dhe “Kodi i dashurisë”.

Këto romane janë të botuara në periudhën e viteve 2005-2006, ndërsa përfshirja e tyre në kuadër të kërsaj trilogjie ka të bëjë me një përpunim letrar brenda një koncepti të përbashkët tematik që i lidh.

Kjo trilogji është botuar nga Shtëpia Botuese “Pena”.

Autori Jusuf Buxhovi do të bashkëbisedojë me të pranishmit rreth rolit të shkrimtarëve në krijimin e vëtdijes politike, si bazë e projektit shtetëror si dhe do të shpërndajë libra për lexuesit.

Ngjarja do të fillojë nga ora 18. /KultPlus.com

Këngëtarja ukrainase tregon pse këndoi shqip në “The Voice of Greece”

Angelina Statyeva nga Ukraina, këndoi në “The Voice of Greece” një pjesë të këngës arbëreshe “Vajta kalova gjithë Kalabrinë”, të cilën e njohim edhe si “Lule lule”.

Nisur nga Instagrami i saj, Angelina nuk ka ndonjë lidhje të fortë me Shqipërinë por megjithatë, e kontaktuar nga Anabel, ajo tregoi se arsyeja pse zgjodhi një këngë shqiptare lidhet me admirimin për kulturën e pasur të Ballkanit, duke përfshirë këtu edhe Shqipërinë.

Pavarësisht vështirësive në shqiptimin e frazave, që është mëse e kuptueshme, këngëtarja ia doli të tërhiqte vëmendjen e jurisë së përbërë nga Eleonora Zouganeli, Panos Mouzouraki, Elena Paparizou dhe Sakis Rouvas. /KultPlus.com

Vdiq John Witherspoon

John Witherspoon vdiq në moshën 77 vjeçare.

Aktori dhe komediani ishte më i njohur për punën e tij në filmin “Friday”, transmeton Klan Kosova.

John gjithashtu luajti në “The Wayan Brothers”, “The Tracy Morgan Show” dhe serinë e animuar “The Boondocks”.

“Me pikëllim të thellë mund të konfirmojnë se burri dhe babai ynë i dashur, John Witherspoon, një nga personat më të zellshëm, vdiq në shtëpinë e tij në moshën 77 vjeçare”, tha familja e tij në një deklaratë. / KultPlus.com

“Fjalori i Gjuhës Shqipe” instalacioni më i ri në sheshin “Skënderbej” të Tiranës

“Fjalori i gjuhës shqipe” është instalacioni më i ri i vendosur në sheshin “Skënderbej” të Tiranës.

Lajmi u bë i ditur nga ministrja e Kulturës, Elva Margariti, e cila thekson se “po e përmbyllim Tetorin e Librit me një instalacion në sheshin “Skënderbej”, një libër gjigant, ndoshta më i rëndësishmi: “Fjalori i gjuhës shqipe”, botim i Akademisë së Shkencave dhe Institutit të Gjuhës dhe Letërsisë”.

“Ende gjatë montimit nisi të tërheqë vëmendjen e kalimtarëve, të cilët nisën të bëjnë fotografi para tij. Por, ai fjalor është edhe funksional. Përmes një monitori, bashkëlidhur me të, mund të kërkoni kuptimin e cilësdo fjalë të fjalorit. Një mesazh për të njohur dhe dashur gjuhën tonë”, shprehet Margariti.

“Fjalori i gjuhës shqipe” është fjalori më i madh shqip-shqip i botuar deri më sot. Ky fjalor është hartuar duke u mbështetur te “Fjalori…” i 1980-ës, ripunuar dhe përditësuar. Përmban rreth 35 000 fjalë, 7 000 njësi frazeologjike dhe mbi 100 000 kuptime, pra, leksiku aktiv i shqipes së sotme dhe një pjesë e rëndësishme e leksikut pasiv.

Fjalët në fjalor janë të vendosura sipas rendit alfabetik dhe sipas rendit të pjesëve të ligjëratës (emri, mbiemri, folja, ndajfolja…). Në të gjithë Fjalorin janë zbatuar rregullat e drejtshkrimit të miratuar në Kongresin e Drejtshkrimit të Gjuhës Shqipe (1972). Fjalori është i pajisur me shpjegime për mënyrën e përdorimit, shkurtimet që janë përdorur, treguesin alfabetik dhe një pasqyrë gramatikore. Ky fjalor është tepër i nevojshëm për bibliotekat e familjeve tona. / KultPlus.com

“Vallja e Tropojës” pritet të njihet nga UNESCO

Vallja e Tropojës” është një vlerë kombëtare e jona, që pritet të njihet si trashëgimi botërore nga Unesco.

Hakaj tregoi se prej kohësh ai bashkë me koreografë të tjerë kanë përgatitur një dosje me të gjitha materialet e nevojshme dhe brenda kritereve të kërkuara nga institucionet përkatëse, për ta përfshirë vallen e Tropojës në listën e trashëgimive të mbrojtura të Unesco-s.

Pavarësisht reagimit pozitiv të akademikut Vasil Tole lidhur me këtë çështje, koreografi Skënder Hakaj shprehu shqetësimin se ky process është duke u zvarritur qëllimisht, duke vënë në dukje dallimet dhe përkatësinë krahinore.

“Meraku im është zvarritja për ne, se thonë hajt këta janë provincialë…” tha ai, duke shtuar më tej se nëse “fati” i këtij kërcimi do të ishte në dorën e Tiranës apo ndonjë qyteti tjetër, procesi i njohjes nga Unesco do ishte kryer me kohë dhe nuk do kishte qenë e nevojshme të pritej kaq gjatë. /KultPlus.com

Ministria e Kulturës organizon festival kushtuar letërsisë së re shqipe

Shkrimtarët e rinj bëhen bashkë në një festival, ku letërsia e re shqipe do të jetë në fokus të “New Literature Festival” i cili nisi për herë të parë hapi siparin nga dita e sotme e deri më 30 tetor në hapësirat e Muzeut Historik Kombëtar.

Personazhe të jetës letrare pas viteve ’90-të, dhe emra të njohur të letërsisë shqipe do të jenë bashkë në një komunikim që kërkon të nxjerrë në pah prirjet e sotme të letërsisë bashkëkohore shqipe.

Ditën e martë u zhvillua edhe takimi i parë me pjesëmarrjen e një numri të madh nxënësish nga gjimnazet e Tiranës, si “Sami Frashëri”, “Ismail Qemali” etj.

Festivali nisi sot me një panel diskutimi me botues, studiues të letërsisë, autorë të rinj mbi sfidat e letërsisë bashkëkohore shqipe. Botuesja Arlinda Dudaj, studiuesit dhe shkrimtarët Agim Baçi, Ardian Vehbiu, Blendi Fevziu, Visar Zhiti, Loer Kume, Brahan Sukaj, Enkelejd Lamaj, Tobias Xhaxhiu etj., diskutuan rreth letërsisë bashkëkohore, çfarë përfshihet në të, çfarë ndikimi ka, sa lexohet sot, letërsinë si kujtesë, e të tjera tema që shqetësojnë krijuesit e rinj. /atsh / KultPlus.com


Erza Muqolli do të performojë në Parlamentin e Ontarios në Kanada

Më 21 nëntor në Ontario të Kanadasë do të ketë ceremoni solemne dhe artistike. Në këtë ceremoni e ftuar është këngëtarja me origjinë nga Kosova dhe nënshtetase franceze, Erza Muqolli. Në spotin paralajmërues, Erza vlerësohet si një nga zërat më të mirë për zërat e moshës së saj e njohur kudo në Europë, transmetohet në Pasqyrën Shqiptare, shkruan KultPlus.com

Më 21 nëntor pasdite Shoqata e Bashkësisë Shqiptaro-Kanadeze me mbështetjen e deputetit konservator për provincën e Ontarios, Lorne Coe, dhe në koordinim me Ruki Kondaj me rastin e muajit të trashëgimisë shqiptare në provincë do të organizojnë në mjedisit të Parlamentit të Ontarios një ceremoni solemne dhe artistike.

 Synimi i këtij aktiviteti është shpalosja e të gjitha elementeve të kulturës shqiptare.

Elaine Hendrix, aktorja e radhës që do ta luajë Alexis Carrington të “Dynasty”

Aktorja Elaine Hendrix do ta marrë rolin televiziv, i cili e bëri të famshme Joan Collins në telenovelën e viteve 1980, Dynasty.

Ylli i “Parent Trap” është zgjedhur si Alexis Carrington për sezonin e tretë të rilansimit të Dynasty, shkruan KOHA Ditore.

Hendrix po e merr përsipër rolin e lansuar nga ish ylli i “Desperate Housewives”, Nicollette Sheridan dhe përkohësisht i luajtur nga Elizabeth Gilles, e cila gjithashtu e ekranizon Fallon Carringtonin në seri.

Collins e luajti Alexis në serinë origjinale të Dynasty nga 1981 deri në 1989. Koha.net / KultPlus.com

Letra unike e gazetarit Frank Kobola për gruan e tij që sapo kishte lindur

“Je e mrekullueshme. Këtë frazë e kam përsëritur aq herë gjatë këtyre 72 orëve që kur lindi djali ynë, sa më është bërë gati-gati rutinë. Duket sikur kur e thua shpesh, do ta humbasë kuptimin; se tingujt e rrokjeve do të ngatërrohen, se do të kthehet në një pakuptimshmëri të çuditshme, si kur e përsërit një fjalë 100 herë për të provuar artikulimin.

E dija që do të ishe e mrekullueshme që në momentin që të njoha. Forca dhe aftësia jote për t’u përshtatur vazhdojnë të më mahnitin. E di që do të rrotullosh sytë kur ta lexosh këtë, por ti më frymëzon. Ndonjëherë mahnitem thjesht nga mënyra si ia del të rrish me mua.

Më ke mahnitur teksa në këtë marrëdhënie, rriteshim të dy pak nga pak. Më mahnite kur po planifikonim dasmën tonë. Dhe që atëherë, më ke mahnitur çdo herë e më shumë. Këtë e besoj plotësisht.

E besova edhe kur po përballoje dhembjet e lindjes (edhe pse me siguri, nuk të ndihmoi shumë). E besova kur kalove 13 orë në pritje për të lindur. E besova kur doktorët të thanë se kishe nevojë për prerje cezariane.

E besova kur ti këmbëngulje se nuk kishe frikë, dhe kur po përpiqeshe ta pranoje idenë se të lajmëruan për operacionin vetëm një orë përpara. E besova kur të shtrëngova dorën gjatë operacionit dhe ti mbaje qëndrim prej guximtareje, për një orë të tërë.

E besova kur për herë të parë, sytë e mi panë djalin tonë, dhe i thanë: “je i mrekullueshëm”. E besova kur ti i dhe djalit tonë puthjen e parë në faqe, ndërsa ti ishe në mes të operacionit. E besova kur mu desh të të lija që ata t’ju bënin analizat, ty dhe të porsalindurit tonë.

E besova kur ti e more veten, kur e mbajte për herë të parë në krahë, dhe fillove të kujdeseshe për të. Ishte me sekonda i vogël, dhe ti e vure shëndetin e tij para tëndit.

E besova kur ti këmbëngule që unë të shtrihesha me ju, pavarësisht dhembjeve që kishe, që ne ta përjetonim bashkë këtë emocion. E besova, kur ti the fjalën familje për herë të parë.

Tani, e besoj sa herë djali ynë qan dhe sapo ti e merr në krahë, qetësohet. Mendoj sesa i mrekullueshëm është djali ynë, sa herë hap ato sytë e tij dhe më vëzhgon fytyrën.

Ke qenë e mrekullueshme gjatë gjithë këtij procesi… një proces kur për nëntë muaj, unë isha veçse spektator, dhe pastaj kërkova titullin e babait vetëm pasi e gjitha kishte mbaruar. E di shumë mirë sa me fat jam në këtë aspekt dhe se, pavarësisht sa të thjeshtë e bëre të dukej, shtatzënia, dhembjet e lindjes dhe lindja janë një vështirësi e madhe fizike dhe emocionale.

Megjithatë, nga mënyra si ti e shikon djalin tonë, unë e di se ti do ta bëje dhjetëra herë nga e para, pa e vënë në diskutim. Është shikimi që thotë: “je i mrekullueshëm” edhe pse ti, duke mos qenë kaq përsëritëse sa unë, do të zgjidhje një fjalë tjetër për ta përshkruar.

Është e vështirë t’ia shpjegosh lindjen e një fëmije dhe kalimin në të qenit prind dikujt, që nuk e ka përjetuar. (Më vjen në mend fjala “e mrekullueshme”…) Por edhe pse çdo ditë me mijëra njerëz nëpër botë e përjetojnë, prapë është diçka kaq thellësisht personale.

Ky është fëmija ynë. Ky është gëzimi ynë. Dhe kur ai lindi, në këtë botë e pritëm ne. Ne jemi ata që mbushemi me një dashuri të tejskajshme, sa herë e shikojmë. Edhe të tjerët kanë fëmijë, edhe të tjerët i duan, por askush nuk ka këtë që kemi ne. Askush nuk të ka ty.

Dhe unë, jam kaq pafundësisht mirënjohës që të kam patur në krahë, gjatë gjithë kësaj kohe (edhe pse kur flasim për shtatzëni, isha unë në krahun tënd).

Jam kaq pafundësisht mirënjohës që e bëra këtë rrugëtim me ty; që të pashë të shndërroheshe në mama kaq shpejt, kaq mençurisht; që të pashë të luftoje me gjithë dhembjet, që të siguroheshe që djali ynë po ushqehej, po vëzhgohej, që po rrethohej me dashuri.

Tashmë po mësohem ta them: “je e mrekullueshme”, gjatë gjithë kohës. E di që ti do të më japësh arsye ta them çdo ditë. E di se nuk do të lodhem kurrë duke e thënë dhe e di se nuk do ta humbasë kurrë, kurrë kuptimin”. Filozofia.Al /KultPlus.com

Libri i Ibrahim Berishës “Death of Colony” botohet në SHBA

Libri i sociologut Ibrahim Berisha, “Death of Colony” që u editua (tetor, 2019, f.342) nga Shtëpia Botuese Jalifat Publishing, Houston, USA në gjuhën anlegeze, vë në fokus kolonizimin e Kosovës nga shteti serb, pasojat e këtij kolonizimi dhe ndryshimet strukturore sociale, ekonomik dhe kulturore të popullit shumicë, shqiptar. Ky libër është zgjerim i literaturës për studimet koloniale duke futur përvojën Kosovë: Serbi-Jugosllavi, Shqiptaro-Serbe. Kosova ishte koloni e harruar, e braktisur, e izoluar, e fshehur në Evropë.

Libri ”Death of Colony” përmes argumenteve dhe analizës sociologjike, ekononmike dhe kulturore, do të krijojë një pamje më të qartë për Kosovën, por edhe për marrëdhëniet e shqiptarëve me serbët. Kosova ishte koloni e harruar, e braktisur, e izoluar, e fshehur në Evropë. Vdekja e kolonializmit qe e vështirë, por ndodhi në fund të shekullit XX, pas një tragjedie ku pësuan masivisht civilët shqiptarë, por, të cilën për ta ndaluar atë dhe spastrimin e plotë, u përfshi edhe bashkësia ndërkombëtare duke ndërhyrë ushtarkisht.

Libri ka në fokus mendësinë dhe praktikën koloniale të Serbisë në Kosovë gjatë shekullin XX. Politikat koloniale dhe krimet për territore dhe spastrime masive etnike në periudha krize a komode, shfrytëzimi, diskriminimi masiv sistemor dhe i strukturuar ndaj shqiptarëve të kolonizuar, prodhuan efekte të shumta sociale, politike, ekonomike, demografike, kulturore, arsimore etj., të cilat janë hulumtuar dhe analizuar në këtë studim multidisiplinar.

Kolonia Kosova në shek.XX, është matematikë e veçantë me shumë projekte dhe praktika, e një shteti në Evropë që do ta shtrijë sovranitetin në hapësirë të huaja pa zgjedhur mjete, duke ndërtuar një herësh sisteme propagande funksionale: paraqitje e krimit dhe dhunës shtetërore si mbrojtje dhe reagim të viktimës që ka Mision të Shenjtë në Portën ndërmjet Lindjes dhe Perëndimit.

Politikat koloniale, bazuar në argumentime shumëburimore, janë potenciale të harmonizuara: Shtet, Kishë Ortodokse Serbe dhe institucione shkencore dhe kulturore. Autori thekson se shkrimi i librit është i motivuar edhe nga përvojat personale dhe kolektive e shqiptarëve, të cilët janë përballur me pasojat e këtij sistemi.

Është rezultat i një pune të gjatë 20 vjeçare, i konsultimit me burime përkatëse,veçmas me burime primare serbe dhe jugosllave që prodhuan dhe arsyetuan politikat koloniale. Janë shfrytëzuar burime arkivore, literaturë, dokumente, të dhëna statistikore, media, etj.

Praktika koloniale në Kosovë, përbën një përvojë specifike kolonializmi. Kolonializmi kryesisht shikohet si dominim i Botës së Tretë nga Bota e Parë, apo sundim i popujve “në stad më të lartë të civilizmit” dhe të zhvillimit ekonomik ndaj atyre më pak të civilizuar “barbarë” apo “të egër”.

Por për dallim nga praktikat koloniale në pjesët tjera të botës, në Kosovë përpos eksploatimit ekonomik dhe shkatërrimit të vendbanimeve, planet shtetërore janë shumë më të gjera. Veçantia kryesore është plani për zhvendosjen totale të popullsisë me qëllim të ndryshimit demografik. Përpos shfrytëzimit ekonomik e material, plani kolonial serb ka synuar të ndryshojë historinë bashkë me të ardhmen.

Në anën tjetër pasojat e kësaj politike ishin të rënda. Se çfarë prodhoi kolonializmi në Kosovë, do referuar vetëm një fakti që gjendet në libër. Shkalla e zhvillimit ekonomik në Kosovë në vitin 1945 ishin të barabarta me atë në Mal të Zi dhe Maqedoni. Për shkak të politikave ekstreme koloniale edhe në Jugosllavinë Komuniste, që shikohet si “periudhë e barazisë së Kosovës me njësitë tjera federale”, në vitin 1988, zhvillimi ekonomik në Mal të Zi dhe Maqedoni ishte 3.6 herë më i lartë se në Kosovë.

Libri ka shkoqitur në shumë fusha pabarazinë dhe diskriminimin e shqiptarëve prodhuar nga trajtimi i Kosovës si koloni klasike e Serbisë dhe Jugosllavisë.

Kosova në gjithë periudhat e të qenit shtet të Serbisë dhe Jugosllavisë ka qenë rajoni më i diskriminuar dhe si pasojë më e pazhvilluara jo vetëm ekonomikisht, por edhe në aspektin e superstrukturës. Ajo është izoluar në mënyrë që shqiptarët të mbesin jashtë ndryshimeve socio-ekonomike dmth pa identitetin e tyre të vërtetë historik, nacional, kulturor.  Prehja në mite, në të kaluarën, më folklor, identitet të përbashkët, ka ofruar një siguri se identiteti kombëtar shqiptar po mbahet, se tiparet kulturore shqiptare nuk po shkrihen. Është krijuar diferenca me politikat koloniale shtetërore. Shqiptarët e përjashtuar nga shteti kanë pasur një hapësirë të ngushtë të mbijetesës dhe njëherësh  mundësinë e vogël të rrisin mobilizmin dhe hegjemonizmin nacional.

Këto hapsira lokale kulturore, etnikisht homegjene, mund të shihen si zona të çlirimit nga hegjemonizmi edhe shtrengesat ideoleogjike të sistemit komunist, nga të cilat,  shqiptarët janë ndjerë të përjashtuar dhe të rrezikuar. Kështu janë ndërtuar skuta aktive të refuzimit edhe rezistencës. Kjo ka pasur pasoja, gjë  që vërehen edhe sot e kësaj dite, në zhvillimin e  intelektual, kulturor,  politik.

Ky libër është zgjerim i literaturës për studimet koloniale duke futur përvojën Kosovë: Serbi-Jugosllavi, Shqiptaro-Serbe, e cila paraqitet shpeshherë e shtrembëruar dhe, ka dhe do të ketë, shumë për të thënë në mënyrë që në shekullin XXI të tejkalohet mendësia dhe komoditeti kolonial i kolonistëve serbë dhe i shtetit të Serbisë.

Autori Berisha duke folur për librin “Death of colony” në revistën sociologjike ndërkombëtare “Globaldialogue”, ka thënë: Janë dy specifika në modelin kolonialist të Kosovës. Së pari, për të qartësuar situatën më duhet të them se dallon kolonialisti, ashtu si dallon i kolonizuari. Në ç’kuptim? Për shembull, kolonialisti dallon në narracionin mbi të cilin e ndërton procesin e kolonializmit si dhe qëllimet (the ends) mbi të cilat e projekton atë.

Kolonializmi i shtetit serb në Kosovë, i shfaqur hapur nëpër elaboratet të cilat i diskutoj në liber, më përpara se i ndërtuar në interesa ekonomike, politike ekspansioniste, edhe pse këta janë natyrisht presente, niste nga një mit. Një gjë e tillë dallon ta zëmë nga qëllimi kolonial që i bëri Franca Algjerisë, Anglia Indisë, apo Belgjika Kongos. Dërgimi i ushtrisë në territoret e pushtuara nga shtetet evropaine, nuk ka ndodhur bazuar në një mit, apo ndodhi të projektuar historike, sikur ai i serbëve mbi Kosovën, përmes Betejës së Kosovës në 1389. Ky është një dallim kyç si e sheh kolonizatori të kolonizuarin.

Kjo e vë modelin kolonialist të Kosovës në një stad më kompleks. Përderisa, në rastin e parë kolonizimi ishte një interes politik dhe ekonomik, në rastin e Sërbisë, ishte ‘korigjim i historisë’, marrje territori. Dhe ky dallim në mes modeleve shihet edhe sot. /KultPlus.com

Mbahet takimi me poetet më të mira të konkursit “Poezi për Paqe”

Shkrimtaret dhe poetet që janë përzgjedhur si finaliste të konkursit të poezisë për paqen organizuar nga KultPlus dhe UNWOMEN janë bashkuar sonte në KultPlus Caffe Gallery.

Në bashkëbisedim me Ilire Zajmin – shkrimtare e gazetare dhe Arbër Selmanin – gazetar, poeteshat janë bërë pjesë e takimit dhe punëtorisë për të elaboruar më shumë mbi poezinë, por edhe për të lexuar poezitë e tyre të cilat janë përzgjedhur nga juria si më të mirat e këtij edicioni.

Sali Bashota, Agron Gashi dhe Jeta Zymberi kanë qenë pjesë e jurisë.

Albina Rushiti, Kaltrina Pacolli, Albana Muja, Vlora Konushevci, Veronikë Bucinca, Alketa Spahiu, Halime Olluri, Festinë Avdiu, Arta Maxhuni, Violeta Berisha, Diana Basholli, Fjolla Rabi, Flora Halimi dhe Burbuqe Latifi ishin pjesë e këtij takimi sonte, ku u fol për poezinë, për gruan, për paqen dhe luftën, por edhe për faktin se si mentaliteti ka ndikuar e vazhdon të ndikojë që gratë shpesh të hezitojnë të shkruajnë e të përkthejnë ndjenjat e tyre në fjalë.

Secila prej poeteshave ka lexuar poezinë e saj konkurruese duke debatuar më pas për poezinë dhe për ndjenjat që kanë sjellë deri tek poezia.

Javës tjetër, do të dihen dhjetë poezitë finaliste të cilat do të lexohen nga autoret në një mbrëmje në KultPlus Caffe Gallery, për të cilën ngjarje do të njoftoheni me kohë, sepse do të jetë e hapur për të gjithë e interesuarit, për tu takuar me shkrimtaret por edhe për të përjetuar emocionet e vërteta.

“Paratë nuk e ndryshojnë njeriun, ato vetëm e demaskojnë atë”

21 thënie nga Henry Ford

“Dështimi është vetëm mundësia që të fillosh edhe njëherë në mënyrë më të mençur.”

“Miku im më i mirë është ai i cili e nxjerr më të mirën nga unë.”

“I vetmi gabim i vërtetë është ai prej të cilit ne nuk mësojmë asgjë.”

“Jeta është një varg i përvojave, ku secila prej tyre na bënë më të mëdhenjë, edhe pse kjo është e vështirë për tu kuptuar. Sepse bota ishte ndërtuar për ta zhvilluar karakterin, prandaj ne duhet ta mësojm se pengesat dhe shqetësimet të cilat i durojmë, na ndihmojnë në marshimin tonë përpara.”

“Një biznes që nuk bënë asgjë tjetër përveç parasë, është një biznes i varfër.”

“Paratë nuk e ndryshojnë njeriun, ato vetëm e demaskojnë atë. Nëse një njeri për nga natyra është vetiak, arrogant ose lakmitar, paratë vetëm i shpërfaqin këto, kjo është e gjitha.”

“Nuk ke nevojë të mbash ndonjë pozitë për të qenë një lider.”

“A dëshironi ta dini shkaktarin e luftës? Është kapitalizmi, lakmia, uria e ndyrë për dollarë. Largojëni kapitalistin dhe do ta largoni edhe luftën nga toka.”

“Një idealist është personi që i ndihmon të tjerët të jenë prosperues.”

“Mos e gjej fajin, por gjeje zgjidhjen; secili mund të ankohet.”

“Nëse shpresoni se paraja është do ju ofrojë pavarësinë, ju kurrë nuk do ta keni atë. E vetmja siguri të cilën njeriu mund ta ketë në këtë botë është nje rezervë e dijes, përvojës edhe aftësive.”

“Nuk ka asnjë njeri të gjallë, që nuk është në gjendje të bëjë më shumë se sa mendon se mund të bëjë.”

“Kur gjithçka duket sikur po shkon kundër teje, kujtohu se aeroplani shkon gjithë kohës kundër erës, jo në të njëjtin drejtim me të”.

“Pengesat janë ato gjëra të shëmtuara që ju shihni kur i largoni sytë nga qëllimit juaj.”

“Secili që ndalon së mësuari, plaket; pavarësisht nëse është në të njëzetat apo në të tetëdhjetat. Secili që nuk ndalon së mësuari, mbetet i ri.”

“Vizioni pa zbatim është vetëm halucinacion.”

“Duke u avancuar në jetë mësojmë kufijtë e mundësive tona.”

“Para çdo gjëje, të qenit gati është fshehtësia e suksesit.”

“Të bashkuarit është fillimi; mbajtja së bashku është progres; të punuarit së bashku është sukses.”

“Nuk është punëdhënësi i cili paguan pagat. Punëdhënësi vetëm dorëzon paratë. Është konsumatori i cili i paguan pagat.”

“Të menduarit është puna më e rëndë, kjo është sigurisht arsyeja që shumë pakë angazhohen në të.” / KultPlus.com

Rita Ora e Dua Lipa, në mesin e 15 yjeve më të pasura në Britani

Dy këngëtaret me prejardhje kosovare, Rita Ora dhe Dua Lipa, janë përfshirë në mesin e yjeve më të pasura në Britani të Madhe.

Në listën e përvitshme “Heat’s Rich List”, dy këngëtaret zënë vendin e 13-të dhe të 15-të.

Rita Ora si e 13-a raportohet të ketë më shumë se 20 milionë euro pasuri. Në këtë listë të përvitshme ajo është thënë se pasurinë më të madhe e ka fituar nga sponsorizimet, përfshirë atë me Adidasin dhe Coca-Colën dhe punën në televizione si në X Factor e The Voice, transmeton Koha.net. Po ashtu përfshihet shtëpia e saj në Londër në vlerë prej më shumë se katër milionë euro dhe shtëpia e prindërve të saj në Kosovë në vlerë afër dy milionë eurove.

Dua Lipa në anën tjetër ka pasuri më pak se 14 milionë euro. Edhe pse kishte fituar 3.3 milionë euro me “New Rules” ajo s’kishte arritur të hynte vitin e kaluar në këtë listë. Që nga ajo kohë, pasuria e saj u shtua ndjeshëm falë turneve dhe sponsorizimeve me Jaguar, Adidas, Pepe Jeans dhe YSL.

Këngëtari Ed Sheeran është ylli britanik më i pasur. Ai ka pasur prej gati 200 milionë eurosh. Pas tij janë Daniel Radcliffe, Harry Styles, Emma Watson e Nial Horan që kompletojnë top-pesëshen. /KultPlus.com